Zeventiende Eeuw

COPIE van t;ghene d’welck aen den Generale Staten tot Bruyssel vertooght is gheweest den xxviii april 1600. Mitsgaders de middelen om te comen tot eenen goeden Peys , weder-oprichtinghe der Saken ende Privilegien van het Nederlandt. Vertooght van den Staten Generael van Braband, Vlaenderen etc. Aen hare Hoogh-heden [DM] Tot Middelburgh. Voor Baernaerdt Langhenes, anno 1600, 4o, 8 p.

(Knuttel 1119. Kasteeltoren als wapen op titelblad. In oud handschrift “deese propositie van chardot v. Dremt (?)”).

IEAN FRANCOIS LE PETIT, La grande chroniqve ancienne et moderne, de Hollande, Zelande, West-Frise, Vtrecht, Overyssel & Groeninghen iusques al la fin de lan 1600, a Dordrecht, De l’impression de Guillaume Guillemot [achterin: a Dordrecht chezGuillaume Guillemot M.VI.C.I. (1601), kl. Folio, 779 + [xv] p.

(Meest waardevolle deel van een tweedelig werk van Le Petit (1546-ca.1615) over de Nederlandse Opstand in de jaren 1556-1600. De auteur werd geboren in Béthune. Hij vluchtte na zijn bekering tot het protestantisme naar het Noorden, waar hij in dienst trad van Willem van Oranje. In 1598 woonde hij in Aken, waar hij zijn aan de Staten-Generaal opgedragen ‘Grande chroniqve’ schreef. Op de titelpagina noemt hij zich griffier van Béthune in Artois. Het eerste deel daarvan is een Franse vertaling van de bekende Divisiekroniek van Cornelius Aurelius en daarom van minder waarde. Het deel over de Opstand bevat daarentegen unieke informatie en telt zeventien paginagrote gravures van de hand van Christoffel van Sichem de Oudere, graveur en drukker in Amsterdam (1546-1624). Afgebeeld zijn: Philips II, Emanuel Philibert, Margaretha van Oostenrijk, de hertog van Alva, Willem van Oranje, Requesens, Don Juan, Matthias van Oostenrijk, Parma, Francois de Valois, Elisabeth van Engeland, Leicester, Maurits, Ernst van Oostenrijk, Albert van Oostenrijk, Isabella van Spanje en een allegorie van de Staten-Generaal. Met fraai gegraveerde titelpagina met heraldische symbolen, wapens en een haventafereel.

Fraaie licht overslaande perkamenten band, aan achterzijde bovenaan een stukje afgebrokkeld, met kleine blindstempeling op voor- en achterzijde, sporen van verdwenen sluitlinten. Titel en auteursnaam op de rug in zwarte inkt, plus het cijfer 2. Boekblok gaaf, maar binding los. Met sporadisch enkele contemporaine aantekeningen. Eigendomskenmerk op titelpagina uitgewist. Op keerzijde titelblad eigendomsinschrijving: “Henry Moetten vraij possesseur de ce livre”).

PLACCAET op die binnenlandtsche inlegheringhen ende deurtochten. Ghearresteert den xiiii decembris 1600. Wth bevel der H. Gedeputierden der Stadt Groningen ende Ommelanden van niews in druck ververdigt [Wapen van Groningen] Ghedruckt tot Groningen, by Gerhard Ketel, ordinaris boeckdrucker derselver, anno 1603, 4o, [viii] p.

(Zonder omslag. Titelpagina wat vuil).

SIMON VEREPAEUS, Catholicum precationum selectissimarum enchiridion ex sanctorum patrum, et illustrium tum veterum, tum recentium auctorum scriptis, & precationum libellis. Editio ultima, & superioribus castigatoir, & pulcherrimus omaginibus illustrier [ill.] Antverpiae, sumptibus viduae & heredum Io. Belleri, sub signi Aqvilae Avreae. Anno 1603, 12o, [xxxviii van ivviii]+528 [van 538+iv] p.

Eigendomsinschrijving Engelse benedictijnse nonnen uit Doui

Eigendomsinschrijving Engelse benedictijnse nonnen uit Douai

(Incompleet populair contra-reformatorisch gebedenboekje van de hand van Simon Verepaeus (1522-1598), waarvan de eerste editie waarschijnlijk in 1572 verscheen. Deze editie is fraai geïllustreerd met 83 (van 86) kleine en iets grotere gravures met bijbelse taferelen en katholieke symbolen. De auteur was prior van het nonnenklooster Berg van Thabor in Mechelen en na verdrijving rector van de Latijnse scholen van Turnhout en ’s-Hertogenbosch. Hij overleed in laatstgenoemde plaats en werd begraven in de Sint-Jan. Titelpagina en eerste tien pagina’s ontbreken (ook de eerste bladzijden van het Calendarium voor januari), alsmede de laatste 14 pagina’s. Het boekje is fraai gerestaureerd met lederen band en goudopdruk en het aanbrengen van nieuwe schutbladen. Uit een oude aantekening op p. 24 blijkt dat dit exemplaar in bezit is geweest van de Engelse benedictijnse nonnen van Douai, die in deze Noord-Franse stad in 1607 een klooster stichtten).

WILLEM ESTIUS, Waerachtighe historie van de martelaers van Gorcom, meesten-deel al Minder-broeders die veur het Catholijck gheloove van de ketters ghedoodt zijn in den iaere onses Heeren M.D.LXXII. Eerst beschreven in’t Latijn, deur Willem Estius Hessel-sone, doctor in de H. Godtheydt in de Universiteyt van Douay. Ende nu in onse Duytsche taele over-gheset deur B. Willem Spoelbergh, Gardiaen der Minder-broeders binnen Mechelen [DM] t’Antwerpen, in de Plantijnsche Druckerije by Jan Moerentorf 1604, 8o, 401+[iii] p.

(Vroegste en meest volledige Nederlandstalige beschrijving van de lotgevallen van de Martelaren van Gorcum. Aangevuld met enkele andere martelaarsverhalen uit dezelfde periode, waaronder die van twee Goudse priesters. In originele perkamentenband met blindstempeling en overslaande platten en gaatjes voor (verdwenen) sluitlinten. Voorste schutblad verdwenen. Op de titelpagina en het laatste schutblad het beroemde drukkersmerk van Plantijn met de gulden passer. Op achterplatten eigendomsinschrijving van Francois van Lippeloo (2x). Waarschijnlijk was hij de eerste eigenaar. Hij was begin zeventiende eeuw kunstschilder in Antwerpen en lid van het St.-Lucasgilde.)

.

THOMA SANCHEZ, Disputationum de Sancto Matrimonii sacramento, tomi tres. Qui universam huius argumenti tractationem complectuntur, ut quarta docebit pagina, Antverpiae, Apud Martinum Nutium 1607 [achterin: Moguntiae ex typographia Balthasaris Lipii 1606], fol. [liv]+573p.
THOMA SANCHEZ, Disputationum de Sancto Matrimonii sacramento, tomus secundus. In hoc secundo tomo continuetur liber septimus, qui de impedimentis Matrimonii agit, cum duplice indice locupletissimo [DM], Antverpiae, ex officina typographica Martini Nutii, ad insigne duarum Ciconiarum, anno 1607, fol. [xix]+828+[xxxi] p.

(Reusachtige foliant met twee werken van de Spaanse jezuïet Thomas Sanches (1550-1610) over het sacrament van het huwelijk. Afkomstig uit de kerkbibliotheek van Sluipwijk, nabij Reeuwijk en Gouda. Fraaie titelgravure. Met scheurtje rechtsonder en sanchezlichte watervlekken aan de zijkant. Enkele bladen aan het begin en eind met lichte watervlekken. Bibliotheekstempels op schutblad “Stompwijk Kerk Bibliotheek Eigendom” en “Bibliotheca Wamondana”. Boardkartonnen platten en stevige lederen rug met ribben. Het hoofdwerk van Sanchez (en de enige door hemzelf geredigeerd) zijn de Disputationes de sancti matrimonii sacramento. De eerste editie zou in 1602 in Genua verschijnen, zij het alleen het eerste deel. De twee daaropvolgende delen bevatten namelijk beiden een voorwoord van Sanchez met 1603 als datering. De eerste complete editie verscheen in 1605, de laatste in Venetië in 1754. Sommige versies van het derde deel werden door het Vaticaan op de Index van Verboden boeken geplaatst, niet omdt de auteur onzuiver was, maar vanwege misinterpretaties van anderen van zijn werk. Daarbij ging het vooral on de beschreven gronden om een huwelijk ongeldig te kunnen verklaren. Tegenwoordig wordt het werk van Sanchez door het Vaticaan beschouwd als een van de standaardwerken over het huwelijk.)

CONST-THOONENDE IUWEEL, by de loflijcke stadt Haerlem ten versoecke van Trou moet blijcken, in’t licht gebracht. Waerinne duydelick verclaert ende verthoont wordt alles wat den mensche mach wecken om

DSC03208den armen te troosten ende zijnen naesten by te staen. In twaelf spelen van sinne, soo veel intreden, refereynen ende liedekens, ghestelt in Redenrijck naer de volgende voorgegevene caerte van ’t Speel-korenken [vignet] Tot Zwol, by Zacharias Heyns, drucker des Landschaps van Over-ijssel, 1607. Met privilege, 4o, ongepagineerd [gebonden met]

HAERLEMS JUWEEL tot nut vande oude arme uyt liefden ten thoon ghestelt nae de voorgegevene caerte vant speelcorenken, Tot Zwol, by Zacharias Heyns, 1608, 4o.

DSC03209

(In gave perkamenten band, met titel in schoonschrift op de rug. Verslag van een van de belangrijkste rederijkerswedstrijden in Holland aan het begin van de zeventiende eeuw. De wedstrijd vond plaats van 22 tot 31 oktober 1606, met als aanleiding een loterij voor het nieuwe Oudemannenhuis. Deelgenomen werd door twee kamers uit Leiden (de Hollandse en de Vlaamse) en verder door kamers uit Katwijk aan den Rijn, Schiedam, Hazerswoude, Vlaardingen, Amsterdam (de Brabantse kamer), Noordwijk, Haastrecht, Gouda, Den Haag en Ketel. De wedstrijd was georganiseerd door de oude kamer van Haarlem De Pellicanisten, beter bekend onder haar devies ‘Trou Moet Blijcken’, die evenwel zelf niet aan de wedstrijd deelnam. Dat deed wel de Vlaamse kamer vanDSC03214 de stad, De Witte Angieren, zij het buiten mededinging. De bijdragen van de dertien kamers werden een jaar later uitgegeven. Het spel van de Vlaamse rederijkerskamer, Het wit Angierken, verscheen een jaar later. Hiervan ontbreekt in deze band de titelpagina, het blazoen en de uitvouwbare plaat. Ook het hoofdwerk is niet compleet. Het bevat de titelpagina, de twee gravures van de toneelopstelling, acht (van de dertien) afbeeldingen van de blazoenen (Haarlem, Leiden, Katwijk, Vlaardingen, Amsterdam, Noordwijk, Haastrecht en Den Haag), elf (van de dertien) pagina’s met bladmuziek en zeven (van de dertien) uitvouwbare platen (waarvan drie onvolledig) van de intredes van de kamers (Katwijk, Leiden, Amsterdam, Noordwijk, Haastrecht, Gouda en Kethel). Gravure van intrede De Goutblomkens uit Gouda licht beschadigd; blazoen van deze kamer ontbreekt. Voorin een exlibris van F.W. Mouwerling)

FLAVIUS IOSEPHUS, Des hoochberoemden Joodschen histori-schrijvers boecken, te weten van den ouden Joodschen gheschiedenissen twintch: ende een van zijn eyghen leven. Noch van den Joodschen oorloghe ende verwoestinghe der stadt Jerusalem andere seven: Item van de oude afcoemste der Joden twee, gheschreven teghen Apionem Grammaticum: ende ten laetsten noch een van des vernufts conste ende der Machabeer lijden. Daerby ghevoecht zijn Egesippi vijf boecken, oock handelende van de verstooringhe der stadt Jerusalem. Nu eerst in Nederduytsche tale overgeset wt de Hoochduytsche sprake, achtervolgende het exemplaer Conradi Lautenbachs, dewelcke de Griecxsche tale ten naesten wtghedruckt heeft. [DM] Tot Leyden, by Jan Paedts Jacobszoon anno M.DC.VII [1607], fol., [ii] + 686 + [xxx] + 153 + [vii] p.

DSC03129

(Derde en laatste druk zonder platen van de Nederlandse vertaling van de boeken van Flavius Josephus. De Nederlandse vertaling is van de hand van deVoorschotense predikant Everardus Gualtheri Bommelius (Wittius), die ook twee jaar in Gouda werkzaam was. Anders dan in eerdere uitgaven én een andere uitgave uit 1607 wordt zijn naam in deze uitgave niet vermeld).

DIRRICK VOLCHERTS COORNHERT, Van de LeydtsDSC03133che disputatie warachtich verhael. Roerende de mercktekenen vande Kercke, oock of der Ghereformeerden de ware Kercke sy, dan niet. So die in Aprili 1578 tot Leyden was begonnen tusschen twee Predicanten vande genaemde Gereformeerde Religie tesamen tegen Dirrick Volcherts Coornhert nu eerst in druck gegeven tot waerheyts kennisse door denselven […] Anno Domini 1607 [aan het einde 1608], 113p.

(Een van de openbare disputen tussen Coornhert en twee Delftse predikanten. Drukker en plaats van uitgave onbekend. Boekje in kunst-leren bandje met ingedrukt ornament gebonden. Laatste pagina gehavend met licht tekstverlies. Deze pagina is op vergeeld papier in kopie nog eens extra bijgebonden; pagnia’s aan de randen sleets en deels vochtvlekkerig)

NISEMVOLBG472HC58A22W [JACOBUS WILHELMI MIGOEN] Proeve des nu DSC05045onlangs uyt-ghegheven drooms, oft t’samenspraack tusschen den coning van Hispanien ende den Paus van Roomen. Met noch eenen anderen droom, contrarie den voorschreven. Mitsgaders eene vermaninghe aan alle vroome ende ghetrouwe vader-landers, hoe zij haar in dezer tijdt te draghen hebben opdat dezen Hoogh-wichtighen handel des vredes

eenen haar al-t’samen gheluck-zalighen uyt-ganck hebbe, ‘twelck ons d’goedertierende weldadicheit Godes gonne. Amen. Beschreven door een lief-hebber aller menschen, maar in sonderheydt den Godt-zoeckende ende trou-hertighen in-gheboorne dezer vrijer provincien, kl. 4o, 8 p. [gedrukt door Jacobus Wilhelmus Migoen te Gouda, 1607]

(Knuttel 1401. Strak ingebonden in kartonnen omslag; met exlibris “GB”. Een van de pamfletten tegen de toen lopende onderhandelingen met Spanje, ook opgenomen in alle drie edities van Den Nederlandtschen Bye-korf. Het pamflet waarnaar in de titel gerefereerd wordt betreft Eene treffelijcke tsamensprekinge tusschen den Paus emde Coninck van Spangien, dat ook in 1607 werd gedrukt, wellicht door Migoen zelf in Gouda. Het gecompliceerde anagram van Jacobus Wilhelmi Migoen gaat vergezeld van een mysterieuze uitleg: Dezen naam is goedt te lezen, hem wel beziet / leeft zoo rechts, als iet is, niet, niet / in de plaats der Sijffers moeten zoo-danighe letters staan / als uyt-wijzende ‘t ghetal, in ‘t teghen-deel van achter aan. De in Antwerpen geboren Migoen had slechts twee jaar een drukkerij aan Achter de Vismarkt in Gouda, genaamd Inde Ladder Jacobs, en verhuisde in 1609 naar Rotterdam, vermoedelijk om samen te werken met zijn broer Abraham Migoen, die daar ook een drukkerij had. Migoen drukte maar weinig werken in Gouda, maar baarde wel opzien met zijn uitgave van de Korte Onderwijsinge, de beruchte Goudse Catechismus, in 1607).

TOT DE STATEN, steden, ende inghesetene der Vereenichde Nederlanden. Teghens de ongheregeltheden van het meestendeel der hopluyden ende bevel-hebberen. Mitsgaders eenen goeden raedt ‘tghemeyne beste seer dienstelick. Waerin als in eenen spiegel claerlijck te mercken is, dat wy de macht vanden aendringenden vyandt met Gods hulpe genoechsaem connen wederstaen teghens veler meyninghe. Door een liefhebber van’t vaderlandt [orn.] Nae de copie sestienhondert vijf ghedruckt tot Leeuwerden. Anno 1607, 4o, 16p.

(Knuttel 1309. Mogelijk gedrukt door A. van der Rade).

[WILLEM VERHEYDEN], Oratie, of uutspraecken van het recht der Nederlandtsche Oorloge teghen Philippum Coningh van Spaengien. Aen de aldermaghtighste ende Doorluchtighste Vorsten van Kerstenrijck, van eenen Nederlandtschen Edelman ghedaen. In Nederlandsche ghetrouwelick vertaler [Wapen leeuw met zwaard en drie pijlen] t’Amstelredam, by Michiel Colijn, boeckvercooper, woonende op ’t water, op den hoeck van de oude Brugsteegh. In het jaer 1608, 4o, [ii]+48p.

(Zonder omslag. Vertaling in het Nederlands van De Jure Belii Belgici van Willem Verheyden (1568-1595) uit 1596 (=Knuttel 954). Auteursnaam in potlood op titelpagina).

WAERACHTIGH ENDE CORT VERHAEL van de groote ambitie ende wreede tyrannye des Conings van Hispaengien, Philips den tweeden van dier namen. Ende hoe Godt Almachtich alle syne voorghenomen aenslaghen vernietighet heeft. Ende wat voorder bedenckinge dat in d’onderhandelinghe van dese aenstaende Vrede is. Door een lief-hebber, synes vaderlandschen vrijheydts byeen vergadert [Orn.], Anno 1608, 4o, [xii] p.

(Knuttel 1480).

DIRCK VOLCKERSZOON COORNHERT, CHRISTIAENSZOON BOR,  Ghespraecke van liefhebbers des ghemeynen nuts. Die gesocht werden in de steden Opinio ende Sapientia Humana: maer ghevonden werden in het veracht dorpken Veritas [orn.], Ghemaeckt inden jare 1577. Ende ghedruckt in’t laetste van december, anno 1608, 4o, [xxviii]p.

(Knuttel 1486. Voorwoord ondertekend door P. Bor. Daarin wordt aangegeven dat de tekst een half jaar na de Pacificatie van Gent is geschreven, maar ongedrukt bleef. Dit werk is ook opgenomen in de verzamelde werken van Coornhert)

GENERALE VERMANINGHE AEN DEN SWITSEREN. Streckende tot harerKoeie

behoudenisse ende besten, tegen de beroerten ende peryckelen deses teghenwoordighen tijts. Wt den Francoisschen in Nederduyts (tot dienst ende waerschouwinge allen liefhebberen des Vaderlants) overgheset [gravure van koeienkop], Middelburgh, voor Adriaen vanden Vivre, 1608, 4o, [xix]p.

(Knuttel 1485. Zeldzaam Zeeuws drukje. Geplakt met blauwpapieren rug. Tamelijk kort afgesneden, maar zonder tekstverlies. Met grote gravure van een versierde koeienkop op de titelpagina. Vertaald uit het Frans).

SmoutADRIAAN SMOUT, Bode met twee seyndt-brieven Prosperi ende Hilarii aen Augustinum, van de over-blijfselen van de ketterije der Pelagianen. Wt het Latijn verduyscht ende met ettelijcke aen-merckinghen op de kant ver-rijckt, [DM] Tot Rotterdam by Jan van Waesberghe anno 1608, 4o, 48p.

(Knuttel 1557. De contra-remonstrantse auteur noemt zich Hadrianum Georgium Smoutium Roterodamum. Hij ageert tegen Coornhert, de doopsgezinden en de katholieken en noemt aan het eind de titels van de geschriften waar hij kritiek op uitoefent. Fraai drukkersmerk met als randtekst “Nihil opertum est, quob non revelabitue”. Met eenvoudige papieren omslag).

[WILLEM JANSZ YSELVEER], Dialogus ofte twee-spraec in rym ghestelt tusschen twee personagien ghenaemt Ghereformeert Patriot ende Roomsch Catholijck. Vervatende in ’t corte den handel vande Twaelf-jarighen Treves ofte Bestandt, ghesloten ende gheconcludeert binnen de stadt van Antwerpen den ix-en april 1609 tusschen de Majesteyt van Spaengien ende de Doorluchtighe Eerts-Hertoghen van Brabandt van d’ eene syde: ende de Illustre Heeren Staten Generael vande Vereenighde Provintien der Nederlanden van d’ander zijde, Anno reDeMtorIs IhesV ChrIstI [1609], 4o, 16p.

(Knuttel 1652. Genaaid in blauw papieren kaft).

JOHANNES ARNOLDI CORVINUS, Christelicke ende ernstighe vermaninghe tot vrede aen R. Donteclock, over sijne t’samensprekinge van de vertaelde theses ofte disputatie D. Francisci Gomari ende D. Iacobi Arminij, aengaende de goddelijcke predestinatie. Waerinne het verschil datter is tusschen de voornoemde professoren in dit stuck der leere claerlijck wort gheopent ende ontdeckt ende met eenen aenghewesen dat t’ghevoelen D. Arminij met rechtsinnich gevoele der gereformeerder kercken niet en strijdet. Alles tot voorstant der waerheyt ende betrachtinghe van vrede ende eenicheyt in de kercke Godes. In s’Graven-Haghe by Hillebrant Jacobsz. woonende aen de Marckt 1609, 4o, 76 p.

(Knuttel 1642)

[PETRUS BERTIUS, JACOBUS ARMINIUS] Twee disputatien, de eene D. Petri Bertii, van de ketterije Pelagij ende Caelestij. De andere D. Jacobi Arminii, van des menschen vrije-willekeur en hare crachten, in s’Graven-haghe, by Hillebrant Iacobsz, woonende aen de Maeckt. Anno 1609, 4o, 40 p.

(Knuttel 1646)

DOMINICUS BAUDIUS, Epicedium dictum honori & felici memoriae Reverendi viri & veteris amici Iacobi Arminii, S. Theologiae doctoris ac professoris in Academia Leydensi. Accedunt Hugonis Grotii V.C. Epicedia in eundem, [DM] Lugduni Batavorum, Apud Andream Cloucquium, bibliopolam, Typis H. ab Haestens 1609, gr.4o, [xxxii] p.

(Knuttel 1649. Met portret van Jacobus Arminius. De auteur, hoogleraar te Leiden en dichter, was bevriend met Lipsius en Hugo de Groot. Drukker was Henrick Lodewijcxz van Haestens, in Leiden werkzaam van 1596 tot 1620).

PETRUS BERTIUS, Liick-oratie over de doot vanden Eervveerdighen ende vvytberoemden Heere Iacobus Arminius, Doctor ende Professor der H. Theologie inde hooghe Schole tot Leyden. Diwelcke by hem is ghedaen inde Latijnsche tale terstont nae deBertius begraeffenisse in het auditorium der Theologie op den xxii. Octorbris Anno 1609. Ende namels door een liefhebber verduyst [orn.], Tot Leiden by Ian Paedts Iacobszoon, drucker vande Vniversiteyt Anno 1609, 4o, [xxxiv] p. [Knuttel 1651]
F[RANCISCUS] GOMARUS, Bedencken over de lyck-oratie van Meester P. Bertius, 4o, p.41-56

(Knuttel 1651. Bertius’ lijkpreek voor Arminius is in dit bandje samengebonden met het commentaar hierop van Gomarus, dat deel uitmaakt van Franciscus Gomarus, Verclaringhe over de vier hooftstucken der leere, waervan hy met sijn weerde medeprofessore D. Iacobo Arminio gheconfereert heeft voor d eE.E. moghende Heeren Staten van Hollandt ende Westvrieslandt overghelevert den achtsten Septembris, Tot Leyden by Jan Jansz Orlers 1609) Gemarmerde, hardkartonnen platten en lederen rug; grootste deel met waterkringen).

FRANCISCI GOMARI, Waerschouwinghe over de vermaninghe tot vrede aen R. Donteklock, sonder name des vermaenders, onlancx in drucke uytghegeven, z.pl. [Leiden] z.j. [1609 of 1610], 4o, [ii]+52 p.

(Knuttel 1652? Gerestaureerd en opnieuw ingebonden in kartonnen omslag; voorafgegaan door “Voor-rede aen den christelicken leser”, doch zonder titelpagina)

[JOHANNES CALVIJN?], Tractaet van de gheveynstheyt ofte vermaninghe aen alle Brabantsche, Vlaemsche ende andere Natien die onder den papisten woonachtigh zijn. 3 Regum 18. Hoe lange gaedy op beyde syden manck: Is de Heere God, volght hem: Oft ist Baal, volght dien. [orn.] Tot Delf gedruckt by Ian Andriesz woonende aen ‘t Marcc-velt in ‘t Gulden A..B.C. [1609], 8o, 47 p.

(Knuttel 1681. Tractaat tegen het nicodemisme, gevolgd door nog een ‘Sendt-brieff” van Calvijn. Met kartonnen omslag in rood en bruin. Fraai ornament op titelpagina).

JOHANNES FERUS, In sacrosanctum Iesu Christi Domini nostri Evangelium titelsecundum Matthaeum, piae ac eruditae iuxta catholicam & ecclesiasticam doctrinam enarrationes [Drukkersmerk] Lugduni , Apud Ioannem à S. Paulo 1609, 8o, [xxxviii]+608+604+[xi] p.

(Bijbeluitleg bij Mattheus-Evangelie door Joannes Ferus, alias Johannes Wild (1495-1554), als pater franciscaan verbonden aan de kathedraal van Mainz. De meeste van zijn werken – maar niet dit Mattheuscommentaar – stonden lang op de index, de lijst van door Rome verboden boeken. In originele, overslaande, perkamenten band. Donker op de rugzijde. Titel in handschrift op de rug. Met bibliotheekstempel op schutblad van Canisiusbibliotheek Maastricht en zegel Jezuïetencollege Den Haag. Oude aantekeningen op het schutblad en enkele vroege onderstrepingen en margekanttekeningen in het laatste gedeelte van het boek).

VERDRACH, gemaeckt ende besloten in Den Hage in Hollandt, den sevenden januarii inden jare sesthien-hondert ende thien, tusschen den Gecommitteerden van haere hoocheden die Eertz-hertoghen vasn Oostenrijck etc. ende vande Hooghe Mo: heeren die Staten Generael der Vereenichde Nederlanden op eenighe swaricheden ende twijffelachticheyden ter eenre ende ter andere zijden gheresulteert uyt den Tractate vanden Trevue den negenden aprilis 1609 binnen de Stadt Antwerpen ghemaeckt, [wapen Staten-Generaal], In ‘sGraven-Haghe, by Hillebrant Iacobsz, drucker ordinaris vande Hoege Mog. Heeren Staten Generael 1610, 4o, 12p.

(Knuttel 1713. Zonder omslag).

PUNCTEN ENDE ARTICULEN verdraghen ende geaccordeert in Den Hage in Hollandt, den xxiiiien Junii inden jare sesthien-hondert ende thien, tusschen den Ghecommitteerden van hare Doorluchtichste Hoocheden die Eertzhertoghen van Oostenrijck etc. Ende vande Hooghe Mooghende Heeren die Staten Generael der Vereenichde Nederlanden, tot meerder bevestinghe van het Tractaet van Bestandt: begrijpende mede d’aggreatien van hare Hoocheden ende der Heeren Staten van ‘tselve Tractaet [Wapen van Holland], in s’Graven-haghe, by Hillebrant Iacobsz, drucker ordinaris vande Hooge Mooghende Heeren Staten Generael, Anno 1610, 4o, 6p.

(Knuttel 1721. Aanvulling op het verdrag van het Twaalfjarig Bestand, dat in april 2009 in Antwerpen werd ondertekend en een nadere verklaring die daarop volgde in januari 2010).

[GUILIELMUS BAUDARTIUS], Morghen-wecker der vrye Nederlantschedsc01893 Provintien: Ofte een cort verhael van de bloedighe vervolghinghen ende wreetheden door de Spaenjaerden ende haere adherenten in de Nederlanden, gheduerende dese veertich-jarighe troublen ende oorloghen begaen aen vele steden ende ettelijcke duysent particuliere persoonen. Dienende tot een ernstighe wel ghemeynde vermaninghe aen allen dengenen die de regieringhe deser Landen bevolgen is; als oock aen alle liefhebbers der Nederlandtsche vryheyt int particulier, opdat sy goede sorghe draghen dat sy of hare kinderen ende nacomelinghen niet wederom en vervallen in ghelycke elende.[DM] Tot Danswick, by Crijn Vermeulen de Jonge op de leeghe zijde van Schotlandt. Anno 1610, 4o, vi+88 p.

(Knuttel 1731. Titelblad met ooievaar, op één poot staande, met een steen in de andere poot. Waarschuwing om ook na het afsluiten van het Twaalfjarig Bestand waakzaam te blij-ven tegenover de vijand. De auteur verschuilt zich achter de initialen G.W.B..F.V.D., dat is Guilelmus Wilhelmi Baudartii Flius Van Deinse. Zorgvuldig gerestaureerd maar compleet pamflet).

vrij1DER NEERDER-LANDEN ENDE KERKEN VRIHEIDT: van Spanjens ende Roomens hoogher tirannij-heidt, [1610], 4o, [vii] p.

(Knuttel 1733. De auteur en drukker zijn onbekend. Zonder omslag. Ongebonden. Het verloop van de strijd tegen Spanje in dichtvorm, waarin alle veroveringen en overwinningen (met data in de marge) aan bod komen. Op de titelpagina en aan het einde een aantal toepasselijke Bijbelteksten. De keerzijde titelpagina is bedrukt. Aan het einde staat vermeld: Ie Main-tiendray 1610. Op de titelpagina staat een eigenaarsstempel van G.J. Reehorst).

IOHANNES WTTENBOGAERDT, Tractaet van t’ampt ende authoriteyt eener hoogher christelicker overheydt in kerckelicke saecken, ghestelt door Iohannem Wttenbogaerdt, bedienaer des H. Euangelij in s’Graven-Haghe. In s’Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobsz, drucker ordinaris der Heeren Staten s’Landts van Hollandt ende West-Vrieslandt, anno 1610, 4o, [xx]+136 p.

(Knuttel 1767; zeer invloedrijke beschouwing over de verhouding kerk-staat)

[FESTUS HOMMIUS], Van de beroepinghe der kercken-dienaren IA ende NEEN, van Iohannes Wtenbogaert, praedicant in s’Gravenhaghe. Wt zijn boeck van’t Ampt der Overheyt in kercklijcke saecken ende uyt zyne ghedruckte predicatie over Joan 10/vers.3. Cortelijck ende ghetrouwelijck van woort tot woort, byeen ende teghen malcander ghestelt: opdat d’onpartydighe leser mach oordelen, welck ghevoelen van beyden met den woorde Godes best overeen comt [orn.], Ghedruckt in’t jaer ons Heeren, 1610, 4o, [xxxvii] p.

(Knuttel1773.; Zonder omslag; met klein uitstekend plakstrookje op het titelblad, met nummer 5).

FRANCISCUS JUNIUS, Verclaringhe van twee vraghen. De eerste, Van de over-een-cominghe ende het onderscheyt der politijcke ende kerckelijcke bedieninghe. De tweede, Van het recht des Magistraets in de sichtbare kercke. Vertaelt ende ghestelt teghens het wel-sprekent doch verwerdt Tractaet van Iohannes Wten Bogaerdt [Vignet] Amsterdam, by Jan Eversz. Cloppenburch opt Water in den gulden Bybel, Anno 1610, 4o, 32p

(Knuttel 1770. Zeer fris exemplaar, met fraai vignet van bazuin blazende engel boven een Junius2drukbevaren zee. Deze Verclaringhe van irenicus Franciscus Junius (1545-1602) bevat een vertaling van de laatste twee hoofdstukken van zijn Ecclesiastici. Het pamflet werd door contra-remonstranten uitgegeven als weerlegging van Wtenbogaerts Tractaet van ‘t ampt ende authoriteyt eener hoogher christeliker overheydt, in kerckelicke saecken (1610). Junius gedachten over de verhouding van kerk en staat en over de bevoegdheden van de overheid in kerkelijke aangelegenheden werden gesteld tegenover die van Wtenbogaert, die aan de overheid verregaande bemoeienis met de kerk toestond).

JOHANNES ARNOLDI CORVINUS, DIRCK VOLCKERTSZOON COORNHERT, Vermaninghe aen Reynier Donteclock tot verdinghe ende bewijsinghe vande Erff-zonde, erff-schuldt ende erff-straf zoo hy die leerdt: dat de onnoosele kinderen deur Adams zonde verdorven ende schuldich souden sijn: door den wille ende ordonnantie Godts: en daerom van moeders lijve, ja van eeuwicheyt gheordonneert ghschapen ende gheboren werden tot eeuwighe verdoemenisse (…), 4o, z.pl. [Gouda, Jasper Tournay?], z.j. [1610], 40 p.

(Knuttel 1761. Door Van Doornik toegeschreven aan Coornhert. Corvinus is een pseudoniem van Johannes Arnoldsz Ravens. In 1611 herdrukt in ander zetsel door Jasper Tournay in Gouda.; met eenvoudige kartonnen omslag. Bibliotheekstempels en afschrijving door KB; blijkens potlootaantekening op omslag verwijderd uit Knuttel 1763 Van de toelatinge ende decrete Gods, gedrukt bij Jasper Tournay in Gouda in 1610. Dat het werkje oorspronkelijk onderdeel uitmaakte van dit verzamelwerk blijkt ook uit de paginanummering fol. 54- fol. 92).

JOANNES CALVIJN, Institutie, ofte onderwiisinge inde christelicke religie, in vier boecken begrepen. Wt de Latijsche ende Fransoysche sprake ghetrouwelick verduytschet. Met den Sendtbrief des selven Calvini aen den Coninck van Vranckrijcke. Daer is oock achter aen gevoecht een schoone tafel Augustini Marlorati, inhoudende de voornaemste poincten der heyliger Schriftuere, de welcke noyt te voren daer by en is gheweest. Op een nieu overghesien ende ghebetert [DM] Tot Dordrecht, gedruckt by Jacob Canin, anno 1610, kl. Folio, [xii]+572+[lxiv] p.

JOANNES CALVIJN, Een supplicatie vande noodighe reformatie der christelickerkercke in het pausdom, overghegheven van den heeren Ioh. Calvino, aen keyser Karel de Vijfde ende allen vorsten op den Rijcxdach tot Spier vergadert. Wt het Latijn in de Nederduytsche sprake ghetrouwelick overgheset, door Car. Agric., leeraer der Ghemeynte tot Rijsburch [DM]. Tot Dordrecht. Ghedruckt by Jacob Canin anno 1610, kl. Folio,  [ii]+42+[i] p.

(Vroege Nederlandse vertaling van Calvijns Institutie. Met portretje van Calvijn. Drukkersmerk van Jacob Canin heeft als randtekst: “Siet de Leew wt den gheslachte Iuda de wortel Davids heeft overwonnen. Apo 5″. In sleetse perkamenten band en met nieuwe schutbladen. Gaaf binnenblok. In deze editie zijn enkele teksten van Calvijn toegevoegd, die in eerdere drukken ontbreken).

CAROLI SCRIBANI (e Societate Iesu), Antverpia, Antverpiae, [DM] ex officina Plantiniana, apud Ioannem Moretum, 1610, 4o, [vi]+147+24 p.

(Geschiedenis van Antwerpen, geschreven door de jezuietenpater Carolus Scribanus (1561-1629). Met fraai drukkersmerk Labora et Constantia van de beroemde drukkerij Plantijn-Moretus op de titelpagina en een kleinere versie op de laatste pagina van het hoofdwerk. In een bijlage van 24 pagina’s zijn Griekse en Hebreeuwse lofgedichten afgedrukt. Met eenvoudige papieren omslag. Stempel op achterzijde van de titelpagina, waaruit blijkt dat het een afgeschreven exemplaar uit de bibliotheek van de Vrije Universiteit Amsterdam is.)  

MISSIVE vanden Ho. Mo. Heeren Staten Generael der vereenichde Nederlanden aende heeren Staten vande particuliere provintien, tot Justificatie vande dadelijcke proceduren die heurer Ho.Mo. ghenootdruckt zijn ieghens de Stadt Utrecht, tot maintenement vande wettelicke authoriteyt voor te nemen, [wapen Holland] in s’Graven-Haghe. By Hillebrant Jacobsz drucker ordinaris vande Hoghe Mog. Heeren Staten Generael 1610, 4o, [vi] p.

(Knuttel 1722. Zonder omslag. Geplakt met strookje gekleurd papier).

RODOLPHUS GWALTERUS / CASPAR COOLHAES, Van de christelijcke disciplijne ende excommunicatie: van den kerckenraedt ende ouderlinghen aen dien

plaetsen daer een christelijcke magistraet is, het ghevoelen der kercken Christi tot Zurich, tot Bern ende anderen dierghelijcken vermaerden steden ende plaetsen in Zwitzerlant, door den eerweerdighen welgeleerden Rodolphum Gwalterum in verscheyden zijnen sermoonen int Latijn beschreven ende int jaer 1582, uyt de Latijnsche in onse tale ghetrouwelijck overgheset ende in druck ghegheven door Casparum Coolhaes. Van denwelcken nu t’selvighe op een nieuw oversien ende tot verminderinghe der ongheveyns der broederlicker lieffde in druck ghegheven [DM], Tot Amstelrdam voor Willem Adriaenssz Ocker, boeckvercooper in de Warmoes-straet, opten hoeck van de Oude-brug-steech. Anno 1611, 4o, 34 p.

(Knuttel 1908. Derde druk na eerdere edities uit 1582 (Leiden) en 1585 (Gouda, Jasper Tournay). Met opdracht van Coolhaes aan stadsbestuur Leiden).

SCHRIFTELICKE CONFERENTIE, gehouden in ’s Gravenhaghe in den iare 1611 tusschen sommighe kercken-dienaren: aengaende de Godlicke Praedestinatie metten aencleven van dien. Ter ordonnantie van de Ed. Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt ghedruckt [DM] In s’Graven-hage, by Hillebrandt Jacobsz, drucker ordinaris van de Ed. Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, anno 1612, 4o, [ii]+440 p.

(In zeer sleetse band; sporen van sluitlinten; met vochtvlekken. Vooral interessant door de vele zeventiende eeuwse aantekeningen en commentaren in de marge van een anonieme lezer. Eigendomsstempel op binnenzijde omslag van J.G. Vermeulen, Keizersgracht 406 Amsterdam).

CONVOLUUT
EEN SEER NOODICH TRACTAET van ‘t Recht der Magistraten [of Overheden] over haere Onderdanen. Sonderlinghe in desen tijdt van noode, om soo wel de Magistraten als de Onderdanen van haeren schuldighen plicht te waerschouwen ende vermanen. Wtghegheven by die van Magdeborgh in het jaer 1550 ende in het jaer 1574 oversien ende met vele redenen ende exempelen vermeerdert [titelvignet], t’Amsterdam by Pieter Pietersz. opt Water by den Dam, in den Kerck-bybel, 1611, 4o, 92p.
(Knuttel 1909. Aan de keerzijde van de titel een Clinck-ghedicht, ondertekend door “Dum Maliora Deus”)
R[EYNIER] DONTECLOCK, Overlegginghe van de oorsaecken der schadelicker twist in de kercken van Hollant ende West-Vrieslant op-geresen. Ende eerst van de Kerckelicke Ordinantie ofte Regieringhe int ghemeyn. Toe-gheschreven de E.E. Magistraten ende Regierders der Stadt Delff. Met aenwijsinghe van het rechte Remedie, dat tot beslechtinghe van den selven twist selfs naer het oordeel van de Parthie soude dienen ghebruyckt te werden. Tot Delft ghedruckt by Ian Andriessz. boeck-vercooper woonende in ‘t Gulden A.B.C. Anno 1612, 40, [ii] + 27 +35 p.
(Knuttel 1948. Exemplaar verwijderd uit bibliotheek VU)
DANIEL VET, Schriftelicke Conferentie van de eyntelicke volstandicheydt der heylighen: ghevallen tusschen Daniel Vet, predicker onder de Lutherschen tot Delft, Haghe, etc. Ende twee Litmaten der ghereformeerde kercke Christi tot Delft [orn.] Tot Delf, Ghedruckt by Ian Andriesz. boeck-vercooper aen ‘t Marckt-velt in ‘t Gulden A.B.C. Anno 1613, 4o, [iv] + 59p.
(Knuttel 2067)
H.I. [FRANCISCUS GOMARUS?], Schermutselinghen van sommighe licht-gewapende cryghsknechten. Dat is. Aenwysinghe van de bedriegelicke ende onbehoorlicke wyse van doen, int verbreyden der gedaerlicker van outs begravener nieuwicheden, ghepleecht by de voorstanders van D. Arminius, Sal. ghed. ende D. Conradus Vorstius. [orn.] Middelburgh, voor Adriaen vanden Vivere, 1613, 4o, [x] + 101p.
(Knuttel 2070; met in de marge talrijke gestempelde handjes).
WAGHEN-PRAETJEN, nopende die hedendaechsche strydige saken, zoo die Religie aengaende als oock eenighe manieren van handelingen by den Contra-Remonstranten ghebruyckt betreffende. Ghehouden tusschen eenen Theologum ende Liefhebber der Waerheijdt. [titelvignet] Gedruct int jaer ons Heeren Anno 1613, 4o, 54p.
(Knuttel 2076; eigendomskenmerk op titelpagina “Wil Jans”)
ARNOLDUS CORNELISZ, Antwoort Lamberti Danei, wijlen Professeur in de Hooghe Schole tot Leyden, op drie voorghestelde Vragen nopende het Ampt der Overheydt inde regeringhe der kercken: wat haer toe-coemt ofte niet toe-coemt. Mitsgaders een cort ende claer bewijs dat de Verkiesinghe ende Afsettinghe der Dienaren des Goddelicken Woorts, der Ouderlingen ende Diaconen niet ens taet by de Borgherlicke Magistraet, maer by de Kercke. Item, sekere Artijckelen van het Seggen ende de Macht der Overheyt inde bedieninghe der Kercke Christi in Hollandt (…) Door Arnoldum Cornelii in zijn leven Dienaer des Goddelicken Woordts tot Delf. Tot Delft Ghedruckt by Ian Andriesz. boeck-vercooper aen ‘t Marckt-velt in ‘t Gulden ABC Anno 1613, 4o, [ii] + 6p.
(Knuttel 2081; alleen het eerste deel)
COPIE van een zeker voorslach, ghedaen by de Contra-Remonstranten inde by-eenkomste door last van de Hmo Heeren Staten vande ses predikanten, nu lest-leden binnen der stadt Delft om den vrede ende eenigheyt der kercken te treffen. [orn.] Tot Amsterdam by Heyndrick Aertsz. Int jaer ons Heeren Anno 1613, 4o, 16p.
(Knuttel 2060; nadruk van p.1-15 van de Schriftelicke Conferentie)
SCHRIFTELICKE CONFERENTIE, ghehouden tot Delff, den 26en ende 27en Februarii 1613 tusschen ses Kercken-dienaren. Om te beramen eenighe bequaeme middelen waer door de swaricheden voor eenige jaren inde kercken hier te Lande ontstaen op het alder-gevoechelickste af-gedaen ende voort-aen goede vrede ende eenicheyt onde rhouden soude connen werden. [orn.] Tot Delf, Ghedruckt by Ian Andriesz. boeck-vercooper aen ‘t Marckt-veldt in ‘t Gulden A.B.C. Anno 1613, 4o, [ii] + 37p.
(Knuttel 2056; geschrift door contra-remonstranten uitgegeven)
[BERNARDUS DWINGLO], Protest des Autheurs vanden Christalijnen Bril, tegens den gepretendeerden Polijst-steen, met ernstighe vermaninghe aenden Polijster om voor den dach te komen en volgens syne aenbiedinghe naer openbaringhe synds naems behoorlyck te verifieren tgeen hy den Autheyr van den Christalijnen Bril te laste leydt. [DM] Tot Rotterdam voor Matijs Bastiaensen, woonende opt Steyger Anno 1614, 40, 28p.

dsc01896

(Knuttel 2123, gedagtekend 8 april 1614)
OOGHEN-TROOST: Dat is, Clare openinge ende grondighe wederlegginghe van het Protest des Christalynen Brillemakers. Ghestelt door den Autheur van den Polijst-steen: ten dienste van alle swacke ooghen, dewelcke misschien door ‘t selvighe souden moghen gheswackt zijn gheweest [orn.] t’Amstelredam, by Pieter Pietersz. boeckvercooper op’t Water by den Dam, inden vergulden Kerck-Bybel, 1614, 4o, 36p.
(Knuttel 2124; gedagtekend 26 juni 1614)
[JACOBUS TAURINUS], Weegh-schael, om in alle billickheydt recht te over-weghen de oratie vanden Eedlen Hoochgeleerden, Wijsen, Voorsienighen Heere, Mijn Heere Dudley Carleton, Ambassadeur van den Doorluchtighsten Coningh van Groot Brittannien: onlanghs ghedaen inde Vergaderinghe der Edele Hoogh-Moghende Heeren Staten Generael; Ghemaeckt tot grondighe Aenwijsinghe vanden waren Oorspronck etc. der huydendaechsche Oneenicheyden inde Kercke ende Politie: ende Verdedinghe der ghener die daer in onschuldich sijn [orn.] Ghedruckt in ‘t iaer 1617, 4o, 71p.
(Knuttel 2366)
[NICOLAES GREVINCHOVEN], Naem-scherm der Remonstranten teghen de naemschendelycke calumnien, uytghestroyt by den Hove Provinciael in Hollant door ‘t uytgeven van het Lasterschrift Henrici Slatii, by hem in syne ghevanckenisse ghestelt ende gheintituleert Claer vertooch, mitsgaders de twee brieven van Ian Blansaert [orn.], Gedruckt buyten s Graven-Haghe. Sonder Previlegie van de Staten Generael. Anno 1623, 4o, [ii] + 46p.
(Knuttel 3478; naam auteur in eigentijds handschrift op titelpagina vermeld)

(Convoluut met dertien pamfletten van remonstranten en contraremonstranten over de jaren 1612-1623; ingebonden in nieuw perkament met op het zwarte titelschildje “Pamfletten I” ).

CATECHISMUS Romanus ex decreto sacro sancti conDSC03215cilii Tridentini. Iussu Pii V. Pont. Max. editus, Venetii, apud Ioa. de Albertis, 1611, 8o, lxiiii+735p.

(Venetiaanse uitgave van de Latijnstalige catechismus die werd opgesteld door het Concilie van Trente. Met groot aantal kleine gravures van onder meer de apostelen en de sacramenten. Sleetse, gerestaureerde perkamenten band, met vernieuwde leren sluitlinten; op schutbladen deels doorgehaalde en onleesbare eigendomsinschrijvingen en handtekening G. Kasteel; op titelpagina stempel jezuïeten (IHS) en inschrij-ving “Frater Julianus Ordinis Moin Loys(?); achterin inschrijving “Hic liber est R.D. Canonici Petri Angeli de Romanellis Vicarii Abblis”).

.

belROBERTUS BELLARMINUS, Explanatio in psalmos, Coloniae sumptib. Bernardi Gualteri 1611, 4o, [xv]+846+[xxv] p.

(Zeer vroeg, in Keulen gedrukte, Latijnstalig psalmencommentaar van de bekende kardinaal Robbertus Bellarminus. Met fraaie titelgravure. In originele, gave perkamenten band, met op de rug titel in handschrift en twee bibliotheekstickers. Boekblok iets los van de band. Op schutblad bibliotheekstempel van de Theologisch College van de jezuïeten in Maastricht).

 

[PHILIPS MARNIX, HEER VAN ST.-ALDEGONDE], De Byen-corf der H. Roomscher Kercke. Voorstellende een clare ende grondelijcke wtlegginghe des send-briefs van M. Gentianus Hervet, wtgegeven in Fransoys ende Duyts aen den afgedwaelden van Christen geloove. By den Autheur selve vergroot, ende verrijct, naer den Fransoyschen Byen-corf, ofte Tableau, &c. by hem int licht gebracht, int Jaer 1599, [vignet] T’Amstelredam by Dirck Pietersz, boeck-vercooper opt Water in de Witte Persse, Anno 1611, 8o, [xvi]+524 p.

VERCLARINGHE der kercken-dienaers tot Leeuwarden over D. Vorstii. Volcomener antwoordt op de Naeder-Waerschuwinghe [orn.], gedruckt tot Leeuwarden, by Abraham vanden Rade, boeckdrucker ordinaris, 1612, 4o, [xxx]+104p.

039291da-e45f-11e5-94dd-da842e4bb42e

(Knuttel 1973. Nieuw gebonden in lederen omslag met in goeden letters “verclaringhe”. Puike conditie. Waarschuwing van Leeuwarder predikanten tegen sociniaanse denkbeelden van Conradus Vorstius, de boogde opvolger van Jacobus Arminius als hoogleraar theologie in Leiden. Vorstius, voorheen hoogleraar in Steinfurt had grote invloed op een aantal oud-studenten van hem in Franeker. Nadat zijn benoeming in Leiden niet doorging, vestigde hij zich in hetzelfde jaar het libertijnse Gouda waar hij zeven jaar lang boeken schreef ter verdediging tegen alle kritiek. In 1619 werd hij uitgezet en trok hij naar Sleeswijk-Holstein).

DE WTLEGGINGE des Byen-corfs der H. Roomscher Kercken [vignet] Ghedruckt Anno 1612, 8o, 24 p. [xii p.]

(Opnieuw gebonden in oude perkamenten bandje. Eigendomskenmerk van D.C. van Neck. Klein scheurtje op de drug is gerepareerd. Gaaf boekblokje. In het boekje zijn aantekeningen gemaakt door Mr. S.I.Z. Wiselius. Deze Samuel Ipersz Wiselius (1769-1845), vurig patriot en bekend geworden als dichter, schrijver, historicus en politiecommissaris, heeft voorin ook een stukje geschreven over de spellingsverschillen tussen dit exemplaar en een vroegere druk. Zeldzaam. STCN kent slechts één locatie).

LOWIJS GUICCIARDIJN, Beschryvinghe van alle de Nederlanden; anderssins ghenoemt Neder-Duytslandt, (…) Overgheset in de Nederduytsche spraecke, door Cornelium Kilianum. Nu wederom met verscheyden historien ende aenmerckinghen vermeerdert ende verciert door Petrum Montanum [DM] ‘t Amsterdam ghedruckt by Willem Jansz. woonende op het Water, in de Vergulde Sonnewyser. Anno 1612, fol., [vi]+396+[xxviii]p.

(In fraai lederen band; titelblad in handschrift; zonder de plattegronden en platen, maar de tekst is compleet. Met beschrijving van Gouda op p. 218-219)

DANIEL TILENUS, Overlegginghe ofte proeve van ‘t ghevoelen Jacobi Arminii van de predestinatie, van de ghenade Gods ende van de vryen wille des menschen aen de Staten van Hollant ende West-Vrieslandt van hem verclaert [orn.] Ghedruckt int jaer ons Heeren 1612, 4o, 72p.

(Knuttel 1985. Exemplaar verwijderd uit bibliotheek VU)

GEER-AARD VAN VRI-BURCH [=JACOBUS TAURINUS], Cleynen wech-wyser, ghestelt tot onder-richtinghe der een-voudighen, om de harten die in desen tijdt ontrust zijnde nauwlijcks en weten hoe sy haer draghen sullen. Claerlijck aen te wijsen, wat wegh sy moeten in-gaen, om van de selve en deghenen die d’een of d’ander parthy zijn toe-ghedaen, recht te oordeelen, Ghedruckt int jaer 1612, 4o, ongepagineerd [40 p.]

(Knuttel 1965. Ter verdediging van de kritiek van de Engelse koning Jacobus op Arminius’ opvolger Conradus Vorstius. Met originele papieren omslag. Klein gaatje in 1 pagina).

BIBLIA. Dat is: De gantsche heylighe schriftuere, grondelijck ende trouwelijck verduitschet. Met seer schoone annotatien nae den Geneefschen exemplaer uyt de Fransoysche tale inde Nederduytsche sprake overgheset, nu ten vierdenmale oversien ende verbetert door veel nieuwe allegatien van gelijck-stemmende schriftuerlijcke plaetsen, ende daerenboven noch vermeerdert, met eene noch byghevoechde chronijcke ofte tijt-rekeninghe over de geheele bibel, tot op het tweentseventischste jaer der geboorten Christi. Seer nuttelijck ende dienstich tot onthoudenisse der voornaemsten historiën, beyde des ouden ende nieuwen testaments: Alles te samenghevoecht door P[etrus] H[ackius] dienaar des goddelijcken woorts, [DM] Tot Dordrecht, ghedruckt by Isaack Jansz Canin, int jaer onses Heeren 1612. Men vintse te coope by Gillis Pietersz. Boec-vercooper op de Corenmarckt tot Rotterdam. Met privilegie voor vijf Iaren, fol., 444 [=888] p.
(Oude Testament en Apocriefe boeken. Titelpagina, voorwerk en eerste 9 bladen ontbreken; evenals de kaarten)
HET NIEUWE TESTAMENT. Dat is: Het nieuwe verbondt onses Heeren Jesu Christi in Nederduytsche na der Grieckscher waerheyt overgheset. Met de annotatien Augustin Marlorati, aldereerst overgheset uyt de Fransoysche in Nederduytsche sprake [DM] Tot Dordrecht, ghedruckt by Isaack Jansz Canin, int jaer onses Heeren 1612, fol., 111 [=222] p.

(Onvolledige gereformeerde of Deux-Aes Bijbel (volgens Poortman, 220). Deux-Aes Bijbels in folio zijn vrij zeldzaam. Wel vreemd dat de margetekst, waaraan de Bijbel haar naam ontleent, niet voorkomt. Apocriefe boeken zonder apart titelblad en tussen OT en NT; wel met waarschuwing aan de lezer. Alles in originele lederen band, inclusief rug, maar zonder het koperbeslag). Houtsnede als drukkersmerk. Zittende leeuw met in de voorpoten een boek (Bijbel). Ovaal met in de rand de tekst: Siet de leeuw uyt den geslachte Iuda de wortel Davids heeft overwonnen. AP. 5 5eVan Nieuwe Testament ontbreekt laatste deel, vanaf halverwege de zendbrief van Paulus aan de Hebreen. Wel gevolgd door drie bladen met handgeschreven geslachtsregister, vanaf 1662.

geslachtsregister

Hierin wordt ook melding gemaakt van een aardbeving op 18 september 1692 [met epicentrum in Verviers; de zwaarste ooit in West-Europa, 6.1 op de schaal van Rigter]; die in Amsterdam werd gevoeld, waardoor dat het stadhuis en de waag letterlijk op hun grondvesten stonden te schudden. Volgens de schrijver werd de beving in heel Holland, Zeeland en Friesland en nog andere landen gevoeld. [In Den Haag tekende ook Christiaen Huygens deze aardbeving op in zijn dagboek, P.A.]. De aantekening is gemaakt door Michiel Postma, die daaronder vermeldt dat hij op 15 maart 1693 in compagnie is getreden met Jan Egbertsz Tulp en op 1 december daaropvolgend gezamenlijk is aangekomen in het “Sweedtse Veen”.AlsDeZonSchijnt Op de binnenzijde van de achterplatten is in spiegelschrift een ‘zegel’ geplakt over een Italiaanse waarzegger met voorspelling voor het schrikkeljaar 1736 en een grote zon). 

.

 

CONVOLUUT
CONRADUS VORSTIUS, Oratie tot verantwoordinghe. Ghedaen in de volle vergaderinghe der Edele seer Vermoghende Heeren mijn Heeren de Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, in s’Graven-Haghe den 22en martij stilo novo. [orn.] In s’Graven-Haghe by Hillebrant Jacobssz, ordinaris drucker der Heeren Staten s’Lants van Hollant ende West-Vrieslant, anno 1612, 4o, [i] + 75 p.
(Knuttel 1970. Uit het voorbericht blijkt dat deze oratie door Vorstius, hoogleraar theologie in Steinfurt en de beoogd opvolger van Arminius in Leiden, in het Hoogduits is gesteld en uitgesproken. De tekst is op verzoek van de Staten vertaald in het Latijn en het Hollands)
VERCLARINGE van de heeren burgermeesteren, raden ende vroedtschappen der steden van Amstelredam, Enckhuysen, Edam ende Purmereynde (…). [orn.] Tot Amsterdam by Marten Jansz. Brant, boeck-vercooper op ‘t Water op den hoeck van de vrouwe-steegh in de Gereformeerde Catechismus, anno 1617, 4o, 16 p.
REQUESTE van de dolerende kercke van Haerlem aen de E.E. magistraet derselver stadt (…). [orn.] t’Amsterdam by Marten Jansz. Brandt, boeckverkooper op ‘t Water in de Ghereformeerde Catechismus, anno 1617, 4o, 15 p.
[JACOBUS TAURINUS], Corte ende naecte ondeckinghe van den luegen-geest, onlangx verschenen in de uytgegevene antwoordt tot wederlegginghe van het discours over de Amsterdamsche beroerten. [orn.] Ghedruckt in’t jaer ons Heeren anno 1617, 4o, 35 p.
[JACOBUS TAURINUS], In-houdt van eenighe brieven, aengaende de beroerten binnen Amsterdam onlangs voor-gevallen. Met een discours aen alle goede patriotten ende liefhebbers des vader-landts. [orn.] Ghedruckt in ‘t jaer 1617, 4o, 27 p.
VERCLARINGHE van de Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, waerby hare Mo. Ed. int kort verthoonen, die oprechte goede meeninghe die sy altijdts ghehadt hebben, ende noch hebben, omme neffens die vrijheyden ende rechten der Landen ende Steden van Hollandt ende West-Vrieslandt, die ware christelijcke ghereformeerde religie in suyverheydt te houden (…) [orn.] In s’Graven-Haghe by Hillebrant Iacobssen, ordinaris ende gheswooren drucker van de Ed. Mo. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt. Anno 1617, 4o, 20 p.

(Modern convoluut met zes pamfletten uit 1617. Knuttel 1970, 2357, 2395, 2387, 2383 en 2354).

ADRIAEN SMOUT, Toetse van sekere antwoorde ende bericht, in december 1611 uytgekomen, met desen titel: Conradi Vorstij S. Theologiae Doctoris teghen-bericht, op sekere artikelen onlangs by openbaren druck onder de ghemeyne man tot zijner grooter beswaernisse ghestroyt. Ghedruckt int jaer onses Heeren 1612, 4o, [x]+231p.

(Knuttel 1955)

SEBASTIANUS CASTELLIO, Dialogi IV. De praedestinatione, de electione, de libero arbitrio, de fide. Ejusdem opuscula quaedam lectu dignissima. Quibus alia non nulla accessere, partim hactenus nunquam edita. Quorum omnium inscriptions versa pagella ostendet. Goudae, typis Caspari Tournaei. Anno 1613. Prostant apud Andream Burier, 8o, [xxviii]+443.

ANNOTATIONES Sebastiani Castellionis, quibus materia electionis & praedestinationis amplius illustratur [dm Jasper Tournay] Anno 1613, 8o, 30+30p.

TRACTATUS de iustificatione (…) [orn.] Anno 1613, 8o, 89p.

(Werkjes van Castellio met drie afzonderlijke titelpagina’s; herbonden in bruin leer uit 18de eeuw, kort afgesneden; met rood tekstschildje op de rug met de tekst “Castellionis Dialigi IV”; dezelfde tekst is ook met pen geschreven op de ‘buik’ van het boekje. Titelpagina aan rechter-zijde afgesneden, zonder tekstverlies. Rug kwetsbaar. Bladen Oo5 en Oo6 uit eerste werk verkeerd gebonden, voorin, met plaatje van het enten van een boom).

.

ROBERTUS BELLARMINUS, De scriptoribus ecclesiasticis. Liber unus. [dm] Coloniae Agrippinae, sumptibus Bernardi Gualtheri 1613, 8o, [xxiii] + 448 + [xix] p.

(Perkamenten omslagbandje; ingebonden met stroken 13de-eeuws manuscript; rug gedeeltelijk los. Eigendomsinschrijving op eerste schutblad “Ex. Lib. A. Mulders” en sticker jezuïeten Culemborg; op tweede schutblad (doorgehaald) “Petrus van Blyenburch 1614” en Jacobus Olaeus”. Eerstgenoemde is waarschijnlijk identiek aan de in Gouda geboren Petrus Blyenberg, die filosofie studeerde en deken van Horst in het Sticht van Utrecht (Nederhorst ten Berg?) werd. Hij overleed in 1617 en stichtte als laatste wilsbeschikking drie beursplekken in het Pausencollege te Leuven voor jonge Gouwenaren (Walvis, 223). Gekocht op veiling Vrienden van Archief en Librije, midden jaren tachtig, in oude gebouw Coornhertgymnasium aan de Nansesstraat in Gouda)

I. DE LA HAYE, Den ghematichden christen, of Vande maticheyt die men ghebruycken moet in religions verschillen, tot ghemeene ruste der kercke eenicheyt der christenen ende s’Landts welvaren. Seer noodich in desen tijdt, om de ghemoederen te matighen der ghener die al te lichtveerdichlijck hare broederen haten en veroordelen, tot droefheyt der vromen ende blijschap onser vyanden. Ghetrocken meestendeel uyt het boeck van wijlen den Edelen, Wijsen ende seer vermarden Franschen Heere, mijnheere De la Nove, gheintituleert Discours Politiques & Militaires, [orn.], In s’Graven-Haghe, by Hillebrandt Jacobssz, woonende aen de Marckt, Anno 1613, 4o, [viii]+25 p.

(Knuttel 2074. De auteur is predikant van de Waalse Gemeente van Den Haag. Gaaf exemplaar zonder omslag).

CONVOLUUT
[JOHANNES WTENBOGAERT], Naerder-bericht ende openinge vande proceduren by den kercken-dienaren Remonstranten ghehouden inde teghenwoordighe Verschillen. Dienende tot nodighe Verantwoordinge op de Beschuldigingen vervat inde Remonstrantie tegens hun overghegeven, ghedruckt int 13. ende eenige volgende bladeren vande schriftelicke Conferentie […] [orn.] In s’Graven-hage by Hillebrandt Jacobsz, wonende aende Marckt. Anno 1612, 4o, [viii] + 116 p.
(Knuttel 1949; eigenaarsstempel S.J. Robitsch ‘s-Gravenhage)
[BERNARDUS DWINGLO], Christalijnen Bril, tot versterckinge van dsc01900t’schmerende ghesicht der eenvoudighen die inde huydens-daechsche verschillen der Religie met onverstant yveren; waerdoor sy claerlick aenschouwen moghen het weder-schriftelijcke en Landt-verderffelijcke ghevoelen Adriani Smoutii, en sijner Mede-standeren, van datmen de Voor-standers en Drijvers der vijf articulen, midtsgaders die de selfde oordeelen met de Waerheyt des Christelicken Gheloofs, en salicheyt der Zielen wel te connen bestaen, behoort na de Wet Mosis met de doot te straffen [orn.] Ghedruckt, anno 1613 [achterin: Ter Goude by Iasper Tournay. Anno 1613], 4o, 132p.
(Knuttel 2075)
POLYST-STEEN tot weghneminghe van de vuyle vleckedsc019011n des Cristalijnen Brils, die door dese onreynicheyt sijn Meester so heeft bedrogen, dat hydaer door alles wat Schriftuerlijck was voor onschriftmatich, wat Land-bevorderlijck was voor Land-verderffelijck heeft aenghezien. Hier is noch by-ghevoeght een korte wederlegginghe van de Voor-reden gestelt voor het gepretendeerde boeck Castellij, geintituleert Korte ende duydelicke wederlegginghe. Van ‘tgeen door Meester Iohan Calvijn, tot beweringhe van de macht der Overheyt, int straffen der Ketteren, by-ghebracht wert, etc. [gravure met bril en po-lijststenen], Ghedruckt int jaer anno 1614, 4o, [ii] + 68 + [ii] p.
(Knuttel 2122)
[JOHANNES WTENBOGAERT], Warachtich ende volkomen verhael, van de solemniteyten ende cerimonien ghepleecht in s’Graven-Haghe, als sijn Princel. Ex.tie van weghen sijne Mat. van Groot-Brittannien vereert wierdt mette Conincklijcke Ordre vande Garter of Coussebandt vanEngelandt: vervatende alle d’authentijcke stucken, mitsgaders d’Oratie ofte Predicatie ten selven tijde op dese Ceremonie gedaen [gravure met wapen van Oranje, omgeven door de band van de orde van de kouseband] In s’Graven-Haghe by Hillebrant Jacobssz. Ordinaris Drucker vande Ho.Mo. Heeren Staten Generael. Anno 1613, 4o, [iv] + 23 p.
(Knuttel 2044)
[JOHANNES WTENBOGAERT], Brief D. Sibrandi Lubberti, professors tot Franiker; gheschreven aenden Eerweerdichsten Aertsbisschop van Cantelberch, Primat van Enghelandt etc. ghestelt voor seecker syn Boeck tegen D. Conradum Vorstium. Met seeckere extracten uyt andere Sibrandi Boecken ghetogen: daer achter-aen ghestelt ende aenwijsinge van de plaetsen, daer op de Hoochgeleerde Heer Hugo de Groot, Advocaet-fiscael vanden Lande van Hollant etc. in sijn Boeck ghenaemt Der Heeren Staten etc. Godts-diensticheyt gheantwoort heeft. Wt het Latyn int Duytsch ghetrouwelijck overgheset [orn.], Tot Delf, by Bruyn Harmanssz. Schinckel woonende aen de Voorstraet inde Ghecroonde B. Anno 1613, 4o, [ii] +26 p.
(Knuttel 2066)
[BERNARDUS DWINGLO], Monster vande leere der Amsterdamsche predicanten over de voornaemste poincten die huydendaechs ghedisputeert werden tusschen tusschen de Oude Recht-gesinde diemen Remonstranten ende de Nieuw-ghesinde, diemen Contra-Remonstranten noemt. Vervaet in CLXXIX Articulen. Ende ghetrocken wt hare ende bysonder wt Iacobi Triglandii Schriften teghen den Eerw. Ioannem Wtenbogaert Oude ende ghetrouwe dienaer Iseu Christi in s’Gravenhage, den onpartydighen tot een proeve voorghestelt. Waer by noch sijn gevoecht eenige andere nieuwicheden Festi Hommii ende Ioannis Polyandri. Mede ghetrocken uyt hare Schriften. Ten dienste van Maerten Jansz. Brandt, boeckvercoper tot Amsterdam om by hem behandicht te werden aen den Autheur vande mancke ende twistrockende Staet der voor-naemste Questien etc. onlangs voor hem ghedruckt. Gedruckt voor Ian Paedts Iacobsz. Boeckdrucker op de Bredestraet tot Leyden Anno 1616, 4o, 52 p.
(Knuttel 2293)
COPIE VANT KLAER VERTOOGH: gheschreven, ende onderteyckent by de eygene handt van Henricus Slatius, in sijn gevangenisse in ‘s-Graven-Haghe: mitsgaders Van twee Brieven, gheschreven ende onderteyckent by de eygene handt van Ian Blansaert, in sijn gevangenisse in ‘s-Graven-Haghe. Waer van d’Originele gheschriften berusten onder den Raedt Provinciael van Hollandt [vignet], In ‘s-Graven-Haghe, by de Weduwe ende Erfgenamen van wijlen Hillebrant Iacobssz van Wouw, Ordinaris Druckers vande Ed: Mo: Heeren van Hollandt ende West-Vrieslandt. Anno 1623, 4o, [ii] + 96 p.
(Knuttel 3475)
SENTENTIE by Schepenen ende Mannen van Schielandt gearresteert jegens Claes Michielsz Bontenbal, gewesen Secretaris van Sevenhuysen, over de grouwelijcke Conspiratie jegens den Persoon vanden doorluchtighen Vorst, den Heere Prince van Oragnien, mitsgaders den welstandt van ‘t Landt. Ghepronuncieert ende gheexecuteert in Rotterdam den iii. iulij, Anno 1623 [vignet met wapen van Rotterdam], Tot Rotterdam by Jan van Waesberghe aende Merct inde Fame 1623, 4o, 12 p.
(Knuttel 3461)
SENTENTIEN by Schepenen der Stadt Leyden ghearresteert jeghens Ian Pietersz. Lijndraeyer, Samuel de Plecker ende Gerrit Cornelisz. Cleermaecker, over de grouwelicke ende moordadige conspiratie jegens den persoon van den Doorluchtigen ende Hoochgeboren Vorst den Heere Prince van Orangien, etc. mitsgaders tegens den welstant van ‘t Landt. Gepronuncieert ende geexcuseert binnen Leyden, den xxien Iunij 1623 [vignet met wapen van Leiden] Gedruckt tot Leyden by Jan Claesz. van Dorp inde Vergulde Son. Anno 1623, 4o, 16 p.
(Knuttel 3460)
SENTENTIEN: by den Hove van Hollant ghearresteert jegens Reynier van Oldenbarnevelt, Heere van Groenevelt: David Coorenwinder, gewesene Secretaris van Berckel: Adriaen Adrieanssz van Dijck, gewesene Secretaris van Bleyswijck, over haerluyder grouwelijcke ende moordadige Conspiratie jegens den Persoon vanden Doorluchtigen ende Hoogh-gebooren Vorst, den Heere Prince van Oragnien, etc. mitsgaders tegens den welstandt van ‘t Landt. Ghepronuncieert ende gheexcuteert in ‘s Graven-Haghe, den 29. Martij 1623 [vignet Hollandse Leeuw in de tuin] In ‘s Graven-Haghe, by de Weduwe ende Erfgenamen van wijlen Hillebrant Iacobssz van Wouw, Ordinaris Druckers vande Ed: Mo: Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt. Anno 1623, 4o, 28 p.
(Knuttel 3450)
SENTENTIEN: by den Hove van Hollant ghearresteert jegens Henricus Slatius, ghewesene predicant tot Bleyswijck, Jan Blansaert, Abraham Blansaert ende Willem Parthy, over haerluyder grouwelijcke ende moordadige Conspiratie jegens den Persoon vanden Doorluchtigen ende Hoogh-gebooren Vorst, den Heere Prince van Oragnien, etc. mitsgaders tegens den welstandt van ‘t Landt. Ghepronuncieert ende gheexcuteert in ‘s Graven-Haghe, den vijfden May 1623 [vignet Hollandse Leeuw in de tuin] In ‘s Graven-Haghe, by de Weduwe ende Erfgenamen van wijlen Hillebrant Iacobssz van Wouw, Ordinaris Druckers vande Ed: Mo: Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt. Anno 1623, 4o, 40 p.
(Knuttel 3453)

(Convoluut met elf pamfletten van remonstranten en contraremonstranten uit de jaren 1612-1623; ingebonden in nieuw perkament met op het zwarte titelschildje “Pamfletten II”)

CONVOLUUT
CHRISTELIJCKE KERCKEN-ORDENINGE der stadt, steden, ende landen van Utrecht. Ghearresteert binnen Utrecht den xxviii augusti xvicxii. Wt-gegeven by de Ed: Mo: Heeren Staten derselver provincie [provinciewapen], t’Utrecht, by Salomon de Rey, ordinaris drucker der Heeren Staten ’s-Lants van Utrecht, 1612, 4o, [10]+51 p.
(Omstreden Utrechtse kerkorde uit 1612, waarin sterk de hand van Johannes Gerobulus zichtbaar is, die grote invloed op kerkzaken toekent aan de overheid).
JACUBUS TAURINUS, Van de onderlinge verdraagsaamheydt, die soowel predicanten als gemeyne lidt-maten, niettegenstaande verscheydenheyt van gevoelen in eenige leer-poincten, met malcanderen in lieffde behooren te onder-houden. Tegen Iacobi Triglandi (t’onrecht genaamden) Recht-Gematichden christen. ‘T eerste deel, [Vignet], t’Utrecht. Voor Ian Everdsen van Doorn, boeck-verkooper, wonende op de Ganse-merckt [1615], 4o, [ongepagineerd] 194 p.
(Knuttel 2262. Reactie van Jacobus Taurinus op pamflet van Trigland, Gouwenaar van geboorte en op dat moment predikant te Amsterdam. Met consent Gillis de Ledenberch namens de Staten van Utrecht, gedateerd 23-11-1615. Vignet op titelpagina toont twee ineengeslagen handen met een hart erboven dat doorkliefd wordt met een pijl. Met lichte vochtvlek onderaan)
JACOBUS TAURINUS, Naarder openinge, dienende tot grondige aan-wijsinge van eenige manieren van spreken gebruyckt by Iacobum Taurinum in zijn eerste deel Van de onderlinge verdraagzaamheydt, gestelt aan de erentfeste, achtbare, wijse, discrete Heeren mijnheeren schouth, burger-meesteren, schepenen ende vroedtschap der vermaarde koop-stadt van Amsterdam, [vignet] t’Utrecht. Voor Ian Everdsen van Doorn, boeck-vercooper, wonende op de Ganse-merckt [1616], 4o, [ongepagineerd] 48 p.
(Knuttel 2264. Klein wormsleufje onderaan eerste twee pagina’s. Vignet met randschrift “Dominus dedit, Dominus abstulit” ).
JACOBUS TAURINUS, Van de onderlinge verdraagsaamheydt, die soowel predicanten als gemeyne lidt-maten, niettegenstaande verscheydenheydt van gevoelen in eenige leer-poincten, met malcanderen in lieffde behooren te onder-houden. Tegen Iacobi Triglandi (t’onrecht genaamden) Recht-Gematichden christen. Het tweede deel, [Vignet], t’Utrecht, voor Ian Everdsen van Doorn, boeck-verkooper, wonende op de Ganse-merckt [1616], 4o, [ongepagineerd] 184+[vii] p.
(Knuttel 2265. Voorreden gedateerd 1-7-1616. Met register op beide delen. Wormsleufje en lichte vochtvlek onderaan de pagina in eerste gedeelte).
JACOBUS TAURINUS, Postbode, [z.pl.] [1616], 4o, 9 p.
(Knuttel 2266a).
[JOANNES WTENBOGAERT, CAROLUS NIELLIUS], Noodighe antwoordt op der contra-remonstranten tegen-vertooch, vervatende eene clare ende grondighe wederlegginghe van t’selve; met vast bewys dat de leere der remonstranten ten aensien van de eerste christenheyt ende den aenvangh der Reformatie niet nieu, maer oudt is. Eerste deel [orn.] In s’Gravenhage by Hillebrant Jacobsz, woonende aen de Marckt. Anno 1617, 4o, [xlii]+208 p. (Knuttel 2375).

(Zeventiende-eeuws convoluut, gebonden in overslaande perkamenten band. Ingebonden met stroken uit Middelnederlands gebedenboek. Op de rug in handschrift “Kerckenordening der Lande van Utrecht”. Voorin in zeventiende-eeuws handschrift een inhoudsopgave. Schutbladen rafelig; band stevig).

 

 

 

.

LODOVICUS GUICCIARDINI, Omnium Belgii sive Inferioris Germaniae regionum descriptio (…) Recens ex idiomate Italico, ad exemplar tertium ac postremum ab ipso auctore recognitum, magnaq, passim accessione locupletatum, in latinum sermonem conversa Regnero Vitellio interprete [DM] Amstelrodami : excud. Guiljelmus Janssonius, sub signo Solarij anno 1613, fol., [xviii]+315+[xi]p.

(Latijnse vertaling van de oorspronkelijk in het Italiaans geschreven beschrijving van de Lage Landen, die in 1567 voor het eerst verschijn bij Plantijn in Antwerpen. In achttiende-eeuwse band en op rood titelschild de tekst “Guicciardi Germania” . Zonder titelpagina, de kaarten en afbeeldingen. Latijnse tekst verder compleet. Groot deel van de pagina’s vergeeld door inkt-vraat; enkele bladzijden los).

JACOBUS TRIGLANDIUS, Den recht-ghematichden christen. Ofte van de ware moderatie ende verdrachsaemheyt, die tot behoudinge van de waerheyt ende vrede in de gemeynten Christi nae Godes Woort onderhouden moet worden. Tweede editie [DM] t’Amsterdam voor Jan Marcussz. Boeck-vercooper op den Middel-dam in den beslaghen Bijbel. Anno 1615, 4o, 60 p.

(Knuttel 2210. Pamflet in polemiek met Jacobus Taurinus. Trigland was geboren in Gouda en op dat moment predikant te Amsterdam. Met gemarmerde kartonnen omslag. Titelpagina gerestaureerd met miniem tekstverlies. Verder klein stukje uit laatste pagina met eveneens miniem tekstverlies van margeaantekeningen. Foute paginering, springend van p. 56 naar 67 t/m 70, maar doorlopende tekst aan het eind. Hetzelfde pamflet verscheen in het zelfde jaar ook bij B. Jansz en J.E Cloppenburch).

ADRIANUS MANGOTIUS, GOUDANI, Monita sacra ex S. Scriptura & SS. patribus potissimum collecta, varijs in locis ad clerum & populum dicta, omnibus utilissima, pars tertia [IHS-merk], Antverpiae, apud Hieronymum Verdussen, P. & F. 1615, 8o, [xiv]+659+[xxvii]p.

(Laatste deel van een driedeling werk van de Goudse jezuïet Adrianus Mangotius (1554-1629). Hij studeerde filosofie en theologie in Leuven en ontving de priesterwijding in 1576. Hij was al enige jaren pastoraal actief toen hij in 1585 in Tournai toetrad tot de orde der jezuïeten. De hem opgedragen zorg voor de geestelijke belangen van zijn ordebroeders vond haar weerslag in zijn Monita sacra, waarvan dit het derde deel is. De3 drie delen verschenen eerst afzonderlijk ik respectievelijk Antwerpen en Luik en in 1618 en 1686 in genoemde steden als complete serie. Originele perkamenten band met overlappende platten en met titel in handschrift op de rug. Bladzijden als nieuw. Binnenzijde voorplatten met bibliotheekstempel “Bibliotheca Seminarii Warmondani”; op eerste schutblad eigendomsinschrijving “ex lib. Corn. Sobbij et amicorum”). 

FRANCISCUS SWEERTIUS, Iusti Lipsii Flores ex eius operibus discerpti, in locos communes digesti; Opera Francisci Sweertii F. Antverpiensis, Antverpiae, apud Gasparem Bellerum 1615, 16o, 397+[ii] p.

(Zeer klein werkje van de Antwerpse handelaar en polyhistor (allesweter) Pierre Francois Sweertius, met eerbetoon aan Justus Lipsius. Perkamenten bandje; sporen van sluitlinten; bovenste deel titelpagina met titel ontbreekt; impressum nog wel aanwezig; aan het eind privilege en goedkeuring van de censor van de bisschop van Antwerpen, beiden uit 1614; fout in doornummering, springt van p. 32 naar p. 97; met vroege aantekeningen en penstrepen)

JUSTUS LIPSIUS, Politicorum sive civilis doctrinae libri sex. Qui ad principatum $(KGrHqR,!o4FI5ch1ydlBSQ0vDm7Dw~~60_84maxime spectant. Additae notae auctiores, tum & de una religione liber. Omnia postremo auctor recensuit, [DM] Ex officina Plantiniana [Antwerpen] 1615, 16°, 605 p.

(Justus Lipsius’ politiek-theoretisch handboek voor vorsten, voor het eerst verschenen in 1589, waartegen Coornhert zich vanuit Gouda fel keerde. In fraai origineel perkamenten bandje met titelschildje “Iustus Lipsius”. Goud op snee. Eigendomsinschrijving van Bened[ictus] Ciuray [uit Wenen?] naast het bekende drukkersmerk van Plantijn met de Gulden Passer. Twee doorgehaalde en een onleesbare eigendomsinschrijving op schutblad. Laatste twintig pagina’s vochtvlekkerig; lege eindbladen met wormgat).

IOANNIS WTENBOGAERT, Oprecht ende noodt-wendigh bericht op een bitter Schrift nu versch t’Enckhuysen uytghegheven, metten Titul van Maerder Advis over de Conferentie tot Delf &c. [DM] In ‘s-Graven-haghe, ghedruckt by Hillebrandt Iacobsz. woonende op de Marckt. Anno 1615, 4o, 71p.

(Knuttel 2190; in groen linnen bandje met titelopdruk op de rug; afgeschreven exemplaar uit gemeentearchief Delft met bibliotheekstempel op titelpagina; op Franse pagina bibliotheekstempel stadsbibliotheek Dordrecht).

VINCENT VAN DRIELENBURCH, Cort examen ende sententie Johannis Utenbogaerts over seker tractaet, welckes tytel is: Verdediging van de Resolutie der Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt totten vrede der kercken (so hy seyt) (…) [vignet] By Marten Jansz. Brandt, boeckvercooper opt Water, op den hoeck van de Vrouwensteech in de Ghereformeerde Catechismus 1615, 4o, [ongepagineerd] 86p.

(Knuttel 2195. Eerste druk. Van Drielenburch noemt zich achterin “Lidtmaet des Lichaems Jesu Christi, zynde over ‘tghetuychenisse der Waerheyt ghebannen uyt de Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, den 24. December”. Met op laatste bladzijden enkele liederen, afgesloten met het drukkersvignet en een figuur. Met blauwe hardkartonnen platten en sleetse rug)..

4b399450-7eaf-11e4-985b-c31325faecf5FRANCISCUS COSTERUS, Catholicke sermoonen op alle de Heylichdaghen des iaers, inhoudende het leven der Heyligen, ende d’uytlegginge der Epistelen ende Evangelien, T’Antwerpen by Ioachim Trognaesius, 1616, fol., 796 p

(Preken van een populaire jezuïet. Gebonden in vroegere leder band (ca. 1540) met fraaie koperversieringen op hoeken en in het midden aan voor- en achterzijde; rug met ribben. Twee vernieuwde koperen boekklemmen, waarvan een iets los. Binnenwerk gaaf, maar enkele katernen sterk vergeeld. Met titelgravure met Peterus en Paulus ten voeten uit en Maria met kind. Eigenaarsstempel van “Bibliotheca conv. Megen)

Detail van schilderij Reinout Krajenbrink met bovenstaand boek

Detail van schilderij Reinout Krajenbrink met bovenstaand boek

EDUARDUS POPPIUS, De enge poorte ofte predicatien over eenighe voortreffelijcke texten ofte spreucken der heyligher Schrifture (…) [orn.], Ghedruckt ter Goude by Jasper Tournay voor Andries Burier, boeck-vercooper Anno 1616, 4o, [xxiii] + 538 + [vi] p.
EDUARDUS POPPIUS, Aenhanghsel van de Enge Poort, vervatende een verclaringhe over de woorden des apostels Pauli 1. Cor. 16. 23 [orn.], Tot Enghuysen by Deodatus Waermondt anno 1624, 4o, 82p.

DSC01913

(Populair prekenboek van de Goudse remonstrantse voorman Poppius, gedrukt bij Jasper Tournay, Hollands belangrijkste drukker van vrijzinnige geschriften. Met supplement uit 1624, kort na het overlijden van Poppius in gevangenschap op slot Loevestijn. Origineel perkamenten band, vlekkerig op achterzijde).

[BERNARDUS DWINGLOO of JOHANNES ARNOLDUS RAVENS?], Verantwoordinge tegens de hevige predicatie Festi Hommii, gedaen in de Ste Pieters Kercke tot Leyden den xvj. Octobris deses jaers 1616. Daerinne claerlijck bewesen word, hoe deselve Festus hem gheenssins en heeft gesuyvert, noch verontschuldicht van, van de seltsame dolingen, hem aengewesen in ‘t Munster van de leere der Amsterdamsche predicanten (…). Ghedruckt ter Goude, by Jasper Tournay, voor Andries Burier. 1616, 4to [DM] 39p.oudedruk2

(Knuttel 2294; Remonstrants pamflet. Eenvoudige papieren omslag. Fraai drukkersmerk van Tournay met Vrouwe Fortuna en een randschrift “Spero fortunae regressum” (Ik hoop dat het geluk terugkeert).

[Fragment] GUILLAUM BAUDART, Les Guerres de Nassau. Descriptes par Guillaume Baudart de Deinse. Pourtraits en taille douce, Et Descriptions des Sieges, Batailles, rencontres & autres choses advenues durant les Guerres des Pays bas, sous le Commandement des Estats Generaux des Provinces Unies, & la conduite des Princes Guillaume Prince d’Orange & Maurice de Nassau son fils. A Amsterdam, chez Michel Colin, Marchant Libraire sur l’Eau, au livre demestique. 1616, [band met eerste deel] Oblong klein folio.Baudartius5

(Fragment van het eerste van twee delen van de rijk geïllustreerde geschiedenis van de Nederlandse Opstand, geschreven door de Zutphense predikant Willem Baudartius. Dit volledige eerste deel zou (8), 466 pp moeten bevatten, doch de meeste prenten (met tekst op achterzijde) voor losse verkoop verwijderd. Eigenaarsinschrijving “Mr. Secus”. Wel aanwezig in originele perkamenten band (met zes ribben, resten van sluitlinten, rug onderaan licht beschadigd) zijn 93 bladen (186 pp.), waaronder de titelpagina, het privilege, de opdracht, bericht aan de lezer, titelgravure met rijk gegraveerde allegorische figuren, 11 (van 23) pagina-grote portretten (Margaretha van Oostenrijk, Alva, Egmont en Horne (dubbelportret), Willem van Nassau, Requesens, Joannes Austriacus, Matthias, Alexander Farnese [Parma], FranBaudartius8ciscus Valesius, electbisschop Gebhardus en Adolph von Neuenahr). Verder slechts één (aanslag op Willem van Oranje) van de 255 pagina-grote gravures met plattegronden, veldslagen en landschappen. Los ingevoegd is p. 465-466 met een ingekleurde prent van de “Heer-lijcke begrawinge des Princen van Orangen binnen Delft” (1584). Het betreft de Franstalige uitgave van de in 1615 bij dezelfde drukker verschenen “Afbeeldinghe, ende Beschrijvinghe van alle de Veld-slagen, Belegeringen ende and’re notable geschiedenissen ghevallen in de Nederlanden, Gedurende d’oorloghe teghens den Coningh van Spaengien”).

PUBLICATIE ENDE INTERDICTIE van de E. Magistraet der stadt Utrecht tegens deghenen die, onder decksel van de gereformeerde religie, in de christelijcke gemeynte ende republijcke derselver stadt poogen scheuringe ende onrust aen te rechten. [orn.] T’Utrecht by Salomon de Roy, ordinaris drucker der E. Mog. Heeren Staten Slandts van Utrecht, 1617, 4o, 8 p.

utrecht

(Knuttel 2389. Titelblad met stadswapen. In zeventiende-eeuws handschrift is hierbij geschreven “galch ende ratt, welcke is hett rechte middel dat sij van hett pauszdom ontleent hebben dewijle sij eerst hett goet, daerna hett bloet soeken”. Met kleine tekeningen van een galg en een rad. Pamflet aan de rechterzijde scherp afgesneden).

[V. VAN DRIELENBURCH], Calendier ofte Almanach, waerinne men kort, klaer ende waerschijnlijck opspeuren, naspeuren ende sien kan de Apocalyptische beeste ende de Babylonsche Hoere daer op sittende. Mitsgaders die ghene die d’selve figuerlijcker wyse in de seven vrye Nederlandtsche Provincien ghescheyden vande thien overheerde Provincien representeren. Ghepractiseert door seeckeren Sterckijcker. Met een wonderlijcke nieuwe Practica en noch wat wonders wat nieuws [vignet], z.pl., (“Beschreven door de Penne des Schryvers”), z.j. (achterin: “Gheschreven in Martio, doe de Sonne in ’t teycken des Hoofts quam 1617”) [1617], 4o, 14p.

(Knuttel 2475. Heftig contra-remonstrants pamflet, geschreven tegen Van Oldenbarnevelt, Wtenbogaert en Ledenbergh. Zeldzaam. Met achttiende-eeuws voorblad; titelpagina beschadigd, rafelig).

LODOVICO GUICCIARDINI, Dergou [uit editie Beschryvinge van de Nederlanden, Jan Jansz 1617]

DSC07066

(Handgekleurde versie van het gezicht op Gouda. De stad is getekend vanaf de overzijde van de Hollandse IJssel. De Sint-Janskerk is afgebeeld met een te hoge en smalle toren)

 JACOBUS ARMINIUS, Zedich ondersoeck D. Iacobi Arminii, geboren tot Oudewater in Hollandt (…) Op het boecxken, welck D. Guilhelmvs Perkinsius, (…) voor eenighe jaren

DSC06660uytgegheven heeft vande maniere ende ordre der predestinatie. Mitsgaders oock van de grootte der Goddelijcker Ghenade (…). Het eerste deel [DM], Ghedruckt ter Goude, by Jasper Tournay, voor Andries Burier, boeckvercooper anno 1617, 4o, [vi] + 237 p.
JACOBUS ARMINIUS, Zedich ondersoeck. Het Tweede deel. [DM], Ghedruckt ter Goude, by Jasper Tournay, voor Andries Burier, boeckvercooper anno 1617, 4o, [vi]+101 +[x] p.

(Vertaald uit het Latijn door Daniel Wittius. Met opdracht aan Staten van Holland in eerste deel, en aan magistraat Schoonhoven in tweede deel. Twee delen in originele perkamenten band. Band aan achterzijde onderaan en pagina’s eerste deel onderaan met vochtvlekken en vochtschade; zonder tekstverlies. Met ex libris W.J.M. Meines). 

HANDELINGHE tusschen de magistraet der stadt Haerlem ende dien van den kerckenraet, by interventie van de classe van dien quartier, op d’electie van kerckelijcke persoonen ende t’beroep van den predicanten binnen de voorschreven stadt Haerlem ghevallen in den jare 1616 [DM] Ghedruckt t’Haerlem by Adriaen Rooman, ordinnaris boeck-drucker woonende in de Koning-straet in de Vergulde Parsse. By expresse ordonnantie van de Heeren Burghermeesteren, ende regeerders der stadt Haerlem, anno 1617, 4o, 6 p.

(Knuttel 2392; bijeengehouden met plakstrip. Kort afgesneden, zonder tekstverlies. Groot drukkersmerk rond de tekst “Int sweet ws aensichts suldi u broot eten (Gene 3.19)”).

[Blad] [LUDOLPHUS DE SAXONIA, Het leven ons Heeren Jesu Christi. Nu de vierdemael ghedruckt, ghecorrigeert ende merckelijck verbetert, met additien van schoone moralen, Na de copye tot Antwerpen, eerste gheprent int huys van Delft, Ende nu by Peter van Ghelen 1618(Rotterdam), fol. [viii]+352p.

[Fol. 260v, met hoofdstuk:] Vande verscheydinge der goeder ende der quader Menschen inden ionghsten daghe [met houtsnede],

(Het betreft hier een houtsnede van de zogeheten Tweede Goudse ClaesLeeu1meester/houtsnijder. Diens werken nam De drukker Gheraert Leeu voor het eerst op in zijn Dat liden ende die passie ons heeren ihesu christi, in Gouda voltooid op 29 juli 1482. Na zijn verhuizing naar Antwerpen gebruikte hij maar liefst 52 houtsnedes van deze kunstenaar in dit Boeck vanden leven ons Heeren Ihesu Christi uit 1487, geschreven door Lodolphus de Saxonia. Een jaar later bracht zijn broer Claes Leeu hetzelfde werk in Antwerpen op de markt. Deze houtsnede van de jongste dag is in alle drie edities opgenomen en uitgebreid met een landschapsafbeelding. De houtblokken zijn verschillende keren opnieuw gebruikt en zijn na Leeu’sClaesLeeu3 dood op een of andere manier weer naar het Noorden gekomen, waar een aantal in bezit kwam van drukkers in Zwolle (zelfde prent in werk Saxonia, van Peter van Os van Brede uit 1495), Deventer en wederom door de Collatiebroeders in Gouda (in ander werk: Devote getijden van het leven Ons Heren, Collaciebroeders, 3 oktober 1496). In de zestiende eeuw zijn ze daarna nog gebruikt in de postincunabel van Adriaen van Berghen, 1510 en in deze laatste druk van Peter van Ghelen uit 1618. Zie ook K. Goudriaan, P. Abels e.a. (red.), Een drukker zoekt publiek. Gheraert Leeu te Gouda 1477-1484, Delft 1993).

PUBLICATIE ende verkiesinghe des Raets tot Haerlem. Met de namen der Raets persoonen alsoo nieu als out. Met den Eet der Schutterij [Wapen van Haarlem], Ghedruct tot Haerlem, by Adriaen Rooman, voor Niclaes van Geelkerck [1618], 4o, [iv] p.

(Knuttel 2703. Zonder omslag).

DEN ARMINIAENSCHEN DRECK-WAGHEN. Gheheel naer het leven afghebeelt ghelijck de letters binnen uytwijsen sullen [afbeelding] Ghedruckt tot Amsterdam op de Beurs,1618,4o, 7p.

dreckwagen

(Knuttel 2772. Grote gravure op titelblad; watervlekkerig; rechterrand rafelig. Titelpagina met smalle marges).

WONDERLIJCKEN DROOM vande Schoolhoudinghe van Mr. Ian van Olden-barnevelt, Met de verclaringhe van dien. [afbeelding] Wij leeren lustich voort, en dat om aen te vanghen de reys na Spangien toe, daer na wy seer verlanghen, 4o, z.pl., z.j. 1618],15p.

(Knuttel 2777. Titelblad met grote gravure van schoolklasje met meester Oldenbarnevelt en leerlingen Ledenberch, Grotius, Hoogerbeets, De Haen, Van der Mijle, Wtenbogaert, Taurinus, David Joris, Coornhert, Vorstius en de Vredejager. Vervolg op voorgaand pamflet. Papieren omslag; rechts kort afgesneden, licht vuile titelpagina met licht verlies van titelprent. Tekstpagina’s watervlekkerig Met ex-libris P.A. Pijnappel en stempel ‘afgeschreven).

schoolhouding

WONDERLIJCKEN DROOM vande Schoolhoudinghe van Mr. Ian van Olden-barnevelt, Met de verclaringhe van dien. [afbeelding] Wij leeren lustich voort, en dat om aen te vanghen de reys na Spangien toe, daer na wy seer verlanghen, 4o, z.pl., z.j. 1618],15p.

(Knuttel 2777. Titelblad met grote gravure. Omslag van gemarmerd papier; met royale marge, deels ingekleurde titelpagina, met lichte doordruk op achterpagnina. Tekstpagina’s schoon).

DE ARMINIAENSCHE VAERT naer Spaegnien [prent] Wij spoeden lustich voort, het is wel voor de wint, [maer ’t is al heel verbrot, indienmen ons hier vindt], 4o, z.pl., z.j. [1618],15p.

(Knuttel 2779. Titelblad met grote gravure. Watervlekkerig; kort afgesneden titelpagina met licht verlies van titelprent aan rechterzijde; ook laatste regel door slijtage rafelig en slecht leesbaar].

[WILLEM CRIJNSZ], Annotatien op de Voor-reden van Cornelis Boogaerts Aendachtighe Ghebeden ende Meditatien over den 51en psalm Davids. Gheannoteert door een lidemaet der Ghereformeerde Kercke tot Delf, tot voorstandt vanden publijcken ende van Godt-ghebodenen kercken-dienst [DM], Tot Schiedam by Adriaen Cornelisz van Delft anno 1618, 4o, 31p.

(Knuttel 2743. Het fraai gemarmerde kartonnen platten en perkamenten rug. Titel in handschrift op de rug. Op schutblad eigenaarsstempel: “Ex libris L. Knappert. Sibi alque amicis”. In de voorrede van Knuttel 2745 wordt beweerd dat de in 1617 in Brielle afgezette en daarna in Delft woonachtige predikant Willem Crijnsz de auteur zou zijn).

HaarlemIUSTIFICATIE van de procedueren by Schout, Burghermeesteren ende Regeerders der stadt Haerlem, gehouden in den jare xvic ende zeven-thien teghens eenighe overhoorighe ende onrustighe persoonen binnen dezelve stadt [stadswapen], Tot Haerlem ghedruckt by Adriaen Rooman, ordinnaris stadts-boeck-drucker, woonende in de Koningh-straet, in de vergulde Passer, anno 1618, 4o, 37p.

(Knuttel 2553. Zonder de op de titelpagina genoemde extracten. Vanaf p.5 vochtvlekkerig. In fraai rood-kartonnen bandje. Op de rug in kleine gouden cijfers ‘1618’).

[FRANÇOIS VAN AERSSEN], Gvlden legende van den nieuwen St. Jan, dat is: Cort gulden1verhael van den edeldom, deuchden ende handelingen van Meester Jan van Barnevelt, ghewesene advocaet van Hollandt ende West-Vrieslandt. Gestelt tot klaer ende goet bericht van een yegelijcken, insonderheyt slechte Mennist, en devote Katholijcken [afb. Nieuwen S. Ian], Het is een onverdraechlijcken last, dat de knecht boven sijn meester wast. Ghedruckt anno 1618, 4o,

(Knuttel 2757. De auteur is François van Aerssen heer van Sommelsdijk (1572-1641). Met geplakte rug. Onderstrepingen en kanttekeningen uit die tijd).

[FRANCOIS VAN AERSSEN] Gvlden legende van den Nieuwen St. Jan: Dat is: Cortgulden2 verhael van den Edeldom, deuchden ende handelinghen van Meester Jan van Barnevelt, ghewesene Advocaet van Hollandt ende West-Vrieslandt. Ghestelt tot claer ende goet bericht van een yghelijcken, insonderheyt slechte Mennits, en devote Catholijcken. Tweeden druck verciert met een voor-reden [gravure], z.pl., z.j. [1618], 32 p.

(Knuttel 2758. Zeldzame tweede druk zonder jaar van uitgave. Met titelgravure. Eenvoudige papieren omslag. Titelpagina onderaan iets te kort afgesnede. Leesbaar is “Ist niet een onverdraechlijcke laste [onleesbaar:] dat de knecht boven sijn meester wast”. Knuttel (Verboden boeken) 225 (“een vuil paskwil tegen Oldenbarnevelt”).

BELYDENISSE VAN LEDENBERGH, soo tot Vtrecht als inden Hage, oock de doot van Taurinus, ende die moort van Ledenbergh aen hem selven begaen. Noch is hier by ghevoeght, t’ gheene cortelingh de voornoemde patienten wedervaren is [ill.] Gedruckt anno 1618, 4o, 4p.

(Knuttel 2695).

CLAES JANSZ VISSCHER, t’Arminiaens Testament, [Gedruckt in ’t Jaer 1618], plano (25,7×34 cm)

Testament1

(Bewerkte versie van een eerdere spotprent op het remonstrantisme die in hetzelfde jaar was gemaakt door dezelfde graveur. Beide prenten lijken te zijn gebaseerd op een spotprent van Simon Frisius uit 1609, getiteld Piramide van de Vrede en is hier thematisch een omkering van.  Graveur Claes Jansz. Visscher was contra-remonstrants-gezind en vervaardigde deze en andere spotprenten om hun zaak te bepleiten. Deze prent staat bol van de symboliek. Te zien is een wankele toren, met bovenop een non met rozenkrans en boek. Zij verbeeldt het Misverstand en kijkt door de vingers. Daaronder worden de belangrijkste remonstrantse steden afgebeeld, waaronder ook prominent de stad Gouda. Daar wordt de omstreden Goudse catechismus vastgehouden door Arminius en zijn beoogde opvolgers als hoogleraar in Leiden, Conradus Vorstius. Verder is te zien hoe een contraremonstrant de stad wordt uitgezet en ook de waardgelders die de stad in dienst nam om zich te verdedigen tegen de legers van prins Maurits. Andere steden zijn Kampen, Hoorn, Schoonhoven, Rotterdam, Haarlem, Leiden en Utrecht. Onder aan de toren staan Bedroch en Nijdt. Bedroch heeft een muizenval op het hoofd en een schaal met een drol erop; Nijdt houdt een troffel in de rechterhand en in zijn linkerhand een hart dat hij opeet. Voor de toren zitten zeven vrouwen rondom de Nederlandse leeuw die de zeven provinciën vertegenwoordigen. Een ‘orangen band’ houdt hen bij elkaar. Rechts wordt met de twijfelaars (waggelmutsen) afgerekend. De prent is zonder de toelichtende “Inventaris”, een toelichtenende tekst aan weerszijden van de prent waar diverse letters en cijfers in de prent naar verwijzen. Bij G. staat: “De Stadt Gouda, vertoonende Vorstius ende Arminius, met haar Goutsche Catechismus, ende de nieuwe aangenomene Soldaten, om die te gebruycken tegend ie Predicanten die volgens die Catechismus niet leeren wilden”. Knuttel 2775).

[J. TAURINUS], Reuck-appel, af-ghevende den lieffelijcken geur van de daden des Doorluchtighen ende Hoogh-ghebooren vorsts, den Prince van Orangien (…) Teghen de quade lucht, onlanghs by een on-ervaren wey-man veroorsaeckt (…). Vervattende onder anderen t’gheen onlanghs is ghepasseert binnen Oudewater. Gestelt door een lief-hebber der Neder-Landtsche vriiheydt. [orn.] Ghedruckt te Philadelphi, 1618, 4o, 88 p.

(Knuttel 2562. Gemarmerd papieren omslag).

[JACOBUS TAURINUS], Den vraegh-al. In-houdende ettelijcke questien ofte vraghen om daer op te hebben een bondighe antwoordt van de theologanten, politijcken, rechts-gheleerden, chrijs-luyden ende anderen [orn.], Ghedruckt in ’t jaer 1618, 4o, [x] p.

(Knuttel 2595)

CONVOLUUT
EEDT vande Schutterije der Stadt Leyden ghedaen inden Iare 1618, 4o, oorspronkelijk één blad].
(Knuttel 2576; ondertekend door I. van Swanenburch op 15 februari 1618; met stadswapen; afgesneden en overdwars in twee delen ingebonden)
AFLESINGHE opten vijfden Aprilis anno sestien-hondert ende achthien van ‘t Raethuys der stadt Leyden voor den volcke ghedaen. Gedruct naer t’autentijcque Extract daer van ter Secretarije der voorsz. Stede uytgegeven, [1618], 4o, 8p.
(Knuttel 2577; met ornament en randversiering; titelpagina met exlibrisstempel L. Knappert).
CORT ende metter haest by een gestelde discours op den nieuwen noyt voor desen ghepracktiseerden Eedt, by den Heeren Burghemeesters der Stadt Leyden hare Schutters afgevoordert […] [DM] Ghedruckt int Jaer 1618, 4o, 12p.
(Knuttel 2579; met titelvignet)
CORT VERHAEL Vande Ontschutteringe gedaen aen eenige vrome ende gequalificeerde Borgers binnen de Stadt Leyden ende vande Proceduren aen sommighe vande Ontschutterde aenghestelt. Ghelijck hetselve, by maniere van Remonstrantie, aende Ed. Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslant, in derselver vergaderinge is gepresenteert gheweest […] Dienende tot Iustificatie vande selve Schutters […] Waer by oock is ghevoecht een kleyn verhael van sommighe insolentien, by de Waertgelders aldaer ghepleeght [wapen Hollandse Leeuw] Ghedruckt by ‘trechte voorstant van Oragnien tot teghenstant van Spangnien, Ao. 1618, 4o, viii+36p.
(Knuttel 2580; met op titelpagina de Hollandse leeuw en het randschrift “Den leeu los synde wil geen halsbant dragen”).
COURANTE der Stadt Leyden, Also vande Publicatie ende verkiesinge des Raedts aldaer geschiedt. Met de Namen der afgesette Burghermeesteren, Schepenen, ende Vroetschappen. Met het gheen dat dese daghen alhier ghepasseert is [wapen Prins Maurits], 4o, 8p.
(Knuttel 2700)

(Convoluut met Leidse pamfletten over waardgelders, schutterij en wetsverzetting in Leiden in 1618; bijeengebonden in kartonnen kaft met gemarmerd papier; uitstekende conditie; uit blibliotheek kerkhistoricus L. Knappert).

JOHAN VAN OLDENBARNEVELT, Remonstrantie aen de Hooge ende Moghende Heeren Staten van de Landen van Hollandt ende West-Vrieslandt van Heer Iohan van Oldenbarnevelt, ridder, advocaet van den selven Lande, in s’Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende ghesworen drucker van de Hooge ende Moghende Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, anno 1618, 4o, 80 p.

(Knuttel 2624)

[CORNELIS VAN DER MYLE], Ontdeckinge van de valsche Spaensche jesuijtische practijcke, ghebruyckt jeghens eenighe van de beste patriotten ende ghetrouste dienaren van ‘t Landt, by de autheurs van twee fameuse ende seditieuse libellen, het een geintituleert: Noodtwendigh ende levendigh discours etc., het ander: Practijcke van den Spaenschen Raedt etc. Inghestelt by een liefhebber van de waerheydt ende van het vaderlandt, in s’Graven-Haghe, by Hillebrant Jacobssen, woonende aen de Marckt, anno 1618, 4o, 34 p.

(Knuttel 2632)

FRANCHOYS VAN AERSSENS, Noodighe remonstrantie aen de Doorluchtighe, Hooghe ende Mogende Heeren, Mijn Heeren die Staten Generael der Vereenichde Nederlanden (…) Overghegheven ter vergaderinghe van de (…) Staten Generael (…) opten 30. mey anno 1618, door den Heere ambassadeur Franchoys van Aerssens. Ghedruckt voor N.N. uwen ootmoedighen dienaer, anno 1618, 4o, 32 p.

(Knuttel 2638)

CORNELIS VAN DER MYLE, Vertoogh aen de Hooge Mogende Heeren mijne Heeren die Staten Generael der Vereenighde Nederlanden by den Heere van der Mijle overghegheven teghen seecker fameus libel, hare Ho. Mog. gepresenteert onder den naem van Remonstrantie, wesende onderteyckent Franchoys van Aerssen. In s’Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobsz, woonende aen de Marckt, anno 1618, 4o, 38 p.

(Knuttel 2642)

CORNELIS VAN DER MYLE, Corte antwoort aen de Doorluchtichste, Hoogh-Mogende Heeren de Staten Generael, overgegeven by d’Heer van Sommelsdiick tegens seker vertooch, geadvoveert ende getekent Cornelis van der Myle. In ‘s Gravenhage, by Aert Meurs, boeckverkoper in de Papestraet in den Bybel 1618, 4o, 16 p.

(Knuttel 2643)

[FRANCHOYS VAN AERSSENS], Naerder vertooch aen de Hoogh-Mogende Heeren Staten Generael, overghegheven door den Heere van der Myle. Ende antwoort aen deselve Hoogh-Mogende Heeren Staten Generael, overghegheven by d’Heer van Sommelsdiick. In augusto in s’Graven-Haghe 1618, 4o, 14 p.

(Knuttel 2648)

[JOHANNES LYDIUS], Historisch verhael van de voorneemste swaricheden, verschillen en procedeuren, sowel in kerckelijcke als politijcke saken, dry jaren herwaerts voorghevallen binnen de stadt Oudewater. Wtghgheven by de kerckeraet aldaer ende eenighe van de magistraten. [orn.] T’Amsterdam, by Jan Evertsz. Cloppenburgh, boeckvercooper opt water in de Vergulde Bybel, 1618, 4o, 81 p.

dsc01892

(Knuttel 2567; gemarmerd papieren omslag. Vignet op titelpagina. Titelpagina en eerste pagina iets rafelig).

[CASPAR BARLAEUS], Clachte ende Bede der Remonstranten hier te Lande aen den Hoogh gheboren, Doorluchtighen prince van Oraengien, gouverneur van Hollandt, Zeelandt etc., ghedruckt in ’t jaer ons Heeren by een liefhebber des alghemeynen Vaderlandt, 1618, 4o, 14 p.

(Knuttel 2734). 

‘D ARMINIANZE SCHANS tot Leyden, Johannes Tangena (ca. 1687-1691) te Leiden, 1618 [eind 17de eeuw], plano, 1p.

(Blad met een voorstelling en een beschrijving van de arminiaanse schans te Leiden. Ingelijst in brede notenhouten lijst uit eerste helft 20ste eeuw. De schans werd op 5 oktober 1617 in de Breestraat bij het stadhuis opgericht om de remonstrants gezinde vroedschap en waardgelders te beschermen. De voorstelling toont de schermutselingen die in de omgeving van de schans plaatsvinden. In de plaat, onder de voorstelling, een Frans onderschrift in vier verzen. Het Nederlands onderschrift van drie kolommen, met een beschrijving van de gebeurtenissen tot 20 oktober 1618 toen de schans is afgebroken en een verklaring van de letters in de voorstelling. Dit tekstblad was in de oorspronkelijke prent uit 1618 [Knuttel 2581] op een apart stuk papier gedrukt en vastgeplakt op het blad met de voorstelling. In deze laat 17de-eeuwse bewerking van de oorspronkelijke prent zijn afbeelding en tekst op één blad gedrukt. Tussen de Franse tekst heeft de graveur en uitgever zijn handtekening aangebracht: “J. Tangena Excud”; in september 2012 in andere handen overgegaan). 

[VINCENT VAN DRIELENBURCH], Een helder licht, daer in klaerlick ghesien wort dat d’Arminianen niet alleen de oorsaecke zijn van de hedendaechsche twisten der Kercken ende Landen etc. Maer dat se oock arbeyden (door liegen, lasteren ende valsch beschuldigen) om de oude ware Gereformeerde Religie ende alle liefhebbers der selver uyt te roepen door Inquisitie ofte Vervolginge gelijck hier door hare onchristelicke daden betoont wort (…). Alles vervatet ende beschreven in twe brieven [uit 1617], den eenen uyt Bruyssel door Iob Eenvout, den anderen door Verderijck Goemaer, uyt Amsterdam, Met consent van den Oppersten Prince der Princen [1618], 4o, 64p.

(Knuttel 2463; zonder omslag; bladzijden deels los)

DEN HAERLEMSCHEN HARMINIAEN, dat is: Verhael van de vreetheydt der Heeren van Haerlem, een jaer oft drye herwaerdts ghepleeght aen verscheyden goede patriotten, dienende tot meerder openbaringe van hare Iustificatie [orn.] Ghedruckt in’t jaer ons Heeren anno 1618, kl.4o, 30p.

(Knuttel 2557. Zonder omslag. Gaaf exemplaar met miniscuul gaatje in titelpagina. Betreft kritiek op verbanning Abrham de Block en Elias Christiaensen). 

FLORENTIUS SCHOONHOVIUS, Emblemata Florentii Schoonhovii I.C. Goudani. IMG_2088Partim Moralia partim etiam Civilia, cum latiori eorundem ejusdem auctoris interpretatione. Accedunt et alia quaedam Poëmatia in alijs Poëma: tum suorum libris non contenta, Goudae Apud Andream Burier [gedrukt door Jasper Tournay] 1618, 4o, [xii]+251p.

(Eerste editie van populaire emblematabundel van Goudse jurist Florentius Schoonhoven (1594-1648); in originele, wat sleetse perkamenten, band met sporen van sluitlinten. Met portret van de auteur en 74 emblatische gravurus op halve pagina van Chrispijn van de Passe. Titels in oud handschrift vertaald. Op schutbladen eigenaarsinschrijving “D.D. Barones de Jongenlesch 1948”, enkele aantekeningen in oud handschrift en bibliotheekstempels “Conv. F.F. Minorum Hasleti”. Enkele kleine scheurtjes en watervlekjes).

VERTOOGH BY DE REMONSTRANTEN gheciteert ende ghedeputeert, op het Synodes Nationnael tot Dordrecht. Affghesonden naer Den Haghe met eenen expressen den 26. Januarij Anno 1619 aen de Doorluchtighe Hooghmoog. Heeren, Myn Heeren, de Staten Generael der Vereenichde Neder-landen, Door een liefhebber der Nederlantsche Vrijheyt die van herten den welstant deser landen bemint. Anno 1619, 4o, 24 p.

 (Knuttel 2837)

[JOHANNES WTENBOGAERT], Den eenigen ende rechten waerom van de uytvoeringhe der Remonstrantsche leeraers uyt de Gheunieerde Provintien tot onderrichtinghe van de eenvoudighe christenen ende goede patriotten des Landts, [Orn.], z.pl., Anno 1619, 4o, 8p.

(Kuttel 2962)

[D. SAPMA], Leugen-strick, ofte praetjen van de onderteijkeninghe tot Waelwijck, kortelijck wederleydt tot verantwoordinghe vande uytghesettede predikanten aldaer ende waerschouwinghe van de andere diemen noch looflijck daer door soeckt te verstricken, [Orn.], z.pl., Ghedruckt in ’t jaer ons Heeren anno 1619 met onversochte privilegie, 4o, 10p.

(Knuttel 2964. Verweerschrift tegen gerucht dat remonstrantse ballingen de bisschop van Den Bosch schriftelijk beloofd hadden af te zien van kerkelijke bediening). 

CONVOLUUT
[EDUARD POPPIUS], Christelicke vermaninghe vande ghetrouwe herders (teghenwoordigh uytlandich sijnde) aen haer bedruckte Gemeente [DM] Ghedruckt int jaer ons Heeren Jesu Christi: duysent ses hondert en neghenthien [1619] 20p.

(Knuttel 2969; ondertekend “In Waelwijck desen 31. July 1619″).
[EDUARDUS POPPIUS], Ghebedt der verdruckte ende bedroefde Ghemeente Jesu Christi inde Vereeninchde Nederlanden ende voornemelijck inde Provincien van Hollant tot Godt ende den Vader Iesu Christi [DM] Ghedruckt in ‘t jaer 1619,19p.
(Knuttel 2974)
[EDUARDUS POPPIUS], Ontdeckinghe van den oproerighen gheest der Contra-Remonstrantsghesinde binnen der stede van Oudewater. Vervarende een cort ende waerachtigh verhael van ‘tghene binnen der stede voorsz. ghepasseert is, voornementlijck binnen de tijdt van ontrent een jaer herwaerts in de vergaderinge van de Mogende Edele Heeren Staten van Hollandt ende Westfrieslandt eerst by monde ghedaen ende daerna schriftelijck overgelevert op den xxii-en januarij deses jaers 1618. Van verscheyden Vroedtschappen der voorsz. stede daertoe by hare Mogh. Ed. specialijck ontboden ende gelastet zijnde. Met Voor-reden ende Na-reden tot dienste des lesers daer by ghevoeght. [DM] Ghedruckt [te Gouda door Jasper Tournay] inden jare 1618, 40p.
(Knuttel 2565. Identificatie drukker P. Dijstelberge)
[EDUARDUS POPPIUS], Troosteliick nieuwe-jaer, den Christelijcken Gemeynten der Remonstranten die inde Vereenichde Neder-Landen vervolghinghe lijden, toeghesonden vanweghen hare Herders ende Leeraers om voorstant van waerheyt ende van vryheyt der conscientie in ballinghschap verdreven zijnde [DM] Ghedruckt in ‘t jaer 1620, 32p.
(Knuttel 3073)
[EDUARDUS POPPIUS], Antwoordt op de malitieuse calumnie der Contra-Remonstranten in de Vereenighde Nederlanden. Daermede sy oorsake nemende soo uyt verscheyden andere ongefundeerde redenen die sy voorwenden, als oock uyt de schandelijcke afval Petri Bertii, de remonstrantsche predikanten om voorstandt vande Evangelische waerheyt ende vryheydt der conscientie ghebannen zijnde, valschelijck beschuldighen dat sy papisten zijn, ofte na ‘t Pausdom hellen ende ‘tselve in de Ghemeynten hares vaderlandts soecken in te voeren [DM] [te Gouda door Jasper Tournay] Anno 1620, 52p.
(Knuttel 3081. Identificatie door P. Dijstelberge)
[EDUARDUS POPPIUS], Nieuwe-iaer, vervatende stoffe tot goede ende vreedsame bedenckinghen ende raetpleginghen over religions saken in dese bedroefde tijden: voor Magistraten, Leeraers ende gemeene Ingesetene vande Vereeninghde Nederlanden [DM] Anno 1621, 80p.
(Knuttel 3252)
EDUARDUS POPPIUS, Twee brieven. D’eene aen Bartholomaeum Nicolai, Contra-Remonstrantsch predikant binnen ter Goude: daer op een swaer vonnisse vande E.Magistraet der selve stede op den 18. novemb. teghen Poppium ghevolght is. D’ander aen de Remonstrantsche Ghemeynte binnen ter Goude: daer in van de eerste brief ende ‘t vonnisse daer op ghevolght ghesproocken wordt [DM] Ghedruckt in ‘t iaer ons Heeren 1621. 48p.
(Knuttel 3261)
EDUARDUS POPPIUS, Aenwijsinghe vande groote endsc01903de grove mis-slaghen D. Batholomaei Nicolai, Contra-Remonstrantsch predikant binnen ter Goude van hem tegen waerheyt ende liefde begaen, in sijn boeckgen, ghedruckt onder den tijtel: Clare ende Noodtwendighe antwoorde &c. Tot voorstandt van de goede sake der Remonstranten in ‘t ghemeyn ende specialijck vande Remonstrantsche Gemeynte ende Leeraers binnen ter Goude, by forme van een brief aen D. Bartholomaeum Nicolai gestelt, met een Voor-reden ende Na-reden aen de Remonstrantsche Gemeynte Christi binnen ter Goude, ende aen de selve in gheschrifte ghesonden [DM] Ghedruckt onder ‘t Cruys, int iaer ons Heeren 1622, [iv]+120p.
(Knuttel 3366)
EDUARDUS POPPIUS, Aenhanghsel vande Enge-Poort, vervatende een verclaringhe over de woorden des Apostels Pauli 1 Cor.16,13. By forme van predicatie gestelt, ende in twee predicatien af-gedeylt, ten dienste van de Remonstrantsche Gemeente Christi binnen der Goude ende alle Remonstrants-gesinde Christenen te wat plaetse sy sijn (…) Door Eduardum Poppium, in sijn leven Dienaer des Heeren Jesu Christi binnen der Goude [DM] Tot Enghuysen by Deodatus Waermondt. Anno 1624, 82p.
(Knuttel 3555)
EDUARDUS POPPIUS, Verklaringhe over de woorden des H. Evangelist Matthei XVIII. vers.7 […] By forme van predicatie ghestelt, ten dienste van de Remonstrantsche Ghemeente Christi binnen der Goude ende alle Remonstrants-gesinde Christenen te wat plaetse sy sijn. Door Eduardum Poppium zalgr. ged., in syn leven ghetrouw Dienaer des H. Evangelij binnen der Goude [DM] Ghedruckt in ‘t jaer ons Heeren 1626. 15p. 4to.

(Convoluut met tien kleinere geschriften van de Goudse predikant Eduard Poppius uit de jaren 1618-1626; modern half linnen omslag; enkele vochtplekken en één pamflet met enkele wormgaatjes).

[CASPAR BARLAEUS] Vertroostinghe aen de Remonstrantsche Kercken hier te lande ghesonden. Over het onrechtveerdigh bannissement van hare godsalighe gheleerde ende ghetrouwe predicanten op het Nationael Synode gheciteert [orn.] Ghedruckt in’t jaer ons Heeren, 1619, 4o, 13 p.

(Knuttel 2846; in oud handschrift na jartal toegevoegd “in Aug.”. Pagina’s verkeerd genummerd. Zonder omslag).

LIGUE OFTE VERBINTENISSE by eenige predicanten, meest van heuren dienst verlaten, op den vijfden martij 1619, tot Rotterdam beraemt ende aen de kercken gesonden omme de ingesetenen deser landen in ghestadige verdeeltheden ende scheuringhe te houden. Ende de sententie ter saecke van dien by den Hove van Hollandt over eenige van hemluyden ghewesen. Mitsgaders de resolutie van de Ho. Mo. Heeren Staten Generael daer op ghevolght, beyde in dato den negenthienden jul. 1619 ende des volgenden daechs geexecuteert. Na de copye van Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende gesworen drucker van de Ed. Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt anno 1619, 4o, 12 p.

(Knuttel 2947)

REQUEST aen de doorluchtige Hoochmoghende Heeren, Mijn Heeren de Staten Generael der Vereenichde Provintien, van weghen de Remonstranten, gheciteerde ende gedeputeerde tot den Synodum Nationael binnen Dordrecht [DM], z.pl. Ghedruckt int jaer ons Heeren 1619, 4o, 8p.

(Knuttel 2947)

[HENRICUS SLATIUS], Christalijnen spiegel, waerin men naecktelijcken kan zien, wie t’zedert eenige jaren herwaerts inde provintie van Hollandt, de hoogheydt, rechten, privilegien en vrijheden hebben gevioleert. Of wie deselve met alle behoorlijcke middelen hebben gesochte te handt-haven. Mitsgaders wie de unie, ruste en vrede so in de polijtijcken staet, als in de kercke gesocht hebben te onderhouden. Of wie de rechte autheurs zyn van alle twiste, scheuringe, twist, tweedracht en andere ongevallen in dese voornoemde provintie opgeresen (…) [orn.], Int jaer ons Heeren 1619, 4o, 40 p.

(Knuttel 2980. Naam auteur in zeventiende-eeuws handschrift op titelpagina)

CASPAR BARLAEUS, Vale houdende verclaringe, in wat voeghen de Sinodus Nationael tot Dordrecht, den Remonstranten afscheyt heeft ghegheven [orn.], ‘tIaer Christi 1619, 36p.

REQUESTE verduytscht uyt de Latijnsche tale. Aen de Wel-gheboren, Eedele, Voortreffelijcke Heeren, de Gecommitteerde vande Hoog-Mogende Heeren Staten Generael, op den Synode Nationnael, binnen de Stadt Dordrecht vergadert [orn.], Ghedrukt i’nt jaer ons Heeren 1619, 4o, 8p.

(Knuttel ?; sleetse papieren omslag; tekstbladen vuil en rafelig)

[SIMON EPISCOPUS], Onbillijcke wreetheyt der Dortsche Synode; midtsgaders derghener die het beleyt daer over hebben ghehadt teghen de Remonstranten in de Nederlandsche Gheunieerde Provincien [orn.], Ghedruckt [in Amsterdam door Nicolaes III Biestkens] in’t jaer 1619, 27p.

(Knuttel ?; Op titelpagina in oud handschrift “M.S. Episcopij”; Papieren omslag; tekstbladen met vochtvlek in rechter benedenhoek)

SENTENTIE, uyt-ghesproocken ende ghepronuncieert over Gielis Ledenberch, ghewesen secretaris van de Heeren Staten van Utrecht: ende over desselfs cadaver geexecuteert den vijfthienden may anno sesthien hondert neghenthien, stilo novo [wapen van Holland] In s’Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobssz., ordinaris ende ghesworen drucker van de Hog.Mog. Heeren Staten Generael. Anno 1619, 4o [xi]p.

(Zonder omslag; randen rafeling; tekst gaaf. Met jaartal 1619 in oud handschrift op achterzijde)

SENTENTIE, uyt-ghesproocken ende ghepronuncieert over Rombout Hogerbeetz, ghewesen pensionaris der stadt Leyden, den achthienden may anno sesthien hondert neghenthien, stilo novo [wapen van Holland] In s’Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobssz., ordinaris ende gheswooren drucker van de Ho.Mo. Heeren Staten Generael. Anno 1619, 4o [xi]p.

(Zonder omslag; randen rafeling; tekst gaaf. Met jaartal 1619 in oud handschrift) 

EEN SCHOON ende heerlijcke vertroostinge, aen alle lief-hebbers der waere ende suyvere religie, onder de ghemeynte der Remonstrants-ghezinde, hoe zy haer in dese verdruckinghe ende ghevaerlijcke tijden, sullen dulden ende draghen: smaeckelijck voor den mont der bedroefde zielen (…) [orn.], Ghedruckt in’t jaer ons Heeren Jesu Christi 1619, 4o, 22p.
(Knuttel 2975. Ornament [ook] gebruikt door drukker Rammazeyn in Gouda)
[JOHANNES WTENBOGAERT], Redenen, waerom men in goede conscientie metten Nederlandtschen Contra-Remonstranten, die haer den naem van Ghereformeerde toe-eyghenen gheen geestelijcke gemeenschap houden of den uyterlijcken dienst langher met hun pleghen en mach, Ghedruckt tot Friburch [Antwerpen?] Met privilegie van de Staten des Lands [z.j. 1619], 4o, [ongepagineerd, 40p.]

(Knuttel 2971. Op titelpagina bij impressum vermelding in oud handschrift dat pamflet voor augustus 1619 verscheen. Samengebonden met voorgaand pamflet. Fris exemplaar. Zonder omslag)

JOHANNES WTENBOGAERT, Ghebedt ofte Schriftuerlijcke meditatie ofte overdenckinge over ’t Vader Onse. Onse Vader die ghy sijt in de Hemelen [orn.], Ghedruckt in ’t iaer ons Heeren 1619, 4o, 20 p.

(Knuttel 2989)

JOHANNES WTENBOGAERT, Dancksegginghe ende ghebedt door den Hooghgheleerden voortreffelijcken Iohannem Wtenbogaert, predicant in ’s Graven-Haghe [orn.], Ghedruckt in ’t jaer ons Heeren 1619, 4o, 8p.

(Knuttel 2990; met exlibris P.A. Pijnappel)

RESOLUTIE by de Hooge Mog. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, ghenomen jeghens eenighe gheciteerde remonstranten, ende met hun ghevouchde, op den 5 Julij zesthien-hondert negenthien [wapen] in ‘s Graven-Haghe, by Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende gheswooren drucker vande Ho. Mo. Heeren Staten Generael, anno 1619, 4o, 4 p.

(Knuttel 1680. Latere papieren omslag. Vonnis tegen de ter Synode van Dordrecht geciteerde remonstranten, op basis waarvan zij uit de Republiek worden verbannen. Van dezelfde resolutie is ook een exemplaar bekend, dat gedrukt is in Antwerpen, in opdracht van de remonstranten)

FRANCISCUS SWEERTIUS, Rerum Belgicarum. Annales chronici et historici. De bellis, urbibus, situ & moribus gentis antiqui recentioresque scriptores: quorum pas magna hactenus. Tumus primus,

  1. Iohannes Gerbrandus a Leydis, [carmelitani, Chronicon Hollandiae Comitum et Snoy1episcoporum ultra-iectensium. Ac de rebus domiforisq in Belgio praeclare gestis, A christo nato ad annum usque quo vixit, 1417].
  2. Reynerus Snoyus, Goudanus [Reneri Snoi, Archiatri de rebus Batavicis libri XIII, nunquam ante hac luce donati, emandati nunc demum & recogniti opera ac studio Iacobi Brassicae Roterodami [DM]
  3. Aegidius a Roya, abbas cisterciensis et [Annales Belgici Aegidii de Roya abbatis Montis-regalis ordinis Cisterciensis, dunis olim in Flandiae limite conscripti ab anno Christi 792 usque ad 1478 perducti]
  4. Anonymus, De Belgicis rebus

[DM] Francofurti, in officina Danieis ac Davidis Aubriorum & Clementis Schleichij, An. 1620, fol., [xxii]+373+[xi]+206+107

(In gave perkamenten band met in oud handschrift op de rug: “Sweertii, Annales Chron. Snoy2& Historici Rerum Belgicarum – Ioan A Leidis, Ren. Snoi, Aegid. de Roya”.Het onder 4 op de titelpagina genoemde werk is niet in deze band meegenomen. Papier sterk gebruind. Sweertius was historicus en epigrafist. Hij werd geboren in 1567 in Antwerpen en overleed daar in 1629. Hij onderhield contacten met veel geleerden, onder wie Lipsius, Andre en Gaspar Schott, Van der Putte, Daniel Heinsius, Joseph Justus Scaliger, Casaubon etc. Het tweede gedeelte betreft een handschrift van de Goudse arts Reinier Snoy over de vroegste geschiedenis van het graafschap Holland hiermee voor het eerst in druk verschenen, voorafgegaan door een korte biografie. Zie over hem Paul H.A.M. Abels, ‘Reynier Snoy uit de slagschaduw van Erasmus’, in: Tidinge van Die Goude. Tijdschrift Historische Vereniging Die Goude 34 (2016) 171-176).

GUILIELMUS BAUDARTIUS, Memorien ofte kort verhael der ghedenckweerdighste geschiedenissen van Nederlandt ende Vranckryck principalijck: als oock van Hooghduijtschland, Groot-Britanië, Hispanien, Italien, Hungarien, Bohemen, Savoijen, Sevenborgen und Turkijen. Van den iaere 1612 (daer het de vermaerde historieschrijver Emanuel van Meteren ghelaten heeft) tot het begin des jaere 1620. Tot Arnhem gedruckt by Ian Iansz. boeckverkooper, 1620, 4o, [vi] + 478 + [xv] p.

dsc01917

(Eerste druk van Baudartius’ geschiedwerk. Met gegraveerde titelpagina. Compleet. Gerestaureerd met nieuwe perkamenten band. Rug met ribben en titelschildje).

WARACHTIGE HISTORIE van de ghevanckenisse, bekentenisse, leste woorden ende droevighe doot van wylen heer Iohan van Olden-barnevelt, ridder, Heere tot Berckel Roderijs etc. Advocaet van den Lande, bewaerder van den Grooten Zegel ende Chartres van Hollandt ende West-Vrieslandt, Ghedruckt [te Amsterdam] in’t iaer ons Heeren, 1620 [door Joris Veselaer van Antwerpen], 4o, 80 p.

(Knuttel 3069)

TRUER-DICHTEN over het iammerlijck om-brenghen des Edelen ende wijdt-beroemden helds Iohan van Oldenbarnevelt, Heer van Berckel, Roderijs etc., Gedruckt int jaer 1620 [z.pl.], 8 p.

(Knuttel 3109)

SIMON EPISCOPIUS, Brief in de welcke de gront van de Remonstranten, aengaende hare belijdenis ende eenstemminge in het geloovige, naecktelick ontdeckt wort. Met voor-reden aende Hoog-mog: Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden [Orn.], In s’Graven-haghe, by Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende ghesworen drucker vande Hoog. Mog. Heeren Staten Generael, Anno 1620, 4o, 26 p.

(Knuttel 3076. Oude blauwe papieren strip over de rug. Lichte vlekjes op voorpagina. Enkele oude onderstrepingen. Een wormgaatje door de pagina’s. Goede staat).

VERKLARINGHE vande sententien gepronuncieert jeghens Johan van Oldenbarnevelt ende sijn complicen, by de Heeren Ghedelegeerde Rechteren, vande Hog.Mog. Heeren Staten Generael inden Hage beschreven. Gedaen op den sesten iunij 1602 [doorgehaald 1620], [orn.], In s’Graven-Haghe. By Aert Meuris, boeck-vercooper inde Papestraet, in den Bybel, anno 1620, 4o, 3p.

(Knuttel 3068. Met geplakte blauwe rug).

PLACCAET, van de Hooge ende Mog. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden daer by ’t Plaeccaet van den derden julij sesthienhondert ende negenthien gheconfirmeert ende ordre ghestelt werdt teghen de uytghewesen ende afghesette predicanten, mitsgaders proponenten ende andere persoonen, soo wel mannen als vrouwen, die ongerusticheyt in steden ende plaetsen onder dexel van religie soucken aen te richten [wapen van Holland], in ’s-Graven-haghe, by Hillebrant Iacobsz, ordinaris ende gheswooren drucker van de Hog.Mog.Heeren Staten Generael , anno 1620, 4o, 10p.

(Knuttel 3061. Rug met blauw linnen beplakt; royale marge, papier aan uiteinden rafelig).

VERKLARINGE van de sententien ghepronuncieert jeghen Johan van Oldenbarnevelt ende sijn complicen, by de Heeren ghedelegeerde rechteren, van de Hog. Mog. Heeren Staten Generael in Den Hage beschreven. Gedaen op den sesten iunij 1620 [wapen van Holland], In ’s-Graven-haghe, by Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende ghesworen drucker van de Hog.Mog.Heeren Staten Generael , anno 1620, 4o, 4p.

(Knuttel 3067).

SENTENTIE Iohannis Gervii, ghewesen predicant tot Heusden [wapen Holland], In ’s-Graven-haghe, by Hillebrant Iacobssz, ordinaris ende gheswooren drucker van de Hog.Mog.Heeren Staten Generael , anno 1620, 4o, 4p.

(Knuttel 3062).

[PETRUS ENGELRAEVE], Basvyne. Dienende om allerley traghe slapende Zielen yverich ende wacker te maken, mitsgaders verflaude ende vertsaechde herten moedt te gheven tot continuatie hares christelijcken beroeps: niet teghenstaende hen dieshalven veel swaricheden ontmoeten. Alles cortelijck vervatet in drie brieven, inghestelt ende gheschreven na gheleghentheyt des tijdts van eenen remonstrantschen predicant, doe hy sich bereyde om in Hollandt onder ’t cruys Godts woordt te gaen leeren: de eene aen sijn ghemeynte, de ander aen sijn huysvrouw ende de derde aen sijn vrienden [orn.] z.pl. [Gouda, door Jasper Tournay] anno 1620, 4o, 64 pp.

(Knuttel 3090. Pamflet van de als predikant van Boskoop bij Gouda afgezette remonstrantse predikant Peterus Engelraeve. Hij werd in 1619 verbannen en sloot zich in Antwerpen aan bij de Remonstrantsche Broederschap. Auteursnaam in oud handschrift op titelpagina. Eigenaarsnaam uit rechterbovenhoek titelblad geknipt, zonder tekstverlies. Met eenvoudige papieren omslag. Enkele pagina’s los. Met ex-libris P.A. Pijnappel. Toeschrijving drukker door P. Dijstelberge).

VVARACHTIGHE BESCHRIJVINGHE ende levendighe afbeeldinghe vande meer dan onmenschelijcke ende barbarische Tyrannije bedreven by de Spaengiaerden inde Nederlanden onder de regieringen van den Keyser Carel V, Philips II en Philips III Coningen van Spaengien. Fyguerlijck verthoont ende beschreven, tot waerschouwinghe van alle ghetrouwe lief-hebbers des vaderlandts [orn.], Gedruckt int jaer ons Heeren ende Salichmakers 1621, 4o, Oblong, [viii]+278 p.

Oblongk4

Oblong4(Verschenen bij de hervatting van de oorlog tegen Spanje na het aflopen van het Twaalfjarig Bestand. Met deze beschrijving en verbeelding van de gruwelijkheden die door de Spanjaarden waren begaan in het eerste deel van de oorlog – de beschrijving eindigt dan ook bij 1609 – werd kennelijk beoogd de herinnering hieraan te verfrissen als motivatie voor de nieuwe strijd. De auteur is onbekend. Soms wordt het werk toegeschreven aan de Zutphense predikant Wilhelmus Baudartius, die in 1616 een in oblong uitgegeven werk het licht liet zien, waarin de heldendaden van de Oranjes werden bewierookt (zie boven). Gelet op de inleiding op dit werk lijkt dat niet waarschijnlijk, aangezien de auteur sterk de nadruk legt op het belang van ‘vrijheid van consciëntie’. Dit werk telt 3 gegraveerde portretten (Alva, Willem van Oranje, Requesens) en 36 paginagrote gravures, meest gegraveerd door Frans Hogenberg (1535-1590) in de periode 1570-1583. De prenten uit zijn Keulse studio worden beschouwd als redelijk objectief, waarbij hij in zijn pijlen in de onderschriften vooral op de Spaanse Oblong10soldaten richt en minder op de bevelhebbers. De volgende prenten zijn in het boek opgenomen: Smeekschrift der edelen, Hagenpreek te Antwerpen, Oranje verlaat Antwerpen, Alva’s Bloedraad, Arrestatie van Egmond en Horne, Egmond onthoofd, Horne onthoofd, Alva vertrapt de Nederlanden, Opstand neergeslagen in Brussel, Executie opstandelingen, Inname Slot Loevestein, De geuzen nemen Den Briel in, De inname van Rotterdam, Mechelen geplunderd, Inname van Zutphen, Naarden vermoord, Haarlem belegerd, Leids ontzet, Oudewater vermoord, Bommenede belegerd, Raad van staten te Brussel gevangen genomen, Inname van Maastricht, Spanjaarden uit Antwerps kasteel verdreven, Spaanse furie te Antwerpen, Pacificatie van Gent, Inname Oblongk1van Sichem, Inname van Kampen, Inname van Deventer, Bestorming van Maastricht, Herovering van Mechelen, Hattum bevrijd, Inname Breda, Mislukte aanslag op Oranje, Moord op Willem van Oranje, Inname van Bonn, Slag bij Huys te Broeck. Alle gravures met onderschriften in het Latijn.  De half-title (met de titel “De onmenschelicke, barbarische, en grouwelijcke tyrannije der Spangniaerden in Nederlandt” en op de versozijde een prent) ontbreekt helaas. Enkele mispagineringen (202-203, 207-208 en 222-223), maar compleet en in zeer frisse uitvoering. Slechts enkele kleine oneffenheden (vlekjes, scheurtjes). In gave perkamenten band. Titel in handschrift op de rug “Tyrannye der Spanjaarden 1621”. Beginnend met voor-reden aende vryheyts lievende Nederlanders).

[ARNOLDUS NEOMAGUS], Openinghe der synodale canones, begrepen in het eerste hooftstuck. Waerin claerlijck bewesen wordt hoe onghefondeert deselve zijn ende strijdich met de Schrifture, nature Godts ende gesonde reden. Vraechswijse voorghestelt [orn.], Br. Typ.Haest. An.milles. sexcentes.viges.pr. [1621], 4o, 54p.

(Knuttel 3264. Met originele blauwe omslag. Vage bibliotheekstempel op titelblad. Met opdracht aan Prins Maurits. Auteur was tot zijn afzetting remonstrants predikant van Bergambacht en Ammerstol. Opmerkelijk is dat Arnoldus in 1615 nog een beloning van 50 pond ontvangt voor de uitgaven van boek over de veldtocht van Prins Maurits naar Nieuwpoort – Expeditio Mauritiana Flandrica – ), gedrukt door Jasper Tournay in Gouda)

FRANCISCUS COSTER, Enchiridion controversiarum præcipuarum nostri temporis de Religione [Vignet] Coloniae, in officina Birckmannica, sumptibus Hermanni Mylii, anno 1621, 8o, [xlii]+732p.

Bekendste werk van de jezuïet Costerus, met polemiek tegen reformatoren en uitleg katholieke leerstukken. Voorin onder meer een korte levensbeschrijving van Maarten Coster2Luther en een lijst van alle pausen. De eerste editie stamt uit 1585 en latere drukken eveneens in Keulen in 1587, 1589 en 1593. Het werk werd later uitgebreid door de auteur in edities van 1596, 1605 en 1608. Er verschenen ook vertalingen. Deze Latijnse druk verscheen drie jaar na zijn overlijden. Originele perkamenten band, met lichte beschadiging linksboven aan achterplatten. Boekblok iets los, een enkel wormgaatje. Franciscus Coster werd in 1532 te Mechelen geboren en overleed te Brussel in 1619. In 1552 trad hij toe tot de orde van de jezuïeten. Promoveerde tot doctor in de theologie en filosofie in Keulen. Hij was een geharnast bestrijder van het protestantisme en verdediger van de Rooms-Katholieke Kerk. Twee keer was hij provinciaal van zijn orde in Vlaanderen en een keer in Rijnland).

JOHANNES WTENBOGAERT, Brief aen de Ho.Mog. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden ghesonden (…) nopende ‘tuytgheven van seecker libel gheintituleert Morghen-wecker, etc. [orn.], Ghedruckt in ’t iaer ons Heeren 1621, 4o, 6 p.

(Knuttel 3247. Met exlibris P.A. Pijnappel). 

[JOHANNES WTENBOGAERT] Achabs biddagh, dat is Schriftuerlijck ende politijck discours van den biddagh ghehouden in april anno 1619. Voor d’uutspraeck van de kerckelijcke ende politijcke oordelen ofte sententien over de remonstranten ende ghevanghene heeren. Mitsgaders van ’t Mizpa, de Hardt- ende Creupele Bode uytghegheven t’Amsterdam, anno 1620 ende 1621 [orn.] Ghedruckt int jaer ons Heeren 1621, 4o, [x]+127 p.

(Knuttel 3248. Op titelpagina stikker van Museum Willem-Twee 1873, A.J. van Tetroode. Op laatste pagina eigenaarsinschrijving “Ruhardus”. Voorzijde omslag los. Laatste gedeelte, vanaf p. 89, watervlekkerig).

DOMINICUS SAPMA, Droeve ghevanckenisse ende blijde uytkomst van Dominucus Sapma, bedienaer des H. Euvangeliums in de remonstrantsche ghemeynten Iesu Christi onder ’t Cruys, vervaet in seeckere brieven, so uyt de ghevanckenisse, als oock daerna geschreven. Mitsgaders een remonstrantie ofte desselven gevanghen aen de H.H. burghemeesteren, schout ende schepenen der stadt Amsterdam [orn.], Ghedruckt in ’t iaer onses Heeren 1621, 4o, 46p.

(Knuttel 3257. Zonder omslag. Rafelig).

OORDEEL ende uytsprake met den eedt van approbatie van het Synode Nationael der Gereformeerde Kercken van Vranckryck, gehouden tot Alez inde Cevennes, besloten ende gearresteert den 6. Octobris 1620 over het Synode Nationael der Gereformeerde Kercken van de Vereenighde Nederlanden, gehouden tot Dordrecht in de iaren 1618 ende 1619. Nopende de vyf artykulen in deselve kercken gedebateert [Wapen], Naer de copije ghedruckt tot Nismes door Iean Vaguenar ende tot Amsteldam, voor Iacob Pietersz Wachter, boeck-verkooper op den Dam, 1621, 4o, 11p.

(Knuttel 3250. Op titelpagina wapen met Franse lelies. Klein eigendomskenmerk op titelblad met jaartal 1959; met naamlijst van Franse predikanten en enkele lege pagina’s extra).

NOODIGHE INSTRUCTIE voor Sijn Pr. Excellentie tot slissinghe der borgherlijcke twisten ende Hollandts welvaren [orn.], Ghedruckt tot Louesteyn, by Ian Pieterszoon Ionghelinck, inde ghevonden Vryheydt, anno 1622, 4o, 11 p.

(Knuttel 3376). 

PIER WINSEMIUS, Chronique ofte historische geschiedenisse van Vrieslant. Beginnende van den jaere nae des werelts scheppinghe 3635 ende loopende tot den jaere nae de gheboorte Christi 1622. Met schoone fuguyren ende een landts ende steed, caerten verciert. Beschreven door doct. Pierium Winsemium, historie-schrijver der E.M.H. Staten van Vrieslant. Met privilegie. Gedruckt tot Franeker by Ian Lamrinck, boeckdrucker ordinaris der E. mogende Heeren Staten van Vrieslant, 1622, sm. fol., [12]+913+[61] p.

winsemius2

(Geschiedenis van Friesland. Foliant in gerestaureerde perkamenten band met twee vernieuwde sluitlinten. Enkele vochtvlekken. Gegraveerde titelpagina. Uitvouwbare kaarten en plattegronden ontbreken, doch in fotocopie ingeplakt: kaart van Friesland, twee plattegronden van Leeuwarden in 1603 en 1622 en van Franeker. In de tekst 55 gravures, meest van Friese voorlieden, maar ook van kleding Friese adel, beleg van Franeker, beleg van Oldeklooster, de Academie van Franeker, van Willem van Oranje, Viglius, Ernst Casimir en Willem Lodewijk. Eigendomskenmerk op eerste schutblad “Jan Busch. Anno 1709″. Op tweede schutblad – en ook op enkele plaatsen in het boek en op de laatste pagina – eigendomskenmerk van “Jan Wibrans, glasemaker, Spes mea Christo. Godt is m’n licht, mijn salichheit, in hem te sterven bin ick bereet. Nesse te Issum”. Daaronder ex libris van Lammert Ysbrand Brouwers uit Haren (Gr.) met adresstempel en toevoeging 1993.

winsemius5

Op titelpagina eigendomskenmerken van vader en zoon, beiden predikant: “Hermannus Treccius, Rhen. pastor in Middelstum 1627″ en “Arnoldus Treccius, ecctae. Uithwierdanae minister, jure haeredetario me poserder (?) 1645″. Vader Hermannus was ca. 1568 geboren in het Duitse Rheine en was achtereenvolgens predikant in Coevorden 1607 en vanaf 1610 in Middelstum. Daar overleed hij op 22/23 mei 1645. Zoon Arnoldus werd ca. 1597 ook te Rheine geboren. Hij assisteerde zijn vader vanaf 1621 in Middelstum en vertrok in 1623 naar Uitwierde. Daar overleed hij op 22 maart 1662. Op titelpagina van het boek is verder boven de mansfiguur het eigendomskenmerk zichtbaar van “Wibrant Jans mijn boeck 1676″).

[BERNARDUS DWINGELO], Grouwel der verwoestinghe staende in de heylighe plaetse: dat is claer ende warachtich verhael van de voornaemste mis-handelinghen, onbillijcke procedueren ende nulliteyten des nationalen synodi, ghehouden binnen Dordrecht in de jaren 1618 ende 1619. Ghedruckt t’Enghuysen, 1622, 4o, [xiv] + 152 + [x] + 191 p.

(Remonstrants predikant haalt zijn gram over de behandeling die hem en zijn medebroeders ten deel is gevallen op de Synode van Dordrecht. Gave originele perkamenten band, doch de bindlinten ontbreken. Eigendomskenmerk op schutblad uitgeknipt. Gaatje in laatste (blanco) schutblad).

CAESAR BARONIUS, HENRICUS DE SPONDE (SPONDANUS), HERIBERTUS ROSWEYDUS, Generale kerckeliicke historie van de gheboorte onses H. Iesu Christi tot het iaer M.DC.XXIV. Bewijsende den vasten standt der H. Roomsche Kercke, de onghebroken successie der Pausen, de synoden der Vaderen, victorie der Martelaren, opganck en onderganck derKetterye. Ghemaeckt door den doorluchtichsten cardinael Caesar Baronius ende den eerw. heer Henricus Spondanus. Oversien, verrijckt ende noch vermeerdert met eene besondere Kerckeliicke historie van Neder-landt. Vervattende d’outheyt des gheloofs inde XVII provincien, stiften der bisch-dommen, fondatien van cloosters, de synoden, heylighen ende ketters. Ghetrocken wt authentycke registers en chronycken, alles door Heribertus Ros-Weydus, Priester der Societeyt Iesu, T’Antwerpen by Jan Cnobbaert, anno 1623; fol., 643+212+[xii] p.

DSC03151

(Tweede deel van een algemene kerkgeschiedenis van Baronius, bewerkt door Spondanus; dit deel beslaat de periode 801 tot 1624. Toegevoegd is een kerkgeschiedenis van de Nederlanden, geschreven vanuit katholiek gezichtpunt door de jezuïet Rosweydius. In fraai lederen band met katoenen sluitlinten en goudstempeling op de rug en platten. Rug met vijf ribben licht beschadigd; sporen van bibliotheek stickers en tekst “Henricus Spondanus”, alsmede deelnummer 2. Unieke herkomst. Provenance Bibliotheca Doorniciana).

[ADRIAEN VAN DEN BORRE], Tweede Vertoogh vande wytgheseyde Remonstrantsche Predikanten aen de Hog. Mog. Heeren Staten Generael, den Doorluchtighen Prince van Orangien ende d’Ed. Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, vervatende een vernieuwinge van haer Vertoogh den 28. Martij overghegheven: mitsgaders Verantwoordiginge der Remonstranten teghen sulcke beschuldiginghen, als tegen haer ende tegen ’t Eerste Vertooch zijn voortghebracht: oock Redenen waerom sy haer by de Contra-Remonstrantsch-Ghereformeerde Kercke niet moghen voeghen, noch het ghebruyck van hare gaven ende de bedieninghe van hare Ghemeenten deur teeckeninghe van de acte van Stil-standt verloven [orn.], Ghedruckt int iaer onses Heeren 1623, 4o, 26 p.

(Knuttel 3473. Stempel Bibliotheek ‘Amstelaed’ en stempel ‘doublet’. Gaaf exemplaar, met enkele 17de-eeuwse onderstrepingen). 

[ADRIAEN VAN DEN BORRE], Brief van wegen de Remonstrantsche Predicanten, gheschreven aen hare vervolghde ende verdruckte Ghemeenten over de Gouwelijcke Conspiratie die gheseydt wordt voorghenomen te zijn teghen de welstandt van ’t Landt ende den Prince van Orangien, [orn.], Ghedruckt tot Harders-wijck by Adelaert Waermont, met Privilegie van den Autheur, 1623, 4o, 22p.

(Knuttel 3465. Op titelblad in oud handschrift de naam van de auteur, “A. Borre”. Met enkele 17de-eeuwse aantekeningen in de marge. Bladen los. Titelblad vuil)

SlatiusCLAES JANSZ VISSCHER, Hendrick Danielsz Slatius, gewesene predicant tot Bleijswyck, naer ‘tleven afgebeelt den 12 Maert 1623, plano (24×24 cm)

(Geplakt op karton. Met klein scheurtje in de titel en lichte vochtvlekken aan de bovenzijde. Portret van Henricus Slatius, één van de samenzweerders die een moordplan tegen Maurits beraamden, met hand- en voetboeien, in de kleding waarin hij werd gevangengenomen. Rechts op de grond een reusachtige bierkan. Op zijn vlucht naar Duitsland raakte Slatius in een herberg in Rolde in paniek, toen er enkele soldaten binnenkwamen. Hij wekte argwaan toen hij overhaast afrekende en bij zijn vertrek een volle pul bier achterliet. Kort daarop werd hij aangehouden. Op de achtergrond van de prent zijn arrestatie in Rolde en aan de horizon Coevorden, waar hij werd opgesloten. Zeldzame, Franstalige editie. Er zijn ook versies in het Nederlands bekend, waarbij de tekst soms links en soms rechts van de prent is afgedrukt).

EDUARDUS POPPIUS, Christeliicke gebeden ten dienste van crancke persoonen, die boetvaerdigh zijn ende in Christum ghelooven, so om voor ende met hunlieden van andere; als oock om van haer selven gedaen te worden. By gheschrifte ghestelt door Eduardum Poppium, in sijn leven Dienaer des Heeren Jesu Christi, in de Ghemeente binnen der Goude [orn.] Ghedruckt in ’t Jaer ons Heeren 1624, 12o, 94 p.

SceperusKaderPoppius

(Gebedenboekje op zakformaat. Het boekje werd gedrukt kort na het overlijden van de auteur op 9 maart 1624. Die zat gevangen op Slot Loevestein op verdenking van betrokkenheid bij het beramen van een aanslag op stadhouder prins Maurits. Van 1609 tot zijn afzetting door de Synode van Dordrecht in 1619 was hij remonstrants predikant in Gouda. Boekje met sleets, overslaand perkamenten bandje. Op de binnenzijde eigendomsinschrijving van “Elisabeth de Puw. Mijn boek al in het jaer 1755”. Laatste pagina bovenaan iets afgescheurd, zonder tekstverlies. Boekje komt niet voor in de STCN en is ook onbekend in buitenlandse bibliotheken. Op basis van ornament lijkt drukkerschap Pieter Rammazeyn te Gouda meest waarschijnlijk. Een tweede druk verscheen in 1628 te Amsterdam. Gekocht op veiling in San Francisco) 

PHILIPPUS ROVENIUS, Tractatus de missionibus ad Propagandam Fidem, et conversionem infidelium & haereticorum instituendis, in partes quinque distributus, omnibus qui animarum curam gerunt, perutilis [dm], Lovanii typis Henrici Hastenii M.DC.XXIV [1624], 8o, [xii]+120 p.

(Perkamenten bandje; eerste schutbladen gekreukt; eigendomsinschrijving A.J.A. van Rossum; op titelpagina vage bibliotheekstempel Bibliotheek seminarie Apeldoorn. In 2011 in andere – Twentse – handen overgegaan).

DANIEL MEISNER, Viva virtus est funeres expers [Levende deugd kent geen dood] Gezicht op Gouda, ca. 1625

PrentGouda

(Prentje uit Daniem Meisner, Thesaurus philo-politicus, hoc est: embelemata sive moralia politica, figuris aeneis incisa (…) Politisches Schatzkästlein. Thesauri philo-politici pars prima [ad octava]. 8 Teile in 1 Band, uitgegeven door Eberhard Keisern in Frankfort 1624-1627. Moralistisch werk van de barokke dichter Meisner (1585-1625). Elke gravure is voorzien van een motto of zinspreuk in het Latijn en het Duits. Als basis voor de gravure is de prent van Braun & Hogenberg uit 1585 genomen. De twee staande figuren rechtsonder op de prent zijn vervangen door een schrijvende man die zit en een staand. skelet met zandloper achter hem).

EDUARDUS POPPIUS, Siecken-troost. Dat is: Aensprake, onderwijsinge ende vermaninghe aen de krancke luyden van allerley soorten onder de Christenen, gherichtet DSC09477nae den staet van de wandelinghe die se elck gheduyrende hare gesontheyt geleyt hebben. Met grooten vlyt, ghetrouwigheyt ende naerstigheyt te samen ghestelt door Eduardum Poppium, sal.r. gheda: In zijn leven Bedienaer des H. Evangelij binnen der Goude. Met een Voor ende Na-reden, waer inne de ghelegentheyt van ’t gheheele werck wort te verstaen gegeven: mitsgaders oock een sommier van ’t werck [Afb], Tot Amsteldam by Iacob Aertsz. Calom, boeck-verkooper, woonende op ’t Water in de vyerighe Calom 1626, 4o, [xxxii]+126p.

(Eerste editie van een populair werk voor ziekentroosters, dat onvoltooid bleef door het overlijden van Poppius in 1624 tijdens gevangenschap op slot Loevenstein. Met fraaie titelgravure, waarop Poppius zittend aan een ziekbed te zien is. In originele perkamenten band, met zwakke rug. Eerste schutbladen rafelig. Op sommige bladen wormvraat aan de marge, zonder tekstverlies).

ROBERTUS BELLARMINUS, De Ascensione mentis in deum per Scalas rerum creatarum, [DM] Coloniae Agrippinae apud Cornelis ab Egmond anno 1626, 16o, [xiii]+265p.
c1cbb950-ca62-11e4-84c9-300cf07c87bbc6b2fe4c-ca62-11e4-93b6-f89971527178
ROBERTUS BELLARMINUS, De Aeterna felicitate sanctorum libri quinque, [DM], Coloniae apud Cornelis ab Egmond anno 1626, 16o, [xiii]+263+[xxxv] p.

(Twee werkjes van kardinaal Bellarminus in een perkamenten bandje. Twee gegraveerde titelpagina’s en twee paginagrote gravures van de schepping van de aarde en van de hemel. Eigendomsinschrijvingen A.J. de Meulder, pastor in Bornhem en F.J. Wilson 1786; stempeltje L. de Brassander, pasteur; op schutbladen stempeltjes van Bibliotheca Congr. SS Redempt. Bruxellis).

PLACCART DU ROY nostre sire. Touchant la vente des Offices [koninklijk wapen] A Bruxelles, chez Hubert Antoine, imprimeur juré de la Cour, à l’Aigle d’or pres du Palais, 1626, 4o, 14p.

(Koninklijk pamflet, gedrukt in de Zuidelijke Nederlanden. Gebonden in harde kartonnen omslag).

EHREN GEDECHTNUS Dess Durchleuchtigen Hochgebornen Fürsten unnd Herren Herrn Ludwigen Landgraven zu Hessen Graven zu Catzenelnbogen Dietz Zigenhain und Nidda, Marpurgi apud Nicolaum Hampelium et Casparum Chemlinium, [1626], fol., [xv]+302+187 p.

DSC06152

(Zeldzaam. Gepubliceerd ter gelegenheid van het overlijden en de begrafenis van landgraaf Ludwig V von Hessen-Darmstadt op 27 juli 1626. In vlekkerige perkamenten band; sporen van sluitlinten. Titelblad en eerste drie pagina’s met tekst en ornamenten ontbreken. Verschillende dubbelpagina gravures, met afbeeldingen van ondermeer de begrafenisstoet, de krypte en stambomen. Sommige platen met kleine scheurtjes; laatste blad met grotere scheur. Licht vlekkerig, tekst zwaar gebruind – zoals bij alle bekende exemplaren – en met kleine scheurtjes. Met onderstrepingen en opmerkingen in oud handschrift in de marge. Religieus gedicht in oud schrift op laatste blad (“1627. Jeszus mein Helfer ewig ist / im glaubem vest ich bin gewiss / Jeszus mein Helfer ewig / im glauben vest ich bin gewiss). Kleine bibliotheekstempel (“Bibliothek Schloss Miltenberg”). 

[EMANUEL VAN METEREN], Der Niderlandischer Historien. Ander Thâil. Darinn auszfuhrlich angezeigt was sich vom Iahr 1605 bis Anno 1620 zugetragen. In welchem die ausgestelte Friedshandlung in Niderland und was sich sonderlings in Franckreich, Engeland, Teutschland und anderswo begeben ordentlich beschrieben und erzehlet wird, Ambsterdam Gedruckt bey Iohan Iansons Anno 1627, fol. [i]+860+[xxvi
[EMANUEL VAN METEREN], Der Niderlandischer Historien. Ander Thâil. Darinn auszfuhrlich angezeigt was sich vom Iahr 1620 bis Anno 1629 zugetragen., Ambsterdam Gedruckt bey Iohan Iansons Anno 1630], fol. [i]+686+[xxix] p.

(Deel 2 en 3 van Van Meterens geschiedschrijving van de Opstand in het Duits. Met fraaie, gerestaureerde, titelprent. Titelpagina derde deel ontbreekt. Met twee – Georgius Villiers Buckingam, II-535 en Henricus Cornelius Longkius, II-682 – van de Eigendomsinschrijving “Heinrich von Finster”. In stevige band met kartonnen platten en lederen rug, met titel in handschrift: “E. v. Meteren, Geschichte des Niederlandsichen Krieges 2/3”).

CHRISTIANUS NEUTER, Historie van Br. Cornelis Adriaensz. van Dordrecht, minrebroeder tot Brugge. Inde welke verhaalt wert de disciplinebroercornelis3 en secrete penitentie oft geesselinge by hem gebruykt. Als ook mede sijne wonderlijke, vuyle, grouwelijke, ia bloetdorstige en lasterlijke sermoonen die hij binnen Brugge gepredikt heeft. Gedrukt ‘t jaer 1628 [achterin:] Tot Deventer. By CoenraetThomassen, boeckdrucker 1639, 8o, 384+494+[ii] p.

(Ingeleid door Christianus Neuter, mogelijk een pseudoniem van Hubert Goltzius of van Jan vande Casteele, pastoor van de St.-Jacobskerk in Brugge; heruitgave (oorspr. 1569 Norwich) van een spraakmakende bundel anti-protestantse preken, waarbij feitelijk sprake is van een dubbele satire. Aan de ene kant is er Broer Cornelis, franciscaner monnik in Brugge, die preekt tegen de opkomende ketterijen. Tegelijk zet de auteur Broer Cornelis te kijk met zijn commentaar en opmerkingen in de marge.

broercornelis2

De houtsnede op de titelpagina verwijst naar Boeder Cornelis’ geheime genootschap van vrouwen die maagdelijkheid als ideaal hadden en geselstraf van hem ontvingen. Eigentijdse Hollandse band : vol perkament, gladde rug met titelopschrift “Broer Conrelis sermonen” in pen, gespikkelde sneden; enkele kleine vlekken)

[JACOB VAN DER EYCK], Corte beschrijvinghe mitsgaders hantvesten, privilegien, costumen ende ordonnantien vanden Lande van Zuyt-Hollandt [DM], Tot Dordrecht, by Nicolaes Vincentsz. van Spierincxhouck, boeck-drucker, woonende by de Visch-marckt in de nieuwe Druckery 1628, 4o, [xxiv]+450+[vi] p.

ZuidHoll

(Eerste uitgave van dit handboek over het gewoonterecht van de dorpen en steden van Zuid-Holland, samengesteld door van der Eyck (1574-1634), rechtsgeleerde en secretaris van het Zuid-Hollands hof. Met gegraveerde frontispice van Sint-Elisabethsvloed uit 1421, gemaakt door Willem Hondius naar Adriaan van de Venne en enkele wapens in de tekst (sommige blanco), dat van Dordrecht op een volledige pagina. De ongenummerde bladen vooraan bevatten enkele gedichten van o.m. Jacob Cats (in het Nederlands) en Gaspard van Baerle (in het Latijn). In fraaie geblindstempelde band met gaatjes voor sluitlinten, die ontbreken. Binding zwak).

PETRUS SCRIVERIUS, Laure-crans voor Laurens Coster van Haerlem, eerste vinder van de boeck-druckery [DM], Tot Haerlem, by Adriaen Rooman, ordinaris stads-boeckdrucker 1628, 4o, 128p.

DSC05966

(Uit de band genomen publicatie over de boekdrukkunst in Europa van de hand van de Haarlemse oudheidkundige en filoloog Petrus Scriverius (1576-1660), die doorgaans is ingebonden bij Samuel Ampzings, Beschryvinge ende lof der stad Haerlem. Eigendomsinschrijving F. Kloek in dun handschrift op de titelpagina. Zonder omslag, bijeengehouden door bindtouwen. Fraai drukkersmerk met scenes in boekdrukkerij en een schooltje (“gramatica”), wapen van Haarlem en spreuk “Labore et diligentia”, geflankeerd door man met schop en vrouw met vlag en boek. Drukkerijscene omrand door bijbelspreuk Gen. 3:19: “Int sweet uus aensichts sult ghy u broot eeten”. Gedrukt op fris papier; delen van de tekst in civilité).

[PETERUS VAN NIEUWENRODE], Korte aenmerckingen, tot bewijs dat de vijf artijckelen der Remonstranten, in haerzelven niet tolerabel en zijn, maer het fundament der Salicheydt ende Religie zoo verre raken, dat tot de ghemeenschap der kercken niet moghen aenghenomen worden die met verstant en kennisse in ‘t ghevoelen der zelvighe staen, zonder dat se al-voren tot beter verstant ghebracht zijn. Ghemeen ghemaeckt door lief-hebbers der waerheyt, ende der rechtghematichde christelicke vrede, breeder blijckende in de Voor-reden [orn.], Tot Rotterdam, by Cornelis van Damme, boeck-verkooper, woonende aende groote kercke, anno 1628, 4o, 19p.

(Knuttel 3830a. Wordt toegeschreven aan de Rotterdamse predikant Van Nieuwenrode. Met eenvoudige papieren omslag en blauwe tekststrook met titel op de voorkant. Achterzijde omslag voorkant eigendomsstempel “Museum Willem-Twee, 1873”).

[LUIS DE LA PUENTE], De Passie onses Heeren Iesu Christi. Ten tweeden, De Wercken der Apostelen. Ende ten derden, De Openbaringhe van Sint Ian. Met corte verclaringhen uyt de H. Oudt-Vaders ende treffelijcke Catholijcke Leeraeren by een

ghestelt. Alles in figuyren seer constigh af-gebeelt, gesneden door C.V. Sich. [Afb.] Tot Loven, by Isbrandt Jacobsz, voor P.I. Paets 1629, In-8°, [na gegraveerde titel/frontispice met op de keerzijde het Laatste Avondmaal ontbreken fol. 1 – 135], 
560 p.

(Eerste katernen ontbreken. Schutbladen en perkamenten band sleets en slordig. Titel op gegraveerde titel wijkt af van titel boven de bladzijden, die luidt: Der zielen lust-hof, tracterende van’t leven ende lijdens ons Heeren; de Wercken der Apostelen; S. Ians Apocalyps. Circa 250 houtsneden (meestal op volle pagina), beginletters en vignetten van C. Van Sichem naar Martin van Veen, Dürer, Johannes Stradanus, Martin van Heemskerk enz. Mispaginering. Eerste ditie. Een deel van de houtsneden verscheen in het werk ‘Die Alleenspraecke der Zielen met Godt’ (1628) van Thomas à Kempis; provenance voorin: “Johanna Catt.a Jacobs. A.dij. 31 martij 1646”; achterin: “P.E. Harperink, Groenlo den 22. April 1829 en G.J. Harperink, Groenlo den 15. April 1861”). 

SENTENTIEN, vanden Raedt van State der Vereenighde Nederlanden over die ghene die schuldigh geweest zijn aen het overgeven der Stadt Amersfoort ende het huys ter Eem [Wapen], In ’s Graven-haghe by de weduwe ende erfghenamen van wijlen Hillebrant Iacobssz. van Wouw, ordinaris druckers vande Hog: Mog: Heeren Staten Generael, Anno 1629, 4o, 27p.

(Knuttel 3871. Met kleine bibliotheekstempel HLR? En ‘doublet’ op titelpagina. Kleine watervlek op laatste pagina’s, zonder tekstverlies).

COPIE VAN DE REQUESTE, confessie ende sententie van Ian Willemsen Bogaert, oud-schepen der stad Amsterdam. Te Haerlem gedruckt by Adriaen Rooman, ordinaris boeckdrucker, woonende in de Jacobyne-straet, in de vergulde Parsze anno 1629, 4o, 8 p.

(Knuttel 3937)DSC01909

DIRCK VOLCKERTSZ. COORNHERT, Iustificatie des Magistraets tot Leyden in Hollandt. Teghens de Calumnien ter saecken vande differenten tusschen henluyden ende eenige vande Ghemeente aldaer bij den selven den Magistraet wat min dan Christelijcke nagheseydt. [met portret Coornhert op titelpagina van de hand van C. van Sichem]. By Iacob Aertsz. Colom, Boeck-vercooper op’t water inde vyerighe Colom 1630, fol., 40p.

(Gedeelte uit Werken van Coornhert fol. 185-204, die in 1630 in drie delen bij Colom verschenen; apart gebonden met kartonnen omslag; Op titelpagina stempels ACAD LUGD en “Ex auct. Curatt. Venditi W.N. du Rieu”. In andere handen overgegaan in 2013).

DIERYCK VOLCKERTSZ. COORNHERT, Wercken, waer van eenige noyt voor desen gedruct zyn, T’Amsterdam, by Iacob Aertsz. Colom, op’t water inde vierige Colom 1630 [1629-1633], fol., 3 dln., 102+1108 p. [10+46+554 fol] + 1196 p. [ix+iii+586 fol] + 1268 p. [xii+vii+iii+ii+xlii+572 fol]

Eerste deel:

–       Het leven van D.V. Coornhert [zonder titelblad], fol. 1 – 7v.

–       Voor-reden aen den bescheyden leser, fol. 8 – 9v.

–       Register der tractaten van ’t eerste deel, fol. 10 – 10v.

–       Van Godt [zonder titelblad], fol. 1 – fol 12v.

Bindfout katern na fol 8v. per abuis ingebonden (fol. 186 – 194 deel Remonstrance en deel Iustificatie des Magistraets tot Leyden in Hollandt [portret] 1630; hoort in tweede deel]

–       Van Christo [zonder titelblad], fol. 13 – 32v.

–       Van den Heylighen Gheest [zonder titelblad], fol. 33 – 34r.

–       Van t’Gheloove [zonder titelblad], fol. 35 – 38v.

–       Vande ongheloovigheyt ende den ongheloovighen [zonder titelblad], fol. 38v. -39r.

–       Van de Waerheyt [zonder titelblad], fol. 39 – 40r.

–       Van de hope [zonder titelblad], fol. 40v.

–       Van de ware penitentie, bekeeringhe, boete of wedergheboorte [zonder titelblad], fol. 41 – 43v.

–       Ontledinge van de liefde [zonder titelblad], fol. 44 – 46v.

–       Hert-spiegel Godlijcker Schrifturen [DM gr.], 1632, fol. 1- 28r. 

–       Vereeninghe van sommighe strijdich-schijnende sproken der H. Schrifturen [DM gr.], 1631, fol. 29 – 44r.

–       Toetzsteen der Ware Leeraren [DM kl.], 1631, fol. 45 – 69v.

–       Van den onderscheyt tusschen die ware ende valsche Leere, [DM g.], 1631, fol. 70 – 80r.

–       Twee-spraeck, of waerheydt vrymaeckt? [DM gr.], 1631, fol. 81- 82v.

–       Oorsaken ende middelen vander menschen saligheyt ende verdoemenisse [DM gr.], 1631, fol. 83 – 119v.

–       Van de onwetenheyt der menschen, die daer is onschuldigh of schuldigh [DM kl.], 1631, fol. 120 – 128v.

–       Dat onverstandigh blijven des menschen eenighe zonde ende oorsake van alle doolinghen zy [portret], 1631, fol. 129 – 138v.

–       Van des menschen natuerlijcke vleesch wondersproock (…) [DM kl.], 1631, fol. 139 – 164v,

–       Ladder Iacobs, of trappe der deughden (…) [Orn.], 1632, fol. 165 – 176v.

–       Vande wedergheboorte (…) [Orn.], 1632, fol. 177 – 190v.

–       Tafel vander gheloovighen iustificatie ofte rechtvaardighwordinghe in Christo Jesu [portret], 1631, fol. 191 – 195v.

–       Van wel bidden onderwijs uyt die Goddelijcke Schrifture (…) [portret], 1631, fol. 196 – 210v.

–       Van de ware onderdanigheydt der Christenen (…) [portret], 1631, fol. 211 – 213v.

–       Dat Godts gheboden licht zijn ende leerlijck [portret], 1631,  fol. 214 – 230v.

–       Dat des duyvels wet swaar is ende lastigh [portret], 1631, fol. 231 – 248v.]

–       Waarachtighe aflaat van zonden [portret], 1631, fol. 249 – 267v.

–       Zedekvnst dat is wellevens kunste (…) [portret], 1632, fol. 268 – 336v.

–       Opperste goedts nasporinghe [portret], 1632, fol. 337 – 352v.

–       Consistorie, handelende van ’t niet hanteren des Nachtmaels (…) [Vignet], 1631, fol. 353 – 364v.

–       Gesprake met de Waterlantsche Ghemeente (…) [zonder titelblad], fol. 365 – fol. 370v.

–       Een corte beschrijvinghe van pijne ende droefheydt [zonder titelblad], fol. 371 – 373r.]

–       Proeve van goede ruste des gemoedts [zonder titelblad], fol. 373 – 376v.

–       Vande sendinghe, ghesprake tusschen vrunt ende Coornhert [zonder titelblad], fol. 377 – 383v.

–       Van ’t overheydts ampt [zonder titelblad], fol. 383v. – 387r.

–       Der maeghdekens schole. Comedia [zonder titelblad], fol. 387v. – 399r.

–       Van den boom des levens [zonder titelblad], fol. 399v. – 410r.

–       Ware aflaet van zonden of twee-spraeck tussen Iesus Samaritana [zonder titelblad], fol. 410v. -415v.

–       T’samensprake van de volmaeckte onvolmaecktheyt, tusschen opinie ende experientie [zonder titelblad], fol. 415v. – 411r.

–       Vierschare [zonder titelblad], fol. 411v. – 433r.

–       Vanden grondt der openinghe van den grondt der Waterlandtsche kercken (…) [zonder titelpagina], fol. 433v. – 438v.

–       Verscheyden t’samen-spraken [zonder titelpagina], fol. 439 – 461r.

–       Oordeelen van een ghemeen landts leere [zonder titelpagina] fol. 461 – 466r.

–       Edelman, graeu monick, luteraen [zonder titelpagina], fol. 474v. – 468v.

–       Vanden aengheheven dwangh inder concientien binnen Hollandt [zonder titelblad], fol. 469 – 472r.

–       Van yemandt te stryden mach hebben teghen zijnen zonderlijcken lusten ende des niet te min een warachtich Christen mach zijn [zonder titelblad], fol. 472v – 473v.

–       Vanden thien maeghden [zonder titelblad], fol. 466 – 471v.

–       Aertzenij der zielen [zonder titelblad], fol. 472 – 484v.

–       Bedacht schynende met te brenghen dat die Roomsche Kercke beter zy van der ghereformeerden [zonder titelblad], fol. 484v. – 486v.

–       Lied-Boeck [zonder titelblad], fol. 487 – 513v.

–       Wat hanteringh nutste is om den kinderen te leeren [zonder titelblad], fol. 514 – 517v.]

–       Bedencke vander Nederlanden noodt ende hulpe [zomder titelblad], fol. 518 – 520r.

–       Boëtius, Vande vertroostingh der wysheyd, wt ’t Latyn op nieus vertaalt [zonder titelblad], fol. 520 – 537r.

–       Requeste der catholijcken tot Haerlem (…) aen Myn Heere den prince van Orangien (…) [zonder titelblad], fol. 537r. – 547v.

–       Advertissement inhoudende redenen van ’t bewerp van den requeste ghetekent by eenige catholijcken tot Harlem [zonder titelblad], fol. 548 – 549r.

–       Minute aen Niclaes Verlaen [zonder titelblad], fol. 549r. – 550v.]

–       Overweghinghe van de teghenwoordighe gelegentheyt der Nederlantsche saken [zonder titelblad], fol. 550v. – 554v.

Tweede deel:

–       Voor-reden aen alle onsydighe oprechte liefhebbers der waerheydt [zonder titelblad], ongepagineerd

–       Synodus van der conscientien vryheydt (…) [portret], 1630, fol. [iii]+ 1 – 42v.

–       Proces van ’t Ketter-dooden ende dwangh der conscientien (…) [DM kl.], 1630, fol. 43 – 109v.

–       Proces van ’t ketter-dooden ende dwangh der conscientien tussen Wolfaert Bisschop (…) ende Dirck V. Coornhert, [portret], 1630, fol. 114 – 172v.

–       Wortel der Nederlantsche oorloghen met aenwijsinghe tot inlantsche eendracht [portret], 1629, fol. 173 – 183v.

–       Remonstance of vertooch by die van Leyden (…) [portret], 1629, 184 – 187r.

–       Iustificatie des Magistraets tot Leyden in Hollandt (…) [portret], 1630, fol. 189 – 204v.

–       Ware beschrijvinghe der conscientien (…) [portret], 1630, fol. 205 – 222v.

–       Proeve van de Heydelberghsche Catechismo (…) [portret], 1630, fol. 223 – 236v.

–       Theriakel teghen het venijnighe wroeghschrift by Arent Cornelisz ende Reynier Donteclock (…) [DM gr.], 1630, fol. 237 – 267r.

–       Dolingen des Catechismi (…) [DM gr.], 1630, fol. 268 – 340v.

–       Hemel-werck ofte qvay-toe-verlaet (…) [DM, kl.], 1630, fol. 341 – 377r.

–       De koopman [zonder titelblad], fol. 377v. – 392v.

–       Bootgen wt het schip (…) opte replijcke der predicanten disputatie van Erf-zonde [DM gr.], 1630, fol. 393 – 406v.

–       Van de Erf-zonde, schulde, ende straffe (…) opte replijck vande predicanten (…) [DM gr.], 1630, fol. 407 – 450v.

–       Replyck opte beantwoordinghe der minsiteren tot Delft ghedaen [zonder titelblad], fol. 451 – 479v.

–       Van de sonde, vreemde schulde nasporinghe. Straffe (…) [Orn.], 1630, fol. 481 – 523v.

–       Van de toelatinge ende decrete Godts (…) [Orn.], 1630, fol. 524 -590r.

–       Vermaninghe aen Reynier Donteclock (…) [zonder titelblad], fol. 590v. – 550r.

–       Vande Erf-sonde (…) [zonder titelblad], fol. 550v. – 558r.

–       Oogh-water opten etter des voor-oordeels in den oogen van de ondersoecker der Delffscher predicanten [zonder titelblad], fol. 558v. – 575r.

–       Wagen-spraeck van Coornherts kerck-berispen ende hart spreken tusschen Wolfaert Schoonpraet ende Lieven Ernst [zonder titelblad], 576 – 580v.

–       Nadencken opt sevende capittel totten Romeynen [zonder titelblad], fol. 583 -586v.

Derde deel:

–       Voor-reden aen de scheursuchtige Christenheyt [zonder titelblad], ongepagineerd.

–       Ruygh bewerp eender onpartydiger kercken onder verbeteringhe [zonder titelblad], fol. 1 – 3v.

–       Van ’t kerck-bouwen der Dooperen oten waenscherm [zonder titelblad], fol. 4 – 17v.

–       Verschooninghe van de Roomsche afgoderye (…) [zonder titelblad], fol. 18 – 24r.

–       Kleyn-Munstr, des groot-roemigen David Jorissens roemrijcke ende wonderbare schriften (…) [DM kl.], 1630, fol. 25 – 44v.

–       Klocke-gheslagh teghen den smoockenden brandt eender (nieuwer) gemackelijcker secte ontsteecken (…) [zonder titelblad], fol. 45 – 49v.

–       Zeepe, opte vlecken by Lambert Daneus (…) gestroyt (…) [zonder titelblad], fol. 50 – 57v.

–       Spiegelken, vande ongerechtigheyt des vergodeden N.N. Vader vanden Huyse der Liefden [zonder titelblad], fol. 58 -72v.

–       Het kruyt-hofken (…) [zonder titelblad], fol. 73 – 90r.

–       Van hooft ende hert-sorghe (…) [zonder titelblad], ongepagineerd [vii fol.]

–       Brieven-boeck, inhoudende honderdt brieven (…) Eerste deel [DM kl.], 1630, fol. 90 – 155r.

–       Van de Leytsche disputatie. Warachtigh verhael [DM gr.], 1630, fol. 155 – 170v.

–       Vande predestinatie, verkiesinge ende verwerpinghe Godes (…) [DM kl.], 1630, fol. 171 – 291v.

–       Van den aflaet Christi (…) [DM gr.], 1631, fol. 288 – 293v.

–       Naem-scherm (…) tegen de ondaedt tot Delft aen hem betoont [zonder titelblad], fol. 294 – 295v.

–       Oft gheloove saligh maeckt sonder wercken [zonder titelblad], fol. 296 – 301v.

–       Van de bejaerden Doope (…) [zonder titelblad], fol. 302 – 303v.

–       Wt-roedinge van des verderfs plantinghe (…) [portret], 1630, fol. 304 – 322r.

–       Suyveringe opten titule ende voorreden vander predicanten boeck genaemt Teghen-bericht [zonder titelblad], fol. 322v. – 326v.

–       Tweede verantwoordinge eens eenigen sendbriefs (…) Lambertus Daneus [zonder titelblad], fol. 327 – 340v.

–       Schyn-deught der secten (…) [DM gr.], 1630, fol. 341 – 355v.

–       Levende-kalck (…) geschreven door Lambert Daneus (…) vertaelt (…)[zonder titelblad], fol. 356 – 362r.

–       Corte berispinge vande leere Calvini vande voorsienigheyt Godes [zonder titelblad], fol. 362v. – 366v.

–       Lijdens troost (…) [DM gr.], 1630, fol. 367 – 378v.

–       Een lieffelijcke tsamenspreeckinge van de droefheydt (…) [zonder titelblad], fol. 379 – 384v.

–       Boeven-tucht ofte middelen tot minderingh der schadelijcke ledigh-ganger [zonder titelblad], fol. 384v. – 388v.

–       Vande zendinghe der lutheranen, swinglianen ende mennonisten (…) [zonder titelblad], fol. 389 – 394v.

–       Middel, tot minderinge der secten ende partyschappen (…) [zonder titelblad], fol. 394v. – 397r. [+ ii]

–       Tweede deel van hooft ende hert-sorghe [zonder titelblad], fol. 397v. – 414v.

–       Vre-reden of onderwijs tot eendracht, vrede ende liefde (…) [zonder titelblad], fol. 415 – 477v.

–       Disputatie over den Catechismus van Heydelbergh (…) [DM kl.], 1631, fol. 478 – 484v.

–       Haeghsche disputatie [zonder titelblad], fol. 435v. [sic] – 464v.

–       Proeve vande Heydelbergsche Catechismo [zonder titelblad], fol. 465 – 478v.

–       Verantwoordinghe van ’t proces van den ketteren niet te dooden (…) [DM kl.], 1631, fol. 479 – 489r.

–       Gesprake van liefhebbers des ghemeynen nuts [zonder titelblad], fol. 489v. – 497v.

–       Recht ghebruyck en misbruyck van tydtlijcke have [portret], 1631, fol. 498 – 507r.

–       ’t Bedrogh des werelds of luy en lecker leven [zonder titelblad], fol. 507v. – 517v.

–       Lof van de ghevanghenisse [zonder titelblad], fol. 517v. – 520v.

–       Abrahams uytganck [zonder titelblad], fol. 521 – 532r.

–       Comedie van de blinde voor Iericho [zonder titelblad], fol. 532 –-541v.

–       Comedie van Israel [zonder titelblad], fol. 542 – 562r.

–       Medecijn der zielen [zonder titelblad], fol. 562v – 572r.

(Verzameld werk van Coornhert in drie kloeke banden. In 1612 verscheen bij Jasper Tournay in Gouda een eerste deel van het verzamelde werk van deze humanist en vrijdenker. Om onbekende redenen staakte de Goudse drukker hierna het project. De Amsterdamse drukker Jacob Colom durfde het rond 1630 wel aan dit omvangrijke werk op de markt te brengen. Hij nam hierin ook de geschriften van Coornhert opnieuw op die al door Tournay waren gedrukt. Ook de levensbeschrijving uit de Goudse editie, van de hand van Coornherts vriend Adriaen Boomgaert, nam hij over en vulde deze aan met enkele briefteksten van en over Coornhert. In drie oorspronkelijke perkamenten banden met ribben en blindstempeling op voorzijde; gaatjes voor sluitlinten. Rug deel II bovenaan en deel III onderaan in- resp. afgescheurd. Titelblad deel I aan bovenzijde klein stukje afgescheurd; titelpagina deel II ontbreekt, titelpagina deel III gaaf; beide titelbladen met kleine stempel Universiteitsbibliotheek Utrecht en in potlood ‘dubbel’. In deel I eigendomsinschrijving “M.R. van Loon”. Paginering afwisselend in Latijn en Arabisch, met slordigheden; in deel I is een katern dubbel ingebonden)

[MATTHIAS DAMIUS], Harminiaensche leugentael ofte verhael ende bewijs van verscheyden leugenen, daermede het ernstigh schrijven aen de gedeputeerden der synoden verciert is, gedruckt in’t iaer 1630, 4o, 30p.

(Knuttel 4088, tegenschrift van 3966 – een schrijven van Wtenbogaert aan de gedeputeerden Hollandse synode. Eigendomsinschrijving “ Sum Nicolai Amelis Rotterdamensis” en “ A Duyel 1652”)

[JOHANNES WTENBOGAERT], Antwoord op ‘t blaeuw libel of boecxken onlangs uytgegeven met den titel Naerder Unie der Remonstranten Anno 1617 etc. Mitsgaders het versiert verhael by forme van Voor-reden voor, midsgaders de vinnighe Annotatien ende extracten, achter (…), [Orn.] Ghedruckt [z.pl. [Gouda?] in ‘t iaer ons Heeren 1631, 4o, 60p

(Eenvoudige papieren omslag. Enkele oude aantekeningen in handschrift. Toewijzing autersnaam Cattenburgh p. 158).

[SIMON EPISCOPUS], De crachteloosheyt der godsalicheyt, van de leere Iacobi Triglandii, in syn boeck teghen de Enghe poorte D. Edvardi Poppii en specialijck in zijn dedicatie brief sommierlijck vervatet. Uyt syne eyghene fondamenten, naeckt en klaer aenghewesen [DM] Ghedruckt voor de Societeyt der Remonstranten anno 1632.

(Knuttel 4281. De remonstrantse voorman Episcopus neemt het op voor zijn geestverwacht Eduard Poppius, voormalig predikant te Gouda en auteur van de Enge poorte, die acht jaar eerder was overleden in Slot Loevestijn).

ADRIANUS VLACQ, Trigonometria artificialis: sive magnus canon triangulorum Vlacq2logarithmicus, ad radium 100000,00000, & ad dena scrupula secunda, ab Adriano Vlacco Goudano constructus. Cui accedunt Henrici Briggii, geometriae professoris in academiâ Oxioniensi P.M. Chiliades logarithmorum viginti pro numeris naturali serie crescentibus ab unitate ad 20000. Quorum ope triangula plana & sphærica, inter alia nova eximiaque compendia è geometricis fundamentis petita, folâ additione, subtractione, & bipartitione, exquisitissimè dimetiuntur, Goudae, excudebat Petrus Rammasenius, anno 1633, fol., [iv]+52+[cccxcvi] p.

Vlacq1

Vlacq7Vlacq6(Wiskundig werk over de trigonometrie – over de relatie tussen zijden en hoeken Vlacq8van drie hoeken – van de hand van de Goudse wiskundige regentenzoon Adriaen Vlacq (1600-1667). Samen met de eveneens in Gouda woonachtige en als landmeter werkzame Ezechiel de Decker (ca. 1600-ca. 1646) geldt Vlacq wereldwijd als de bedenker van de eerste volledige logaritmetafel. Het onderhavige werk is het laatste van de wiskundige werken over de “telkonst” dat Vlacq in Gouda liet drukken in de drukkerij van Pieter Rammazeyn aan de Korte Groenendaal. Op moment van verschijning van dit boek was Vlacq al verhuisd naar Londen. In 1642 vertrok hij naar Parijs om zich ten slotte in Den Haag te vestigen, waar hij boekverkoper en uitgever was. Dit boek droeg Vlacq op aan graaf Karel I Lodewijk van de Palz, omdat deze edelman zich sterk maakte voor de wiskunde. Originele perkamenten band, met beschadigde rug. Deze is provisorisch gerestaureerd met een stuk perkament. Op de rug is in handschrift nog te lezen: “Vlacc. Trigon. Artific.”. Eerste 22 bladen aan de onderzijde licht beschadigd, zonder tekstverlies. Sommige bladen gebruind. Op titelpagina in handschrift eigendomsaanduiding van “Dr. Paolo Antonio Pavensi Romana in Citto Sem.no 9 Augusto 1709 Fl. 2.—“. Dezelfde inscriptie staat ook op de binnenzijde van de voorplatten. Op het schutblad het exlibris van apotheker E. Grendel uit Gouda, met afbeelding van de Goudse St.-Janskerk en apothekersinstrumenten).

NICOLAI BURGUNDI, I.C. et Professoris Ordinari Codicis in Academia Ingolstadiensi, Historia Belgica, ab anno M.D.LVIII [orn.], Ingolstadii, ex officinâ Wilhelmi Ederi, apud Ioannem Bayr, anno domini 1633, 8o, [viii]+355+[i] p.

(Geschiedenis van de eerste negen jaar van de Nederlandse Opstand vanuit een pro-Spaanse, katholieke invalshoek. Opnieuw gebonden in oud perkament, met titel in inkt op de rug. Biografische aantekeningen over de auteur in oud handschrift op schutblad. Tussen p. 224 en 225 velletje met commentaar in oud handschrift ingeboden. Uit aantekening op laatste bladzijde blijkt dat deze aantekeningen dateren van oktober 1822. Nicolai Burgundi (Nicolas de Bourgogne) werd 1586 in Henegouwen geboren, studeerde in Leuven (onder anderen bij Puteanus), was advocaat in Gent en werd in 1627 benoemd tot hoogleraar in Ingolstadt. In 1639 keerde hij terug naar de Nederlanden waar hij benoemd werd tot raadsheer bij de Grote Raad van Brabant, wat hij tot zijn overlijden in 1649 bleef. Hij publiceerde zowel historische als rechtskundige werken, maar was ook actief als dichter. Zijn meest bekende werk is de Historia Belgica ab Anno 1558, waaraan hij in 1621 begon en waarvan de eerste druk in 1629 werd uitgegeven. Hij beweerde voor deze studie gebruik te hebben gemaakt van de papieren van Viglius en Tisnacq en van de briefwisseling tussen koning Filips II en Margaretha van Parma. Dit werk omvat echter slechts de eerste negen jaar van de Opstand; drukke werkzaamheden weerhielden hem ervan een grotere synthese te schrijven. Als rooms-katholiek kiest hij in dit werk duidelijk de zijde van de Spaanse koning en wijst hij Willem van Oranje aan als schuldige voor alle leed. Toch toont hij zich ook een verdediger van de vrijheid in gevallen van Spaanse willekeur. Deze uitgave van 1633 is de tweede uitgave bij Eder).

EVERHART VAN REYD, Oorspronck ende voortganck vande Nederlantsche oorloghen. Ofte waerachtighe historie vande voornaemste geschiedenissen inde Nederlanden ende elders voorgevallen zedert den jare 1566 tot het jaer 1601, verdeylt in achthien boecken. Beschreven door wijlen Everart van Reyd, Nassouschen raedt, gewesene burgemeester der stadt Arnhem ende Gecommitteerde ter vergaderinge der Generaliteyt. Tweede editie, naer des autheurs originael oversien, en met t’gene, twelck inde eerste druck uytgelaten was, vermeerdert; oock van alle druck-fauten ghesuyvert, ende verciert met nieuwe figuren [DM] Tot Arnhem, by Iacob van Biesen, ordinaris drucker vanden E. Hove van Gelderlant, 1633, fol. [xxxvi] + 791 + [iv] + [ii] p.

(Standaardwerk over de eerste fase van de Nederlandse Opstand. Met titelpagina en fraaie frontispici. Met originele perkamenten band met sporen van sluitlinten. Doorleefd exemplaar met slijtage aan de onder- en bovenkant van de rug en onderaan de voorplatten. Eigenaarskenmerk op titelpagina in oud schrift van J.H. Verstegen. Het blad met de eerste twee bladzijden ontbreekt en is achterin in oud negentiende-eeuws handschrift op een schutblad toegevoegd.)  

[ADRIAEN VAN HAEMSTEDE], Historien der vromer martelaren, die om het getuychenis des heyligen Evangeliums haer bloet ghestort hebben, van de tijden Christi af, tot desen teghenwoordighen tijt ende jare 1633 toe. Ende dat niet alleen in dese Nederlanden, maer oock in Vranckrijck, Engelandt, Schotlandt, Spaengien, Italien, Duytschlandt, America ende ander landen: met vele van hare brieven ende belijdenissen. Mitsgaders oock de moort van Parijs, de moort in de Voltoline ende andere strenghe vervolginghen der gheloovighen. In desen laetsten druck van nieuws oversien, verbetert ende merckelijck vermeerdert […] door I.S. [orn.], Tot Dordrecht, by Fransoys Boels, boeckverkooper by ’t stadthuys in de Witte Ghecroonde Duyff, 1633 [achterin: Ghedruckt ter Goude, by Iaspar Tournay. 1633], fol., 471 [=942]+[x] p.

(Goudse druk voor Dordtse boekverkoper van het bekende martelarenboeken van Van Haemstede. Met prachtband van Van Gendt met blindstempeling op voorzijde, ribben en titelschildje op de rug. Met lichte beschadiging op voorzijde. Boekblok stevig. Titelpagina gerestaureerd; vochtvlekken in eerste gedeelte. Tekst op schutblad: “Ter gedachtenis van mijn vriendin Magdalena Weslink, overlede 4 juni 1900 te Delft. G. Verschoor geb. Dekker”. Andere eigendomsinschrijving uitgesneden).

APPROBATIE van den Hove van Hollant nopende het prefereren van renten ende custing-paeyen [wapen van Holland; leeuw in tuin], Ter Goude, ghedruckt by Pieter Rammazeyn, boeckverkooper in de Corte Groenendael, in ’t vergult A/B/C, anno 1634, 4o, 4p.

(Officieel drukwerk voor de stad Gouda; custing-paeyen is het betalen van rente op onroerend goed).

FRANCISCUS HEERMAN, De guldene annotatiën van Franciscus Heermans, vertonende de treffelyckste daden, deuchden ende sententiën der voornaemste coningen, princen, philosoophen, poëten, orateuren ende andere magnefijque en heroique persoonen. t’Amsteldam by Hendrick Laurents, boeckverkooper op ‘t water int’ schriefboeck, 1634 [achterin: Ter Goude, ghedruckt by Iacob vander Vliet, anno 1636], 8o, [xi] + 379 + [xviii] p.

(Zeldzaam Goudse drukje. Met gegraveerde titelpagina. Vuil perkamenten omslag, Poezelig door veelvuldig gebruik. Enkele wormgaatjes, laatste pagina’s van register compleet maar gehavend).

[STATENBIJBEL] BIBLIA, dat is de gantsche H. Schrifture. II. Deel, De prophetien der propheten, Tot Leyden, gedruckt by Paulus Aertsz van Ravensteyn, ’t jaer 1636, fol. [ii] + 138 fol.
HET NIEUWE TESTAMENT, ofte alle boecken des Nieuwen Verbondts onses Heeren Jesu Christi. Nu eerst, door last van de Hoog: Mog: Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, ende volgens ’t besluyt van de Synode Nationael, gehouden tot Dordrecht, in de jaeren 1618 ende 1619, uyt de oorspronckelijcke Griecxsche tale in onse Nederlandsche getrouwelijck overgheset: met nieuwe by-gevoeghde verklaringen op de duystere plaetsen, aenteeckeningen van de gelijck-luydende texten, ende oock een nieuw register [orn.] Tot Leyden gedruckt by Paulus Aertsz van Ravesteyn. Voor de Weduwe ende Erfgenamen van wijlen Hillebrant Jacobsz van Wouw, ordinaris druckers van de Hoog: Mog: Heeren Staten Generael. Met privilegie voor XV volgende jaren, [achterin: 1636], fol. [ii] + [xxii]+166 fol.
(Keerzijde titelblad met Privilegie en Acte van Authorisatie, met de hand ondertekend door Barent Langenes, 1637)
DE BOECKEN GENAEMT APOCRYPHE, [zonder drukker en jaartal], fol. [iv] + 68 fol.

DSC07151

(Eerste druk van de fameuze Statenbijbel, alleen het tweede deel. Volgens het impressum gedrukt in 1636, maar officieel gepresenteerd in 1637. Met twee uitklapbare kaarten van Claes Jansz Visscher uit 1642, nummer 4 – Geographische beschryvinge van ’t Beloofde-Landt – en nummer 5 – Geographische beschryvinge van de wandeling der apostelen ende de reysen Pauli. Mitsgaders de landen ende rycken daer sy het Evangelium eerst hebben vercondicht – van uitzonderlijk frisse kwaliteit. Ook de bladen zijn zeer fris. Stevige leren band, met achttiende-eeuwse rugversiering tussen de zes ribben. Bovenzijde stuk afgebroken. Tekstschildjes met “Biblia” en II. Deel”.)

DSC07155

MATTHIAS PAULII, Vyf vriendelycke t’samensprekinghen tusschen eeDSC03141nen Hollandschen minister ende eenen Roomschen catholycken. D’eerste Van de begravinghe der overledene. De 2. ende 3. Van ‘t vagevier. De 4. Van de Misse. De 5. Van de ceremonien der Misse. Tot Luyk by Leonaerdt Streel, boeckdrucker 1637, 12mo, [xlvii] + 474 p.

(Fraai perkamenten bandje, met delen van leren sluitlinten; voorwoord aan burgemeesters van Hasselt)

PHILIPS MARNIX HEER VAN ST. ALDEGOND, De byen-corf der H. Roomscher Kercke. By den auteur vergroot ende vermeerdert. Tot Amsterdam by Evert Cloppenburg 1638, 8o, [xxi] + 235 + [xi] p.

(Beruchte spot op de rooms-katholieke kerk van de dichter van het Wilhelmus)

DESIDERIUS ERASMUS VAN ROTTERDAM, Het eerste deel der paraphrasis. Dat is: Verklaringhe op het Nieuwe Testament onses Heeren Jesu Christi. Desen vierden druck, verbetert ende vermeerdert met vier dedicatien, op de vier Euangelisten [portret Erasmus], tot Hoorn, voor Zacharias Cornelisz. boeckverkooper op de Nieuwe-straet in den Liesveldtschen Bybel anno 1639 [achterin: Tot Haerlem gedruckt by Thomas Fonteyn, boeckdrucker in de Bartel-Iorisstraet, inde ghekroonde boeck-druckery 1639], fol., [iv]+304 fol [=628p.]

(Met geblindstemelde lederen band. Met gerestaureerde rug. Sporen van boekklampen. Met boekketting, aangebracht ter gelegenheid van de expositie Uitgelezen in Museum Uitgelezen14Gouda bij een reconstructie van de Goudse Librije. Schutbladen en eerste pagina’s voor- en achterin met vochtvlekken; gerestaureerd met Japans papier. Op voorste schutbladen eigentijdse aantekeningen van Jan Keijser uit Alkmaar. Voorin: “Int jaer 1642 den 1 januwari is Johannes Keijser 14 jaren oud geworden ende heeft dit boeck, genaemt het boeck Verklaringe van het Nieuwe Testament onses Heren lieve Jesu Christi, hetwelcke in druck heeft laten gaen de vermaerde Erasmus Rotterdami, van sijn lieve bestemoeder Niesken Claes tot een nieu jaer gift uijt liefden ontfangen. Geschreven den thiende februwari 1642 van Joannes Keijser. Qui recte incipiet debet cum numine ovim (?)”. Eronder: “In jaer sestienhondertveertich tweenveertich den 9 mert heeft het gebinnen te vriesen dat men den 13 mert 1642 heb over het ijs konnen loopen”. Achterin op laatste schutblad, op de kop: “1649 den 20 augusti den so smaendach was het seste quartier [beschadigd] heb ic IJslantie Pieters mijn lief tot mijn echte huysvrouw tot Alckmaer getrout. De Heer laet ons tsamen so lang als hem in eendrachde en vreede leven, belieft: en dat dees trou mach geschieden tot sijner Eere en onser beyde sielen salicheijt. Dit wensch ick met ganscher herte”. De echtgenote van Jan is afkomstig uit Harencarspel. Eronder in vager handschrift: “1650, den 9 augusti is mijn een jonge soon geboren, geheeten Pieter Keijser, smorgens tusschen tien uren ende ii was het volle maen. Den Heere laet hem in vreuchde opwassen ende maeckte een deugdelyck man van so lang hij leven sal”. Volgens het doopboek van de gereformeerde gemeente werd Pieter op 10-8-1650 gedoopt. Eronder: “1650 den 19 september is mijn soontje Pieter Keijser in den Heere gerust”. Volgende schutblad, eveneens op de kop: 1654, den 9 mert smaendachs smorgens de blo[beschadigd] tusschen sessen en half sessen is mij een soon geboren, geheten Symon Keijser, de Heere laete hem in vreuchde opwassen tot onse vreuchde ende sijne salicheijt amen”. Volgens doopboek gereformeerde gemeente Alkmaar werd Pieter op 11-3-1654 gedoopt. Het schutblad tegenover de titelpagina en de achterzijde van het titelblad bevat negentiende-eeuwse aantekeningen met pen en potlood met literatuurverwijzingen over het boek).

PLACAET vande Hooge ende Mogende Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, inhoudende verboth dat geene jesuijten, priesters, papen, monicken of andere geordende persoonen vande roomsche gesinden in dese landen en sullen mogen komen ofte verblijven etc. [DM] In ’s Graven-hage, byde weduwe ende erfgenamen van wijlen Hillebrandt Iacobssz van Wouw, ordinaris druckers vande Ho: Mo: Heeren Staten Generael, anno 1641, 11p.

I.I. ORLERS, Beschrijvinge der stadt Leyden. Inhoudende ‘t begin, den voortgang ende den wasdom der selver: de stichtinge van de kerkcken, cloosteren, gasthuysen, ende andere publijcque gestichten etc., desgelijcx de oprechtinge van de Academie, ende de Collegiën Theologie. Mitsgaders van alle de belegeringen, ende aenslagen, die deselve stadt zedert den jare 1203 geleden heeft totte laetste strenge belegeringe ende verlossinghe ghevallen in den jaere 1574. In desen tweeden druck, boven vele vermeerderingen, vergroot met een derde deel, inhoudende den staet ende regeringe der stadt Leyden. [orn.] Tot Leyden voor Andries Jansz. Cloeting tot Delf ende Abraham Commelijn tot Leyden, Anno 1641 [achter het register staat:] Tot Leyden, Gedruckt by Ian Iansz. van Dorp, woonende op Marendorp, in de Vergulde Son, Anno 1641, 4o, [xxviii]+738+[xiii] p.

(Stadsgeschiedenis van Leiden. Titelpagina met Leids stadswapen “Haec libertatis ergo”. Met vroegste vermelding van geboortejaar en werk van Rembrandt. Incompleet exemplaar omdat vrijwel alle prenten zijn uitgesneden. De bladzijden 81-82, 157-158, 169-172, 177-180, 203-204, 207-208 en 211-212 ontbreken, evenals de drie kaarten. Kartonnen omslag met loszittende gebroken rug. Vochtvlekken).

JOOST VAN DEN VONDEL, Maeghden. Treurspel. [vignet] T’Amsterdam, voor Abraham de Wees, op den Middeldam, in ’t nieuwe Testament 1643, 4o, 69+[iii] p.

(Vroege druk van toneelstuk van Vondel. Vighnet met waterput en tekst “Elck zyn beurt”. Met eenvoudige kartonnen omslag).

VERHANDELINGHE vande Vnie, Eeuwigh Verbondt ende Eendracht: tusschen die Landen, Provincien, Steden ende Leden van dien hierna benoemt, binnen die Stadt Utrecht ghesloten ende ghepubliceert vanden stadt-huyse den 29. Januarij, Anno MD.LXXIX [DM] Na de copye ghedruckt t’Vtrecht by Coenraedt Henricksz., In ’s Graven-Haghe, by de Weduwe, ende Erfgenamen van wijlen Hillebrant Iacobssz van Wouw, ordinaris druckers vande Hog.Mog. Heeren Staten Generael. Ann 1643, 4o, [xxii] p.

(Knuttel 6747. Gaaf exemplaar. Drukkersmerk met slak en randschrift Palatim avec le temps)

SAMUEL VELTIUS, Waerheyts-licht, waerdoor aengewesen ende wederleydt werden een-en-tachtentich paepsche articulen van pater Ioseph Malevaleta, jesuwyt gestelt tot hanthavinghe van de hedendaeghsche Roomsche leere in sijn (by hem ghenaemt) Handt-boecxken der catholijcker waerheydt. Mitsgaders een verantwoordinghe der gereformeerden teghenwerpinghen over de paepsche leere, alsmede een corte antwoort op twintigh vragen, om te beantwoorden van hem Malevaleta voorghestelt. t’Amsterdam voor Johannes Troost, boek-verkooper in de Warmmoes-straat op de haek van de Visch-steeg, in ‘t gekroonde Schrijf-boek 1644, 8o, [xii] + 435 + [v] p.

(Zeldzaam werk van een predikant die in 1619 wegens remonstrantse gevoelens werd afgezet en deze in 1621 herriep, waarna hij weer predikant werd. Vlekkerige perkamenten band. Grote oude inktvlek aan de onderkant, vrijwel zonder tekstverlies. Katernen met voorwoord en aan het eind, vanaf p. 403, in facsimile. In andere handen overgegaan in 2011).

STUCKEN aengaende de catholycken onderdanen van de Staten der Vereenighde Provincien van Nederlandt. [gestileerd kruis] Overgeset uyt de Fransche copye van

DSC06685Munster ende nu gedruckt anno 1644, 4o, 92p.

(Knuttel 5135. Verzameling overheidsmaatregelen tegen katholieken in de Republiek vanaf 1572, zowel van de Staten-Generaal, diverse Staten als van steden, zoals Haarlem, Roermond, Schoonhoven en Leiden. Uit laatstgenoemde stad onder meer de vonnissen tegen de uit de stad verbannen klopjes in 1641 en hun verweren. Oorspronkelijk in het Frans uitgegeven in Munster, onder de titel Pieces touchantes les Catholiques sujets des Etats de Provinces Unies du Pays-Bas. Sleetse omslag van gemarmerd papier; bladzijden aan de hoeken gevouwen met klein stukje bovenin uit titelblad; vochtspikkels in de marge en op schutbladen; tekstblok gaaf).

 JAN SAS VANDER GOUDE, Historisch verhael van de voyagie der Hollanderen met dry schepen gedaen naer de Oost-Indien, onder het beleydt van den Admiraal Steven vander Hagen. In den Iare 1599 ende volghende. Daer by ghevoecht is de voyagie van twee Achins-vaerders, onder het beleyt van Cornelis Pietersz ende Guiljam Senecal. Gedaen in den iaere 1600 ende 1601. Item: Extract uyt het iournael van den admirael Iacob Heemskerckx voyagie, ghedaen in den Iaere 1601 &c., ghehouden by Reyer Cornelisz, stierman op den Vive-Admirael, [Amsterdam, Johannes Janssonius 1646], oblong sm. 4o, 31p.

WOLFHART HARMANSEN, Journael, ofte dach-register van de voyagie ghedaen onder het beleydt van den admirael Wolfhart Harmansen. Naer de Oost-Indien, in den iaren 1601. 1602. ende 1603. Vervatende de vermaerde Zee-slagh, met zijn 5. schepen gedaen voor Bantam. Teghens de Portugese admirael Don Andrea Fortado Mendas, met sijn vlote bestaende uyt acht groote galioenen, ende 22 soo groote, als kleyne galeynen. Alsmede kort verhael van de twee iaerighe voyagie ghedaen naer de Oost-Indien door Cornelis van Veen, [Amsterdam, Johannes Janssonius 1646], oblong sm. 4o, 27p.

(Deel van Isaac Commelins Verzameling Begin Ende Voortgangh Van De Vereenighde Nederlantsche Geoctroyeerde Oost-indische Compagnie. Gebonden in moderne hardkartonnen kaft. Tiele, Mémoire p.232 en 203; Tiele 81 (8 en 9); Landwehr, VOC 250 (8 en 9).  Jan Sas vander Goude, waarschijnlijk afkomstig uit Gouda, voer in 1599 als ‘opper-koopman’ mee aan boord van een van de drie schepen, te weten De Sonne, waarop ook Steven vander Hagen als admiraal de vloot aanvoerde en Cornelis Jansz Schouten de schipper was. De andere twee schepen waren De Maene en De Morgen sterre.)

ABEL SERVIENT, Geschrift aen de Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlantsche Provintien. In-ghegeven door den Heer Ambassadeur van Vranckrijck, den 4 Marty 1647, Tot Zutphen, voor Pieter Franssen 1647, 4o, [xxii] p.

(Knuttel 5457. Brief van de Franse ambassadeur Abel Servient, marquis de Sable et de Boisdauphin (1593-1659), ‘ghetrouwelijck uyt de Fransche in de Nederlantse tale overgeset’, Knuttel 5455. Geschreven tegen de brief van de Spaanse ambassadeur A. de Brun – Knuttel 5448. Van Franse zijde wordt gepleit voor de vredesonderhandelingen in Munster).

JOANNES UYTENBOGAERT, Kerckeliicke historie, vervatende verscheyden gedenckwaerdige saecken, in de Christenheyt voorgevallen, van het jaer vierhondert af, tot in het jaer sestienhondert ende negentien. Voornamelijck in dese Geunieerde Provincien. Nu vermeerdert met een volkomen register. [onr.] Tot Rotterdam, gedruckt by Joannes Naeranus, boeck-verkooper, woonende op ‘t Steyger, anno 1647, fol. [v] + 1214 + [xxviii] p.
EDUARDUS POPPIUS, Aanteykeningen, ofte historisch verhaal van ‘t gene tusschen den Synodo Nationaal ende de geciteerde remonstranten in ende buyten de synodale vergaderinge is ghepasseert: mitsgaders ‘t gene daar op gevolght is. [orn. ] t’Amstelredam, voor Cornelis de Leeuw, boeck-verkooper op ‘t Water, over de Kooren-Beurs in de Stuur-man, 1649, fol., [vi] + 31 p.

(Remonstrantse geschiedschrijving door hun voorman Uyttenbogaert. Boardkartonen kaft. Gerestaureerde leren rug met vijf ribben en titelopdruk. In het boek ligt een los zeventiende-eeuws briefje met een opgave van linnengoed. Titelblad ligt grotendeels los, is licht beschadigd en vlekkig. Conditie overige binnenwerk uitstekend. Samengebonden met herinneringen Goudse predikant Poppius aan Dordtse synode. Titelpagina van dit werk uit 1649 vlekkig).

JOANNES UYTENBOGAERT, Kerckelicke historie, vervatende verscheyden gedenckwaerdige sacken, in de Christenheyt voor-gevallen. Van het iaer vier hondert af, tot in het iaer sesthien-hondert ende negenthien. Voornamentlijck in dese Geunieerde Provintien.

Noch is hier by-gevoeght het Leven van den selven Autheur. [portret] Tot Rotterdam, gedruckt by Bastiaen Wagens, boeck-verkooper op ‘t Steyger, 1647, fol. [v] + 220 +362 +79 + [vi] p.

IOHANNIS WTENBOGAERTs Leven, kerckelycke bedieninge ende zedige Verantwoordingh. Dat is: Naeckt ende eenvoudigh Historisch verhael, van ‘t ghene Iohanni Wtenbogaert, over sijne Bedieninge t’Wtrecht, ende in ‘s Gaven-hage, wedervaren is, tot op sijn vertreck uyt den Lande, af-stellinge van Dienst, Bannissement, wederkomste, ende daer nae incluys, alles by hem selven beschreven ende na-gelaten [portret] Ghedruckt in ‘t iaer ons Heeren, 1647, fol. [x] +189 + [iii]p.

dsc01891

(Kerkelijke geschiedenis van de remonstranten. Samengebonden met Wtenbogaers autobiografie)

THEODOR MATHAM, Portret van Dirck Volckertsz Coornhert. Met privilege van Willem II, prins van Oranje, ca. 1647-1650, gravure, blad: h 400 mm × b 290 mm

Coornhert

(Portret van Dirck Volckertsz Coornhert omgeven door wolken en door tien brandende harten die door handen worden vastgehouden, elk vergezeld door Bijbelverzen. Onder het portret een hart met het Alziend Oog waar korenaren uit steken, eveneens met Bijbelverzen. Koren met een hart verwijst tevens naar de naam van de afgebeelde vrijdenker. Boven het portret twee putti die een palmtak vasthouden. Onderaan het Amsterdamse stadswapen, een banderol en een balans met aan elke kanten drie gewichten. Daarboven links de zon en rechts de maan. Het randschrift luidt: DIE DEN HEERE VREEST DIE TREFT DE RECHTE LEERE, EN DOET DE GERECHTIGHEYDT BLINKEN GELYCK EEN LICHT. Syr, 33.3. Psal. 25. Boven de prent staat: DIE RYK VOL KAERSSEN licht, die t KOREN HERTich maelt / Die ‘t elck gunt als sich selfs, die wijsgeer nedrigh straelt. // Die stadigh WEET OF RVST, die ‘t quaet heeft leeren haten, / Die blijft van sonden vrij, die can de deught niet laten. Onder de prent valt te lezen: PRINS WILM D’ORANGIENS wit, stelt CORENHERT ten thoon, / Om ‘t vrije Nederlandt te brengen even schoon, // Tot vrijheydt van ‘t gemoedt, tot vrijheyd van ‘s lands wetten / Die hij door Papen twist tweespaltigh sach verpletten. De graveur, Theodor Mathan, woonde en werkte in Haarlem. Voor de beeltenis van Coornhert heeft hij het schilderij van Cornelis Cornelisz van Haarlem uit het eind van de zestiende eeuw gebruikt.)

[RAMMAZEYNBIJBEL] BIBLIA, dat is de gantsche H. Schrifture, vervattende alle de canonijcke boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments. Tot Goude, by Pieter Rammazeyn, met consent van de E.A. Heeren burgemeesters en regeerders der stadt Gouda, fol. [xx] + 292 + [ii] + 128 fol.
HET NIEUWE TESTAMENT, ofte alle boecken des Nieuwen Verbondts onses Heeren Jesu Christi. [orn.] Ter Goudae, gedruckt by Iohan Rammazeyn,dsc015471 boeck-drucker woonende in de Cortegroenendal in de Nieuwe Druckerye. Anno 1647 [achterin: Ter Goude, gedruckt by Johan Rammaseyn, 1648, fol. [xi] + 146 fol.
DE BOECKEN GENAEMT APOCRYPHE. Ter Goude gedruct by Johan Rammazeyn, boeck-drucker woonende in de Cortegroenendal in de Nieuwe Druckerye. Anno 1647, fol. [iv] + 68 fol.

oudedruk3

(Goudse roofdruk van de Statenbijbel. Gerestaureerde band van leer op hout met compleet koperbeslag). Boekblok gerestaureerd.

oudedruk5

Gegraveerde titelpagina met gezicht op Gouda door Josua Offermans)

[STATENBIJBEL] BIBLIA, dat is de gantsche H. Schrifture, vervattende alle de canonijcke boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments. Ter Goude, by Pieter en Ian Rammazeyn, met consent van de E.A. Heeren burgemeesters en regeerders der stadt Gouda. In compagnie met Esdras Snellaert, fol. [xx] + 292 + [ii] + 128 fol.
HET NIEUWE TESTAMENT, ofte alle boecken des Nieuwen Verbondts onses Heeren Jesu Christi. [orn.] Ter Goudae, gedruckt by Iohan Rammazeyn, boeck-drucker woonende in de Cortegroenendal in de Nieuwe Druckerye. Anno 1647 [achterin: Ter Goude, gedruckt by Johan Rammaseyn, 1648, fol. [xi] + 146 fol.
DE BOECKEN GENAEMT APOCRYPHE. Ter Goude gedruct by Johan Rammazeyn, boeck-drucker woonende in de Cortegroenendal in de Nieuwe Druckerye. Anno 1647, fol. [iv] + 68 fol.

Wereldkaart

(Goudse roofdruk van de Statenbijbel. Gerestaureerde band van leer op hout met bijzonder koperbeslag; bewerkte boekklampen, hoekstukken, middenruit met knop en bandstrip. Voor en achter. Nieuwe schutbladen. Enkele beginletters van de profeten groen ingekleurd. Met vijf van de zes kaarten van Nicolaes Visscher: de Orbis terrarium (wereldkaart), De gelegentheyt van ’t Paradijs ende ’t Landt Canaan, de Perigrinatie ofte veertich-jarige reyse, de Beschryvinge van Jerusalem en Het Beloofde Landt Canaan. Maar zonder de reizen van Paulus. Eerste en laatste pagina’s gerestaureerd. Titelpagina geplakt op ander blad. Met klein brandgaatje. Gegraveerde titelpagina met gezicht op Gouda door Josua Offermans. Titelpagina Nieuwe Testament vlekkerig).

TURANO VEKITI [ARNOUT KIEVIT], Het Catholyck Memory-Boeck. In welck veel plaetsen soo uyt de H. Schrifture, als uyt de Out-Vaders, die geleeft hebben in de eerste vierhondert jaren na de geboorte Christi worden verhaelt, met verscheyden redenen tot bevestinge van het Catholijkck Apostolijck Roomsch Geloof, Den vijfden druck seer verbetert ende vermeerdert [DM], tot Loven by Bernardyn Maes, in ‘t Groene Kruys, anno 1648, 8o, 657+[xvi] p. (Tweede deel, p. 401 t/m 1057)

memorieboek(Zonder titelpagina, dat waarschijnlijk nooit aanwezig is geweest in dit deel 2. redelijke conditie. Slijtage randen (zijrand voorplat gescheurd), hoeken en rug. Los beschreven schutblad met eigenaarsinschrijving “dese behort an Arent Veltman, wont tot Bolswart” en litanie van allerheiligen; Achterin idem “Dijt buck gehort den burger Ar. Veltman a Bolswart”. Andere schutbladen eveneens beschreven. Binnenwerk verkleurd, scheur (ca 6cm) onderaan pagina 933. Wormga(a)t(je) bovenaan binnenmarge pagina 750 t/m 850. Pagina 566 t/m 570 los en gerafeld aan randen, daarbij een scheur in pp 569/570. Bij het inbinden zijn Veltmanstukjes geschreven perkament gebruikt Titelschild vermeldt: “Echo van Arnout van Geluwe” – wat dus niet klopt-, daaronder “Memori deel II”. Maar er is wel een relatie tussen beide auteurs. Nadat Pieter Cabeljauw in zijn boek uit 1650 De oude catholycke waerheyt der Ger. Kercke gestelt tegen het nieuw geloof des Pausdoms al enige aantekeningen gemaakt had op het Catholyck memoryboeck van de Rotterdamse jurist Arnout Kievit (pseudoniem Turano Vekiti) uit 1624, gaf Cabeljau in 1661 in twee dikke delen in 1661 zijn Catholyck memory-boeck uit, waarin hij de volledige tekst van Vekiti opgenomen heeft en van a tot z voorzien heeft van kritische aantekeningen. Van Geluwe reageerde hier weer op met zijn Zeebrandt).

THEODORUS VELIUS, Chroniick van Hoorn, daer in verhaelt werden des selven stadts eerste begin, opcomen en gedenckweerdige geschiedenissen tot op den jare 1630. Mitsgaders vele merckelijcke dingen, die staende den trubbel, en soo voor, als na de selve, deur heel West-Vrieslandt verloopen, en by andere schrijvers overloopen, of immers naulijcx aengeroert zijn. Als mede een corte beschrijvinghe van den teghenwoordigen staet van de stadt, des selven ontwerp: en oock een kort verhael van de geleerde mannen, die sy uytgegeven heeft, midtsgaders de namen van de regenten. Oversien, verbetert, en eensdeels op ’t nieu beschreven deur D. Velius, dr. in de medecijnen tot Hoorn, Derde druck. Hier achter is oock by-gevoeght het Westfrisia A. Th. Velii, overgeset in Nederduytsche versen door I. De Groot I.C. [gravure] Tot Hoorn, gedruckt by Isaac Willemsz. Boeck-drucker op ’t Noordt in ’t Schrijf-boeck anno 1648 met privilegie voor vijfthien iaren, 4o, [xxvii]+399+[xvi] p.
THEODORUS VELIUS, Westfrisia [gravure], Tot Hoorn gedruckt by Isaac Willemsz. Boeck-drucker op ’t Noordt in ’t Schrijf-boeck anno 1648, 4o, [i]+35p.

Velius1Velius2(Stadsgeschiedenis van Hoorn, waarvan eerste editie in 1604 verscheen. In gave overslaande perkamenten band. In handschrift op de rug: “Beschrijvinge van Hoorn 1648”. Twee van de zeven gravures nog aanwezig: stadsplattegrond en portret Bulius. Portretten Velius, Iunius, Petrus Hogerbetius en Rombout Hogerbetius en de zeeslag van Bossu ontbreken. Enkele kleine wormgaatjes in eerste deel).

TRACTAET VAN VREDE, beslooten den dertighsten januarij deses jegenwoordigen jaers 1648 binnen de stadt van Munster in Westphalen, tusschen den doorluchtighsten en grootmachtigen prince Philips de vierde van dien naem, koningh van Hispagnie etc. ter eenre ende de Hoogh Mogende Heeren Staten Generael van de Geunieerde Nederlanden ter andere zyde [orn.], In ’s Graven-hage by de weduwe, ende erfgenamen van wylen Hillebrant Jacobsz van Wouw, ordinaris druckers van de Ed. Groot Mog. Heeren Staten van Hollandt ende West-Vrieslandt, anno 1648. Met privilegie, 4o, 28p.

(Knuttel 5733. Met de Nederlandse leeuw op het tielblad. Verdrag dat een einde maakte aan de Nederlandse Opstand).

F[RANS] B[ALTENSZ.], Samaritane; ofte spieghel der Godtsvreesentheyt en eerbaerheyt [orn.], Tot Dordrecht, by Frans Baltensz. Boeck-vercooper, woonende by de Nieu-kerckstraet 1648, 8o, 51p.
FRANS BALTENSZ., Woordelijcke verklaringhe van thien capittelen in Johanne [orn.], Tot Dordrecht, by Frans Baltensz. Boek-verkooper 1648, 8o, 315p.

(Bibliografisch curiosum van een volgeling van David Joris die boekdrukker was. Hij was zoon van een gereformeerd ouderling en kwam in botsing met de kerkenraad van Dordrecht over het uitgeven van dit boekwerkje, dat vervolgens getroffen werd door een verbod van de overheid. De kerkenraad stelde dat hij niet goed bij zijn hoofd was. Over de uitgave van dit boekje doen vele verhalen de ronde. Zo zou het, mogelijk uit protest over het verbod, door de drukker/auteur willekeurig zijn samengesteld op basis van een in stukken gesneden en willekeurig aan elkaar geplakt handschrift. Hoewel verboden, hebben familieleden van de schrijver later een behoorlijke voorraad van het werkje in de erfenis aangetroffen en alsnog verspreid. Op veilingen werd altijd grif betaald voor het boekje, mogelijk vanwege de raadselachtige achtergrond. De warrigheid van de tekst maakt het werk echter volstrekt onleesbaar. Reden waarom er zelfs lange tijd de uitdrukking ‘spreken als Frans Baltensz’ in zwang was als synoniem voor wartaal. Het bandje heeft de originele bruinlederen rug met ribben en titelschildje met “Baltens / Samaritane”. Negentiende-eeuwse gemarmerde platten. Met ex libris van Jean Grand Jean Perrenod Comtesse. Op schutblad handgeschreven en ingeplakte bibliografische details, evenals de aantekening “van de auctie by Alter mey 1817, f. 2.4; kleine pentekening op p.54).

’t SCHAT DER ZIELEN, dat is: het geheele leven ons Heeren Iesu Christi naer de vyer Euangelisten. Naer vervolgh des tijdts by een ghevoeght, in seven stucken verdeelt. Met seer schoone figuren verciert, gesneden door C. van Sichem, voor P.I.P., t’Amsterdam by Pieter I[acobsz] P[aets] 1648, 8o, 788p.

(Met ex libris Cisterciensium in Echt; met eigendomsinschrijving op titelblad; zeer sleetse band, incompleet met veel losse pagina’s. Honderden prenten).

THEODOR CORENHERT. Gravure. Ca. 1649.

Corenhert

(Portret van Dirck Volckertszoon Coornhert, met zijn borst naar rechts gericht en zijn gezicht in de richting van de kijker. In het Franstalige onderschrift wordt vermeld dat Coornhert in 1522 geboren is in Amsterdam en in 1590 stierf in “Dergoude” (Gouda). Gravure van Frans van der Steen (1613-1670), naar een portret van Coornherts leerling Hendrik Goltzius. Afgedrukt door Jan Meyssens (1613-1670).

H[ERBOLDUS] THOMBERGIUS, De cleyne sandt-berch. Van parabolen ende gelijckenissen, uyt de groote Bybel der edelen nature, uyt de H. Schrifture, uyt den historien ende uyt de bevindelijckheyt allen wtlanders ende vreemdelinghen deser werelt, tot opweckinghe ende nadencken by een vergadert [Orn.], Tot Franeker voor Pieter Pieters, boeckvercoper in de vergulden halve Maen anno 1649, 8o, [xi]+452p.

Thombergius2 Thombergius3 Thombergius1(Tweede druk van een boekje van de remonstrantse predikant Harboldus Thombergius (Thombergen), die van 1599 tot zijn afzetting in 1619 werkzaam was in Gouda. Daar was hij de assistent van Herman Herbers, die grondlegger van de Goudse reformatie. De eerste druk van dit werk verscheen in 1612 te Gouda bij Jasper Tournay, boekdrukker aan het pand op de hoek van de Lage Gouwe en Achter de Vismarkt (‘bij de Cralenbrugghe’). In de tweede druk is Thombergius’ opdracht aan de vroedschap van Gouda (met uitvoerig relaas van zijn komst vanuit Hessen naar Holland) niet afgedrukt; alleen zijn voorreden aan de lezer. Eigendomsinschrijving op het voorste schutblad: “G.N. Vissers”. Perkamenten kaft met zwartleren titelschild met titel in goudopdruk op de rug. Kaft en boekblok in goede staat, kaft op de vouw met de rug klein stukje ingescheurd. Lichte waterschade op de snede zichtbaar. Zie over de auteur: Paul H.A.M. Abels, Harboldus Thombergius, een Duitse grondlegger van het Goudse remonstrantisme, in: Tidinge van Die Goude. Tijdschrift Historische Vereniging Die Goude 35 (2017) 148-158).

[AUGUSTINUS VAN THEIJLINGHEN], Op-komste der Neder-landtsche beroerten, door eenen lief-hebber der waerheydt ende der zielen saligheydt, derden druck vermeerdert [orn.], tot Ceulen, na de Copije ghedruckt tot Munster, anno 1649 [achterin: Gheprint by my Wiilem Jacobsz, woonende in S. Anna-straet in Enghelenburgh tot Amsterdam], 16o, 323p.

(Rooms-katholieke kijk op de Nederlandse Opstand. In origineel perkamenten bandje, met op de voorzijde bibliotheeksignatuur met inkt geschreven. Op voorste schutblad in oud handschrift “pater van Theijlinghen”, de auteur. Op achterste schutblad “Jacob Witscas (?) Backer hoort dees boeck toe, maer al die dat opent die convent dient (?)”).

[ANTONIUS ROBERTI], Clavis Homerica, sive Lexicon. Vocabulorum omnium, quae in Iliade Homeri, nec non potissima Odysseae parte continentur. Accedit brevis appendix

clavis2de dialectis. Opus primum in Anglia concinnatum, deinde auctum & saepius editum. Nunc tandem summo studio correctius recusum, [DM] Goudae, typis Gulielmi vander Hoevi, 1649, 8o, [iv]+403+[lxxviii] p.

(Latijnstalig lexicon over Homerus. Zeldzame Goudse druk uit de drukkerij van Willem van der Hoeve aan de Peperstraat. clavis3In originele perkamenten band, met titel in handschrift op de rug “Clavis Homeric”. Opvallend is dat Van der Hoeve in dit boek het drukkersmerk hergebruikt dat eerder tientallen jaren de titelpagina’s van de boeken van zijn Goudse voorganger Jasper Tournay sierde. Met deels uitgewiste bibliotheekstempel op omslag).

LUCIUS APULEIUS, Madurensis, Metamorphoseos libri XI, cum notis & amplissimo indice Ioannis Pricaei. Accessit ejusdem index alphabeticus scriptorum qui in Hesychii HoeveGreco vocabulario laudantur [DM], Goudae, typis Guilielmi vander Hoeve 1650, 8o, 2 dln., 262+336+337-758+[xxxiii] p.

(Schelmenroman Metamorphose, ook bekend als De GoudenPrice Ezel, van de Berberse schrijver Lucius Apuleius Madaurensis uit de tweede eeuw. Het betreft een fantasierijk, brutaal en humoristisch verhaal over de avonturen van een zekere Lucius, die met magie experimenteert en per ongeluk in een ezel verandert maar zijn menselijke verstand houdt. In deze ‘vermomming’ hoort en ziet hij vele ongewone zaken, tot hij gered wordt op een eerder onverwachte wijze. Het is een aamvertelling, met vele kortere Titelbladverhalen, waarvan de langste en bekendste gaat over Amor en Psyche. Dit is de vroegste editie is geannoteerd door Ioannes Pricaeus (John Price,1600-1676). Deze Britse schrijver studeerde in Oxford, trok naar Europa (Parijs, Wenen, Florence) om uiteindelijk hoogleraar Grieks te worden in Pisa. Gedrukt bij Willem vander Hoeve aan de Peperstraat in Gouda. Met opgevouwen frontispice, gegraveerd door de Goudse graveur Reynier A. van Persyn. Daarop is ook de ezel te zien. Verder een gevouwen portret vanExlibris Ioannes Pricaeus (John Price,1600-1676, naar een schilderij van Ludolph de Jongh) van dezelfde hand. Drukkersmerk op titelpagina van Vrouwe Fortuna, eerder gebruikt door de Goudse drukker Jasper Tournay. Vervaagde eigenaarsinschrijving op titelblad. Negentiende-eeuwse harde linnen platten; voorplatten van deel 2 los. Lederen rug met naam auteur “Apuleius en annotist “Pricei”, alsmede “Goudae 1650”. Beide bandjes met exlibris op achterzijde voorplatten: “Olim hujus Collegii scholaris Carleton Green”.

DESID. ERASMI ROTERODAMI, Colloqvia nunc emendatior cum omnium notis, Amstelodami, typis Lodovici Elzevirii 1650, 12o, [v]+589+[iii] p.

(Sleetse zakeditie van Erasmus’ populaire colloquia. Origineel lederen bandje. Voorplatten los, rugleer deels los, deels verdwenen; bindwerk stevig. Eigendomsinschrijving eerste schutblad: “Ex libris Philippi Kekerpeni Dokt Oxonibby (?)”. Tweede schutblad; onleesbaar 1791. Titelgravure: Erasmus met twee geleerden aan tafel).

STATUTEN, ordonnantien ende costumen van Frieslandt. Ten bevele van de Heeren Staten desselven landts , by een vergadert, gheaugmenteert ende verbetert. Voor de derde mael van nieuws ghedruckt [wapen Friesland] Tot Leeuwarden, bij Gijsbert Sijbes, boeckverkoper , wonende in de Clockstraet, anno 1650 [achterin: Ghedruckt  tot Sneeck , by Gerrit Sweerssz, boeckdrucker wonende op Nyen-Oort, Anno 1650], 8o, [iv]+360+[xxiii]p

(Zonder titelgravure – in kopie toegevoegd – maar met titelpagina. Derde druk (1ste 1602, 2de 1628; met vernieuwd bandje: kartonnen platten en perkamenten rug. In handschrift “Statuten Friesland” en “1650” op de rug. Schoon exemplaar)

JOHAN VAN DEN SANDE, Kort begrijp der Nederlandtsche historien, waerin ’t begin, voortganck en eynde derselver beroerten en oneenigheden, klaerlijck aengewesen wort (…) tot den jare 1638 duydelijck beschreven. En voorts tot in ’t jaer 1648 met het sluyten en publiceren der vreede geeyndight, [gedruckt by Ioost Hartgers boekverkoper tot Amsterdam, tweede (?) druk], 1650, 12o, 696+[xxxii] p.

(Zonder titelpagina, titelgravure en voorwerk; tekst compleet; in origineel perkamenten bandje, met op de rug “Sande, Nederl. Historien”. Met 24 portretgravures (Karel V, Philips II, Alva, Willem van Oranje, Franciscus de Valois, Leicester, Parma, Maurits, Willem Lodewijk, Albertus van Oostenrijk, Spinola, Ernst Casimir, Isabella Clara Eugenia, Philips IV, Frederik Hendrik, Piet Heyn, Hendrik van den Bergh, Henricus Ernestus van Nassau, Fernandus van Oostenrijk, Johan Wolferdt van Brederode, Tromp, Francisco de Melo, Stadhouder Willem II, Leopold, hertog van Oostenrijk) en zes uitvouwbare prenten met historische gebeurtenisssen (smeekschrift edelen, aanslag op Naarden, moord op Willem van Oranje, slag bij Nieuwpoort, zeeslag met Tromp en Vrede van Munster) half afgescheurd. Potloodkrassen en tekeningetjes van een kind op achterzijde gravures. Geschiedenis van de Nederlandse Opstand door de raadsheer van het Hof van Friesland, bedoeld als vervolg op het werk van Everardus van Reydt. Eigendomskenmerken van Adriaen de Visse, “Dirck Silvius, gekocht te Rotterdam den 3den augustus 1883”, “Teuntje Visse, geboren den 23 januari 1875”, “Moerdijk den 22. September 1884”. 

JACOBUS TRIGLANDIUS, Kerckelycke geschiedenissen, begrypende de swaere en Bekommerlijcke Geschillen, in de Vereenigde Nederlanden voor-gevallen, met derselver Beslissinge, ende aenmerckingen op de Kerckelycke Historie van Johannes Wtenbogaert. Uyt Authentycke stucken getrouwelijck vergadert, ende op begeerte der Zuyd- en Noort-Hollantsche Synoden uytgegeven, tot nodige onderrichtinge. [gravure] Tot Leyden ghedruckt by Adriaen Wyngaerden, boeckverkooper van de Academie 1650, fol., [ix] +1161 + [xv] p.

(Reactie op Wtenbogaert door de uit Gouda afkomstige contraremonstrant Trigland. Omslag met platen van gemarmerd karton, leren rug met Goud grstempelde opdruk van auteur en titel en vijf ribben; rug aan onderkant afgebrokkeld; titelpagina met klein brandgaatje; eigendomsinschrijving G. Maliepaard. Voorwoord met lichte watervlekken).

CONVOLUUT
ARNOUDT VAN GELUWE, Het licht op den kandelaer ghestelt tot verlichtinghe der niew-ghesinden om lichtelijck te vinden de sichtbare kercke Godts, dewelcke de gheusen segghen vijfthienhondert jaren verborghen gheweest te hebben (…),T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, [xiv]+80
HERMANNUS TEGULARIUS, Oprecht bericht op seecker boecxken tegen hem verdicht ende uyt-gegeven binnen Gendt, geintituleert Het licht op den kandelaer [Gedruckt naer de copye van Delft by Andries Cloeting], T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, 14 p.
ARNOUDT VAN GELUWE, De tweede disputatie tusschen Hermannus Tegularius ghepretendeert ghereformeert predicant van Delft in Hollandt, en Arnould van Geluwe, Vlaemschen Boer, woonende tot Ghendt in de Servaen-straet, recht over het Clooster van S. Ioris-Franck. Ofte het Slot voor den onghetoomden mondt (…),T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, 75 p.
ARNOUDT VAN GELUWE, Den gheestelijcken jaegher van Sampsons vossen, inhoudende hondert ende vijftigh catholijcke vraeghen in ’t licht ghegeven alle nieuw-ghesinde predicanten uyt liefden tot vriendelijcke beandtwoordinghe voorghestelt, T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, 91
ARNOUDT VAN GELUWE, Kort verhael van een achthien-jarighe Hollandsche reyse, ghewandelt van eenen Vlaemschen Boer, vry laet ghebooren tot Hardoys in Vlaenderen (…) waer naer alle catholijcke jonckheyt sich sal moghen reguleren by alderleye secten, die om hun affairen ende andere nootsaeckelijckheden gaen reysen in nieuw-ghesinde landen. Seer stichtigh ende profijtelijck om [te] lesen voor alle waerheyt-lievende menschen. Door den boven-gheschreven autheur, woonende tot Gent, in d’oude Burgh, recht over het Klaver-bladt, T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, [xxx]+106 p.
ARNOUDT VAN GELUWE, Belydenisse van Rebecca Broeckaers uyt ’s-Graven-haegh, huys-vrouwe van den eersamen Martinus de Baets (…), T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, 68 p.
ARNOUDT VAN GELUWE, Kort bericht van ‘tgene ghepasseert is over ’t beroep tot een vriendelijcke conferentie tusschen Adamum vander Hulck ghepretendeert voor-vechter der ghereformeerder religie ende Arnoudt van Geluwe, Vlaemschen Boer, T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1651, 8o, p.39 p.
ARNOUDT VAN GELUWE, Dobbel slot ofte klare ende waerachtighe ontdeckinghe van eenen verdrayden leughen-gheest, schuylende tot Delft, onder den name van eenen ghepretendeerden ghereformeerden, met name Abraham Willemsen Blijvenborgh, breuck-meester, woonende tot Delft aen den nieuwen langhen Dijck: teghen sijn valsche ontdeckinghe (…),T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 79 p.

dsc01906

(Convoluut in originele lederen band met zeven werken van de Gentse lekenpolemist Arnoudt van Geluwe, bijgenaamd de Vlaamsche Boer en een door dezelfde heruitgegeven werkje van zijn Delftse tegenstander Herman Tegularius; rugtekst (sleets) ‘wercken Arnoudt van Geluwe’; met portretten van beiden; de titelpagina van het werkje over zijn achttienjarige Hollandse reis ontbreekt. Ex libris Bibliotheek De Krijtberg, Amsterdam).

ARNOUDT VAN GELUWE, Catholijcken echo, ofte waeren Gentschen weder-galm, teghen de valsch-opwerpende stemme van onse daghelijcksche over-komende ghepretendeerde ghereformeerde. Door een kort verhael wat ghepasseert is, in een vlaemsche reyse van drie over-komende Hollandsche vrienden. T’Antwerpen by de weduwe van Jan Cnobbaert, [deel I 2e druk 1650, II 1649 en III 1649], 8o, [xv]+222+[xiv]+133+1+[xxii]+107+ [iii] p.

ARNOUDT VAN GELUWE, Het licht op den kandelaer ghestelt tot verlichtinghe der niew-ghesinden […] Hier is oock by gevoeght Het oprecht bericht Hermanni Tegularii, teghen het licht op den kandelaer. Gedruckt naer de copye van Delft by Andries Cloeting. Oock Het slot op den mondt, voor den onghetoomden Hermannus Tegularius, predikant tot Delft. Alsmede Den gheestelycken iagher van Sampsons vossen. T’Antwerpen, by de weduwe van J. Cnobbaert, 1650, 8o, [xiv]+264+[ii] p.

(Scherp polemisch werk van lekenauteur Van Geluwe, bijgenaamd de Vlaamsche Boer, tegen een predikant uit Delft, waar hij achttien jaar woonde; in een band met de drie delen van de Catholijcken echo, ofte waeren Gentschen weder-galm)

ADAM OLEARIUS, Beschrijvingh van de nieuwe Parciaensche, ofte Orientaelsche reyse,Ole2 welck door gelegentheyt van een Holsteynsche ambassade, aen den koningh in Persien geschiet is. Waerinne de gelegentheyt der Ole1plaetsen en landen, door welcke de reyse gegaen is, als voornamelijck Ruslant, Tartarien en Persien. Mitsgaders derselver inwoonders, nature, leven, wesen en religie, vlytigh beschreven is. In ‘t Hoogh-duyts beschreven door mr. Adamus Olearius, van Ascherleven uyt Saxen, mathematicu van ‘t vorstelijk Schleswijk Holsteynsche Hof. Ende nu in onse tael overgeset door Dirck van Wageninge. Met register verbetert, en kopere platen verciert [orn.], t’Amsterdam, voor Jacob Benjamyn, boeck-verkooper op de hoeck vande Raem-steegh achter d’Appel-markt, anno 1651 [achterin: Gedruckt by Adriaen Roest op de Zee-dijck, by de Water-poorts-steegh, 1651], 8o, [xiv]+686p.

Ole3

JOHAN ALBRECHT VAN MANDELSLOW, Hier volght het schrijven van den Wel-Ed. Getrouwen en Vesten Johan Albrecht van Mandelslow, welck hy uyt ‘t Eyland Madagascar aen mr. Adamus Olearius gedaen heeft, in welcken hy sijn reyse uyt Persien nae Oost-Indien, door den Oceanus, sumarischer wijse verhaelt [vignet] t’Amsterdam gedruckt voor Jacob Benjemin, 1651, 8o, 52p.

(Beschrijving van twee reizen van gezantschappen van de hertog van Sleeswijk-Holstein naar Rusland in 1633-1634 en Perzië in 1635-1637, geschreven door Adam Ölschlager (Olearius). Twee delen in één – origineel perkamenten – band met overslaand – wat sleets – vellum. Schutblad vernieuwd. Breukje in rug; daarop vervaagde titel in handschrift. Titelgravure met kaart en portretten. Lichte vochtvlek. Met 4 gravures, waarvan drie uitvouwbaar: audiëntie voor de Groot-Vorst tsaar Michael Faedorowits Romanov (Michael I), Audiëntie bij de koning van Perzië, sjah Safi, het Russische alfabet en het Arabisch, Perzisch en Turkse alfabet. Bovendien 5 (van 6) portretten: hertog Frederik III van Sleeswijk-Holstein, auteur Olearius, gezant Philippus Crusius, gezant Otto Brugman en tsaar Michael Faedorowits. Het portretje van sjah Safi ontbreekt. Tekst compleet. Bladzijden met kleine vochtvlekjes in de marge. Over het tweede werkje in deze band wordt op de titelpagina van het hoofdwerk ook nog vermeld dat het verslag van Van Mandeslow ook een kort bericht bevat “van de tegenwoordige gelegentheyt van ‘t uyterste Orientaelsche koningh-rijck China”. Met voorin register van onderwerpen en bezochte locaties).

ARNOUDT VAN GELUWE (“Vlaemschen Boer”), Het afghetrocken masscher van het vermomde louter woord Gods, waarin hij de trouweloosheit van de Nieuwe Geuzen-Bijbel uijtlegghers aantoont. Te Gent 1651 [T’Antwerpen, by de weduwe van Jan Cnobbaert, 1652], 8o, [xxx]+707 + [xxi]

dsc01905

(Kritiek van lekenpolemist op Statenvertaling. Titelpagina ontbreekt, vervangen door negentiende-eeuwse titelpagina met aangepaste titel, onjuiste datering en plaats van uitgave. Ook opdracht ontbreekt. Vouwblad met portret van auteur (2x), Calvijn en een ‘nieu gereformeert predikant’ voorin. Zonder portret van auteur. Linnen band. Eigendomsstempels prof. Dr. K. Schilder uit Kampen. Enigszins los in de band. Enkele eigentijdse kanttekeningen).

ARNOUDT VAN GELUWE (“Vlaemschen Boer”), Den afghetrocken masscher van het vermomdt ghereformeerdt louter woordt Godes, waer onder dat ghevonden zijn 188, merckelijcke trouweloose mis-slaghen, die de Staeten Bijbel-Oversetters begaen hebben, bestaende in ‘t af ende toe-doen, verkorten en verlanghen van Godes Woordt, ende hoe sy daer 9391 nieuwe menschelijcke verdichte woorden tusschen inghesaeyt hebben, klaer ten toon ghestelt op het tooneel des wereldts. T’Antwerpen, by de weduwe van Jan Cnobbaert, 1652, 8o, [xxxiv]+707 + [xxi]p.

(Kritiek van lekenpolemist op Statenvertaling. Met portret van auteur. Vouwblad met portret van o.a. Calvijn ontbreekt. Sterke kalfsleren band. Eigendomsstempels Theologisch College Jezuïeten Maastricht en Jezuïeten Nijmegen. Eerste pagina’s hersteld).

ADRIANUS CROMMIUS, Centvm qvinqvaginta psalmi Davidici svccincta paraphrasi Crom2explicati, editio tertia [Drukkersmerk], Antverpiae, Apud Cornelium Woons, sub signo Stellae aurex, Anno 1652, 8o, [xii]+124+[i] p.

Crom3(In fraai perkamentenbandje. Titel in handschrift op de rug. Bibliotheekstempels op voorplatten en schutblad (jezuietencollege Maastricht). Adrianus Crommius of Crom werd te Oirschot geboren rond 1590. Hij studeerde aan het Jezuïetencollege te Antwerpen (humaniora) en vervolgens filosofie (= artes) in Douai, eveneens bij de Jezuïeten, waarna hij in 1609 in de orde intrad. Was wellicht werkzaam aan het Jezuïetencollege in Roermond, en kwam daarna naar Leuven. Hij doceerde achtereenvolgens filosofie, H. Schrift en Hebreeuws (1619 – 1630) en scholastieke theologie (1630-1632) aan het Jezuïetencollege te Leuven en werd toen prefect van de hogere studies aldaar. Hij overleed op 11 mei 1651. Hij vervaardigde theses over diverse bijbelboeken en, in het Nederlands, een tractaat over de paus (Van de opperhoofdigheyt petri) onder het anagram Casimirus Dousman (Antwerpen, 1634; later ook in Amsterdam gedrukt). Crommius werd om zijn stichtelijke levenswandel geroemd).

NAERDERE UNIE, in ‘s Graven-hage op de Groote Zale van ‘t Hoff van Hollant den 21. Aug. 1651 geslooten. Den tweeden druck. Grootelijcks vermeerdert en verbetert, als in het navolgenden register te sien is [orn.] Tot Arnhem by Jacob van Biesen, Ordinaris Drucker van den Ed. Hove van Gelderlandt, anno 1652, 12º, [xii] + 358 p.

(Verslag van het verhandelde tijdens de Grote Vergadering van de Staten-Generaal tussen 18 januari en 21 augustus 1651, onder voorzitterschap van Hollands raadspensionaris Jacob Cats. Doel van de bijeenkomst was tot een akkoord te komen over de Unie, de religie en het leger. Exemplaar uit bibliotheek prof. L.J. Rogier en daarna van prof.dr. M.G. Spiertz. Origineel perkamenten bandje met in handschrift op de rug “Nadere Unie van 1656 (sic!) etc.”.Op schutblad stempel “L.J. Rogier Kronenburgersingel 12 Nijmegen” en enkele aantekeningen in potlood).

A[RNOUDT] V[AN] G[ELUWE], Den rampsalighen val van den afgodt Dagon door de tegenwoordigheyt van d’Arcke des Heeren in ghelijckenisse ghestelt door dese korte wederlegginghe van den ghereformeerden Heidelberghschen Catechismus, waerin klaer bewesen wort, hoe tastelijck de gereformeerde predikanten d’eenvoudighe jonckheyt van den oprechten aerdt der liefde, die men Godt en sijnen naesten schuldigh is, soecken af te leyden door hun Godt-hatende leere van den Catechismus. T’Antwerpen ghedruckt by de weduwe van Ian Cnobbaert 1653, ende men vint se oock te koop te Gendt by den autheur in d’ Ouburch, [18], 351 [=361] [7] p.

… (Kritiek van lekenpolemist op de Heidelbergse Catechismus. Met portret van auteur en gravure van het vernielde beeld van Dagon. Originele, overslaande perkamenten band, met op de rug in handschrift “Dagons val” . Eigendomsstempels residentiae Culemburgensis S.J. en Ex libris Carmelis Noviomagensis).

ARNOUDT VAN GELUWE, Eerste deel over de ontledinghe van dry verscheyden nieuw-ghereformeerde martelaers boecken, ofte reden-kamp-strydt tusschen de Lutheriaenen, Calvinisten, ende Weder-doopers, T’Antwerpen by de weduwe ende erf-ghenamen van Jan Cnobbaert, 1656, 4o, [xxxviii]+426+[xi] p.

heiligenhaat3

(Eerste en enige deel van de tirade van Arnout van Geluwe tegen de protestantse martelaarsboeken).

ARENOUT VAN GELUWE, Corte antwoorde op een onschriftmatige gereformeerde vrage raeckende het H. Sacrament des autaers, Gedruckt voor den autheur, vrij boeck verkooper tot Ghent in de Oubrucht [achterin: Gandavi, typis Maximiliani Graet], 1657, 8o, [xxiv] + 153 (=143) + [1] p.
[ARENOUT VAN GELUWE], Veerthien stercke beweegh-redenen vanden Godt-saligen uytganck, van ses-en-vijftich Gereformeerde, Godt-minnende herten, uyt het nieuwe Gereformeerde Babylon: die haer tot de Heylighe, Roomsche, Apostolijcke, Alghemeyne Kercke, nu cortelinghe begheven hebben. Tot waerschouwinghe van alle de ghene die noch doolende sijn, T’Antwerpen by Michiel Cnobbaert. Ende men vintse te coope te Ghendt by den autheur 1657, 8o, [xvi]+79+[1] p.

(Twee werkjes van de Vlaamse leken-polemist, bijgenaamd ‘De Vlaemsche Boer’, in één modern lederen bandje; schutblad van eerste werkje ontbreekt, papier bruinig en vlekkerig; gaaf exemplaar; Bibliotheekzegel en –stempel Bibliotheek Brakkenstein).

DE REGELS EN BESLUYTEN van het alderheylighste ende alghemeyn Concili van Trente. Gehouden onder de pausen, Paulus den III, Julius den dsc01904III ende Pius den IV. Getrouwelijk van nieuws overgezet uyt den Latijnschen druck, voortgebracht uyt de Druckery van Plantijn t’Antwerpen 1615. Door N.S.P.A.. Tot Antwerpen by Balthasar Moretus, anno 1657. Men vindt se te koop by Ioachim van Metelen in de 4 Evangelisten tot Amsterdam.

(Besluiten van het Concilie van Trente. Met gegraveerde titelpagina. Gaaf perkamenten bandje, ingebonden met strokken van een Middeleeuws manuscript. Schtbladeren gehavend, met bibliotheekstempel Canisianum Maastricht. Enkele vochtvlekken. Eigendomskenmerk achterin van “J. Bolsius 1777″).

ZACHARIAS URSINUS, Schat-boeck der verklaringen over den Nederlandschen Catechismus, uyt de Latijnsche lessen van dr. Zacharias Ursinus, op-gemaeckt van dr. David Pareus, vertaet, ende met tafelen, etc. verlicht, door dr. Festus Hommius. Nu van nieuws oversien ende nevens het stellen der Schriftuer-plaetsen na de publijcke oversettinge verrijckt met toe-eygeninge; item met Schriftmatighe harmonie der Nederlandsche Gheloofs-formuliere; als mede met noch twee registers, etc. door Johannes Spiljardus [DM] t’Amsteldam, by Joannes van Ravesteyn, boeck-verkooper op ’t Water in ’t Schrijf-boeck anno 1657 [Achterin staat vermeld: Tot Gouda, gedruckt by Willem vander Hoeve, woonende in de Peper-straet inde vergulde Wereld, Anno 1657], 2 dln. in één band, gr 4o, [ilvi]+565+[xii]+466+[xxiv] p.

(Compleet, met titelprent en pagina met vier auteursgravures – Ursinus, Pareus, Festus Hommius en Spiljardus – opnieuw gebonden met kunstleren rug en kartonnen platten. Zeer goed boekblok, wat vlekkerig op eind. Vanaf fol 167 deel 2 tot eind een paar wormgaatjes buiten de tekst. Klein asgaatje in fol. 60 deel 2, mist 2 letters, maar niet zinstorend. Hapje uit folio 121 deel 1, zonder tekstverlies. Verder keurig, met watermerken in grote delen van het boekblok).

ZACHARIAS URSINUS, Schat-boeck der verklaringen over den Nederlandschen Catechismus, uyt de Latijnsche lessen van dr. Zacharias Ursinus, op-gemaeckt van dr. David Pareus, vertaet, ende met tafelen, etc. verlicht, door dr. Festus Hommius. Nu van nieuws oversien ende nevens het stellen der Schriftuer-plaetsen na de publijcke oversettinge verrijckt met toe-eygeninge; item met Schriftmatighe harmonie der Nederlandsche Gheloofs-formuliere; als mede met noch twee registers, etc. door Johannes Spiljardus [DM] t’Amsteldam, by Joannes van Ravesteyn, boeck-verkooper op ’t Water in ’t Schrijf-boeck anno 1657 [Achterin staat vermeld: Tot Gouda, gedruckt by Willem vander Hoeve, woonende in de Peper-straet inde vergulde Wereld, Anno 1657], 2 dln. in één band, gr 4o, [ilvi]+565+[xii]+466+[xxiv] p.

(Compleet, met titelprent en pagina met vier auteursgravures – Ursinus, Pareus, Festus Hommius en Spiljardus – In originele perkamenten band, vergeeld en met gebruikssporen. Oorspronkelijk twee boekklemmen, vervangen door 1 koperen slot. Boekblok vochtvlekkerig, rug licht gebroken, gravures nog gaaf. Eigenaarsinschrijving van Gerrit Jan Oldewaterink uit Brucht, een buurtschap bij Hardenberg, gedateerd 19 december 1815).

IACOBUS MARCHANTIUS, Hortus Pastorum in quo continetur omnis doctrina fidei et morum, Coloniae Agrippinae, sumptibus Petri Henningijdsc01907 1658, 4o, [x]+1360+[xxxi]p.

(Theologisch werk van de katholieke theoloog Jacques Marchant uit Leuven, 1585-1648; Exemplaar uit Redemptoristenklooster Den Bosch; fraaie titelgravure met Petrus en Paulus geeft 1658 aan, het impressum van drukker Petrus Hennig meldt 1648; gesleten, maar fraai geblindstempelde leren band; rug door het vele gebruik gebroken; gesleten schildje met titel; een pagina in register los).

[ADRIAEN VAN HAEMSTEDE], Historie der vromer martelaren. Die om het getuygenisse der Euangelischer waerheydt haer bloedt gestort hebben, van de tijden Christi onses Salighmaeckers af tot den jare sesthien hondert vijf-en-vijftigh toe (…) In desen laetsen druck op een nieuw neerstelick oversien, verbetert ende veelsins vermeerdert (…) door Ioannem Gysium, pred. tot Streefkerck. Zijnde met meer dan hondert kopere platen verciert (…). Tot Dordrecht bij Iacobus Savry, woonende in ‘t Kasteel van Gendt, 1659, fol. [vii]+1064+[iv] p.

(Belangrijkste gereformeerde martelarenboek. Boordkartonnen omslag met leren rug. Voorrede en register missen enkele bladzijden. Titelpagina rafelig en deels los. Eerste katern provisorisch gerestaureerd. Hoek van één pagina afgescheurd met tekstverlies. Rest van het boekblok in redelijke staat . Talrijke gravures).

M[ARTIN] Z[EILLER], Germaniae-Inferioris vel Circuli-Burgundici, das ist Beschreibung und Abbildung der fürnembsten örter in den Niederländischen XVII Provincien oder Bürgündischen Kraijsze, Frankfurt am Maijn beij Caspar Merian, [1659], fol., 283+[xx] p.

Beroemd werk van de bekende schrijver van topografische werken Martin Zeiller. In 1649 had deze in Ulm een ongeïllustreerd werkje gepubliceerd onder de titel Neue Beschreibung des Burgundischen und Niederländischen Creises’. Deze tekst werd in 1654 door Caspar Merian in Frankfurt am Main gebruikt voor zijn eerste, geïllustreerde, uitgave met de titel ‘Topographia Circuli Burgundici […]’ (deel 16 van Merians seriewerk ‘Topograhiae, Beschreibung und Abbildung der vornhemsten Oerter’, 1641-1672). Deze tweede geïllustreerde uitgave is in 1659, zoals blijkt uit de datering van opdracht (28 maart 1659). Met fraaie titelgravure, maar zonder de vele stadsplattegronden. Met op pagina 135 een beschrijving van Gouda. Perkementen rug, met titelschild “Merian, Topographia Germaniae-Inferioris”; kartonnen platen; trekst complete, bladzijden deels vlekkerig).

AURELIUS AUGUSTINUS, Van de stadt Gods, begrepen in 22. boecken verdeylt in vijf stucken, uijt den Latijne verduytscht door Iohannes Fenacolius, verciert met rijcke aenteickeninghen, t’Amsterdam bij Abraham d’Wees 1660 [achterin: Gedruckt by Gerrit van der Tollen, boeck-drucker, woonende voor-aen in de Broeder-straet in de Staten Bijbel, anno 1660], fol., [xiv]+139+129+ 96+114+141+[xviii] p.

DSC03171

(Met fraaie titelgravure en vijf afzonderlijke titelpagina’s, compleet met impressum en drukkersmerken. Op eerste titelpagina eigendomsinschrijvingen van Gerritjen Beintema en Gyske Folkerts Feenstra (doorgehaald). De eerste editie verscheen in 1621. Vertaler is Johannes Leonardi Fenacolius (Vennecool), predikant van Maassluis. In originele, stukgelezen perkamenten band; boekblok los. Enkele wormgaten, zonder tekstverlies. Pagina 38 van het derde deel gehavend, maar leesbaar).

JOANNE AB HEUMEN, Joseph somnians complectens falsas variorum imaginationes [IHS-gravure], Antwerpiae pro Gerardo Sickes anno 1660 [achterin: Prostant Goudae, apud Gerardum Sickes], 8o, [32] + 599 + [9] p.

(Puntgaaf exemplaar van een bijzondere Goudanum; deze verzameling van religieuze preken over verschillende soorten slaap en dromen van de hand van de theoloog en pastoor van Schoonhoven Jan van Heumen. Het boek was bestemd voor de Nederlandse markt en in Antwerpen gedrukt door de Goudse boekhandelaar en boekbinder Gerardus Sickes, woonachtig aan de Wijdstraat. Herdrukt in 1663. Gave overslaande perkamenten band; rugtitel “Ab Heumen Ioseph Somnians”. Kleine bibliotheekstempel op titelpagina; eigendomskenmerken Seminarii Culemborgensii s.j. en Bibliotheca Collegii Neomagensis s.j.)

DESIDERIUS ERASMUS, Het eerste deel der paraphrasis, dat is: verklaringhe op het Nieuwe Testament onses Heeren Jesu Christi door Des. Erasmus van Rotterdam. Uyt de Latijnsche tale overgheset in Nederduytsch. Desen vijfden druck, verbetert ende vermeerdert met vier dedicatien, op de vier Evangelisten van Erasmus in ’t Latijn

beschreven. Toe-geeygent aen Keyser Carolus de vijfde, Franciscus, de eerste Koning van Vranckrijck, Hendricus de achtste Koning van Engelant ende Ferdinandus, Opperste Veltheer van Oostenrijck, broeder van Keyser Carel [DM] Tot Rotterdam by Pieter en Abraham van Waesbergen, boeckverkoopers op ’t Steyger, in de gekroonde Leeuw. Anno 1660, fol., [xviii]+446 p.

DESIDERIUS ERASMUS, Het tweede deel der paraphrasis, dat is: verklaringhe op het Nieuwe Testament onses Heeren Jesu Christi door Des. Erasmus van Rotterdam. Uyt den Latijnschen tale overgheset in Nederduytsch, door Ellert de Veer, notaris tot Amsterdam [DM]. Tot Rotterdam, by Pieter en Abraham van Waesberge, anno 1660 [achterin: Tot Gouda, gedruckt by Willem vander Hoeve, boeckdrucker inde Peperstraet, naest radt van Avontueren, Anno 1660], fol.,  320 p.

(Enige in Gouda gedrukte boek van Erasmus in de zeventiende eeuw; in originele, maar gerstaureerde perkamenten band, met nieuwe schutbladen. Voorin korte levensbeschrijving Erasmus en gedicht op zijn standbeeld. Gebruikelijke gravure met het portret van Erasmus ontbreekt).

P. CORNELIUS HAZART, Vriendelycke t’saemen-spraeck tusschen D. Ioannes Schuler, predicant tot Breda, ende P. Cornelius Hazart, priester der Societyt Jesu. Over een seker schrift, aengaende de reliquien, pelgrimagien etc. [dm] T’Antwerpen by de weduwe ende erf-ghenamen van Jan Cnobbaert 1661, 8o, 132p.

CHRISTIANUS PHILADELPHUS, Zedigh en grondigh bericht over het gebruyck der genaemde geestelijcke goederen, soo in ‘t gemeen, als bysonderlijck in den Gestichte van Utrecht [Orn.], t’Amsterdam ter druckerye van Thomas Fonteyn, op de Voor-burg-wal, by de Deventer Hout-marckt, naest de Vogel Grijp, 1661, 4o, [iv]+ 103 p.

(Knuttel 8545. Christianus Philadelphus is pseudoniem voor Daniel van Henghel (1618-1689). Hij was een leerling van Voetius en predikant te Amerongen. Dit tractaat schreef hij naar aanleiding van een dispuut over de vraag of gereformeerden geestelijke goederen mochten bezitten. Henghel was – onder verwijzing naar de Synode van middelburg in 1581 – voorstander van. Fris exemplaar. Gebonden in gemarmerd karton met linnen rug.) 

[ENGELBERTUS VAN ENGELEN], Brieven van verscheyde vermaerde en geleerde mannen deser eeuwe: voornamelijk van Jacobus Arminius, J. Uytenbogaert, Hugo de

Groot, S. Episcopius, N. Grevinchovius, C. Niellius, etc. Waerin veelderhande hoochwichtige theologische materien en saecken, den standt der kercken betreffende, verhandelt werden. Noyt voor desen gedruckt [orn.] T’Amsterdam, by Jan Rieuwertsz, boeck-verkooper, in Dirck-van-Assen-steech, in ’t jaer 1662, 8o, [xvi]+96+484 p.

(Brievenverzameling van remonstrantse predikanten. Fraaie perkamenten band, met op de rug in handschrift: “Brieven van verm. geleerde mannen” . 17de-eeuwse eigendomsinschrijving op titelpagina: “Gerrit Arentsen” en “Van Dort”?. Op blancoblad enkele aantekeningen over de anonieme bezorger van deze brieven).

LOUIS GUICCIARDINI, Beschryvingh der Neder-landen; soo uyt Louis Guicciardyn als andere vermaerde schrijvers kortelijk voor-gestelt, en met nieuwe bysonderheden, t’zedert haren tijdt voorgevallen, doorgaens verrijckt. Hier benevens zijn d’aenmerckelijckste steden met hare aftekeningen verçiert. Eerste deel [Orn.] t’Amsterdam, by Jacob van Meurs, boeckhandelaer en plaet-snijder, woonende in de Nieuwe-straet, in de Stadt Meurs, anno 1662, 16o, [lxvii]+432+[xii] p.
LOUIS GUICCIARDINI, Beschryvingh der Neder-landen; soo uyt Louis Guicciardyn als andere vermaarde schrijvers kortelijk voorgestelt, en met nieuwe bysonderheden, t’zedert haren tijdt voorgevallen, doorgaens verrijckt. Hier benevens zijn d’aenmerkkelijkste steden met haere aftekeningen verçiert. Tweede deel [Orn.] t’Amsterdam, by Jacob van Meurs, boeckhandelaer en plaet-snijder, op de Cingel tegen-over d’Appelmarkt, in de Stadt Meurs, anno 1660, 16o, 578+[x] p.

(Populaire topografische beschrijving van de Nederlandse steden en dorpen op zakformaat, met het beroemde werk van de Italiaanse reiziger Guicciardi als basis (eerste druk uit 1567). Deze uitgave is de laatste in een reeks Guicciardini-uitgaven, maar wordt vaak op de naam gezet van de uitgever, Van Meurs. Tekst compleet, maar alle stadsplattegronden verdwenen. Enkele bladzijden losgeraakt bij verwijderen platen. Originele lederen bandjes met – inmiddels gesleten – goudopdruk op de rug. In beide deeltjes ex libris van Pavli de Gviddiardinis en bibliotheeksignatuur.)

DIRCK DONCKER, Publius Virgilius Maroos. Twaalf boekken van Aeneas, vertaald, in Nederlands gedicht, met ’t zelfde getal der regelen, [orn.] Tot Gouda, gedrukt by Kornelis Dyvoort, stadts drukker, in ’t vergulde A, B, C. In ’t jaar 1663, 4o, [xxii]+300+[iv] p.

(In fraaie perkamenten band, met ornament; titel in handschrift op de rug “Doncker, Virgilius, Maroos Aeneas”. In hetzelfde handschrift “56 G” . Op schutblad eigendomsinschrijving “Mr. Joosten. Werd op 7 november 1896 op een verkooping bij Boom gekocht door” [rest uitgegumd]. Opdracht in Latijn van de auteur aan mr. Jacob Bonser, lid van de Goudse vroedschap. Verder lofdichten van R.A. Persyn, H. Bruno, H. Nierop J.C., D. Traudenius, J. Heinsius, Christoffel Pierson, D. Verwey, P. Crabeth, Johannes Reyneri fil. Cools. Met portret van Virgilius van de hand van Chr. Pierson en H. Bary; Zie over dit en ander werk van Doncker: Paul H.A.M. Abels, ‘Dirck Doncker in het licht gezet’, in: Tidinge van Die Goude. Tijdschrift Historische Vereniging Die Goude 30 (2012) 53-58)

PETRUS SCRIVERIUS, Het oude Goudtsche kronycxken, of historie van Hollandt, Zeelandt, Vrieslandt en Utrecht. Op nieus oversien en verbetert. Alsmede met een byvoeghsel en toet-steen vermeerdert. Met der graven afbeeldinge in ’t kooper verçiert. [orn.], T’Amsterdam, by Ian Hendricksz Boom, Ioost Pluymer en Casparus Commelijn, anno 1663, 4o, [i]+[v]+280 p.

(Het Gouds kroniekje, met levensschetsen van de achtereenvolgende graven en gravinnen van Holland, dankt zijn naam aan het feit dat het voor het eerst in druk werd uitgegeven in Gouda in 1478. Met 36 portretgravures ten voeten uit, plus frontspice. Gaaf boekblok. Met versleten 18de-eeuwse zogeheten burgemeestersband. In deze uitgave loopt de reeks door tot koning Philips II, als graaf Philips III genoemd).

O[LFERT] D[APPER], Historische beschryving der Stadt Amsterdam: waerin de voornaemste geschiedenissen (na een kort verhael van gansch Hollant en d’omleggende dorpen, als ambachts-heerlijkheden, onder deze stadt gelegen) die ten tijde der Herdoopers, Nederlantsche beroerten, en onder Prins Willems, de tweede, stadt-houderlijke regeering, hier ter stede voor-gevallen zijn, verhandelt, en al de stads gemeene, zoo geestelijke als wereltlijke gebouwen, in meer als tzeventigh kopere platen, met haer nevenstaende beschrijving, vertoont worden, t’Amsterdam by Jacob van Meurs, boekverkooper en plaetsnijder in de Nieuwestraet, in de Stadt Meurs. Anno 1663, sm. fol., [x] + 1-48, (8), 49-152, 145-152, 145-456, 449-456, 449-456, 449-552 (=600) + [lxxxiv] p.

(Zeventiende-eeuws geschiedwerk van de lutheraan Olfert Dapper (1635/6-1689) over Amsterdam, gebonden in fraaie blindgestempelde varkenslederen band uit de vroege zestiende eeuw, met restanten van koperen boekklampen;  titelpagina en opdracht aan burgemeester Kornelis Witsen (gedateerd 30-9-1663) los, ingescheurd en rafelig; frontispice en alle gravures van J. Veenhuyzen ontbreken, met uitzondering van de gravure van het rasphuis in de tekst. Tekst compleet, inclusief korte beschrijving van de eilanden Urk en Emmeloort (p. 545-552). Achterin register en naamlijsten van stadsbestuurders door de eeuwen heen, met lege kolommen ter aanvulling na 1663) 

ARNOUT VAN GELUWE, Zee-brandt om te verdrijven alle de archlistighe zeemonsters, die de onnoosel visschen uyt het Net Petri soecken te rooven, om in het Noorde-brack van de Helsche kolcken te sleypen: oft een schrift-matighe verdedinghe van het Catholyck Memorie-boeck. Teghen Pieter Cabeljaus Nieuw-ghereformeerde Memorie-boeck, waerin dat alle de Schriftuer-plaetsen met al Cabeljaus sterckste argumenten aerdigh teghen hem om-ghekeert worden, soodat hy door sijn eyghen wapens overwonnen is, T’Antwerpen by Michiel Cnobbaert, voor den autheur tot Gent, Anno 1663, 4o, [xviii]+479+[x]p.

(Aanval van lekenpolemist op het Memorieboek van een gereformeerde dominee. Perkamenten band, met rugtekst “Vlaamsen boer”. Eigendomsstempel op achterzijde titelblad Albertinum Nijmegen, schutbladeren ontbreken, achterin vochtvlekken, boekblok enigszins los in de band (“With printers mark of Maximiliaen Graet of Gent. Binding soiled & stained. Paper dampstained. Partly loose).

THOMAS VAN KEMPEN, De vier boeken der naarvolging Christi. In Duits gerymt door J. Bouckart. [dm] t’Amsterdam by Jacob Lescailje, boekverkooper op de Middeldam, naast de Vismarkt, 1663, 4o, 294 + [ix] p.

GEEXTRAHEERDE ARTICULEN uyt het Tractaet van vriendtschap, confoederatie, navigatie, commercie ende marine, geslooten tusschen den koningh van Vranckrijck ende de heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden binnen Parijs den seven-en-twintighsten april 1662 [vignet], in ’s Graven-hage, by Hillebrandt van Wouw, ordinaris drucker van de Hoogh Mog. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, anno 1663. Met privilegie, 17 p.

(Knuttel 8740. In fraai kartonnen band).

[RAVESTEYNBIJBEL] BIBLIA, dat is de gantsche H. Schrifture, vervattende alle de canonijcke boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments, T’Amsteldam gedruckt by d’erfgenamen wijlen Paulus Aertsz. van Ravesteyn, Anno 1664, fol. [xx] + 302 + [ii] + 134 fol.
HET NIEUWE TESTAMENT, ofte alle boecken des Nieuwen Verbondts onses Heeren Jesu Christi. [dm] T’Amsteldam gedruckt by d’erfgenamen wijlen Paulus Aertsz. van Ravesteyn, Anno 1664, fol. [xi] + 164 fol.
DE BOECKEN GENAEMT APOCRYPHE. T’Amsteldam gedruckt by d’erfgenamen wijlen Paulus Aertsz. van Ravesteyn, Anno 1664, fol. [iv] + 66 fol.

DSC01922

(Statenbijbel; band gerestaureerd; met de zes kaarten van Nicolaes Visscher: Wereldkaart (‘Kort en klaer vertoogh der landtschappen des wereldts’), het paradijs (‘Verklaringe over de geographische beschrijvinge des Paradijs’), de uittocht (‘Perigrinatie ofte veertich-iarighe reise der kinderen Israëls’), Jeruzalem, het Joodsche Landt en de reizen van de Apostel Paulus. Bladen met vlekken in marge en benedenrand (bladspiegel grotendeels gaaf); enkele kaarten gerestaureerd met Japans papier). In andere handen overgegaan in 2016.

DSC01923

Deze oude wereldkaart was een onderdeel van het boek Genesis. De titel in de bovenrand verklaart trots dat de kaart “de wereld laat zien zoals hij is, geheel up-to-date gebracht en in het licht gegeven”. In de rand rond de wereldkaart vinden we exotische taferelen. Krokodillen, leeuwen, draken en olifanten. De vier bekende continenten worden verbeeld door dames die al of niet de scepter zwaaien. Later moest Visscher deze kaart herzien onder druk van de voorgangers van de Protestantse Kerk. Ze wilden afbeeldingen met minder bloot. Dat leidde immers teveel af bij het bijbellezen.

dsc01924

Detail van de Paradijskaart van Visscher

TRACTAET VAN VREEDE, den achthienden aprilis 1666 binnen de Stadt van Cleve ghemaeckt ende gheslooten, tusschen de Hoogh Mogende Heeren Staten Generael ter Vereenighde Nederlanden ter eenre, ende den Heere Bisschop van Munster rwe andere zyde [DM] In ‘s Graven-hage, by Hillebrandt van Wouw, ordinaris drucker van de Ho. Mogende Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden Anno 1666. Met privilegie, 4o, 16p.

(Verdragstekst die een eind maakte aan de eerste Munsterse inval in de oostelijke Nederlanden).

PERPETUEEL EDICT en eeuwigh durende Wet. Tot voorstant van de vryheyt, mitsgaders tot conservatie van de eenigheyt en van de gemeene ruste van den Lande van Holland en Westvrieslandt [wapen van Holland], In ’s Gravenhage. By de Erfgenamen van wylen Hillebrant Jacobsz van Wouw, ordinaris druckers van de Edele Groot Mog. Heeren Staaten van Holland en Westvriesland, anno 1667, 4o, 8 p.

(Niet in Knuttel. Wapen van Holland donker afgedrukt. Zeer stevig papier).

DIRCK VAN BLEYSWIJCK, EVERTSZOON, Beschryvinge der stadt Delft, betreffende desselfs situatie, oorsprong en ouderdom, opkomst en voortgangh, vermeerderinge van vryheydt en jurisdictie, domeynen en heerlijckheden, mitsgaders de stichtingen van alle hare publijcke gebouwen, ende wel insonderheyt de so menigvuldige kercken, kapellen, kloosteren, en andere kerckelijcke gestichten van outs aldaer geweest. Voor-af met een korte beschrijvinge van Delflandt, de steden, dorpen en heerlijcke huysen daer onder gelegen. Doorgaens bevestigt met veele oude privilegien, herkomen, handtvesten, brieven, keuren en ordonnantien. [orn.] Tot Delft, gedruct by Arnold Bon, boeckverkooper, op ‘t Marctvelt, 1667, 4o, [lx]+486p.

(Eerste en enige editie van de Delftse stadsgeschiedenis door een telg uit een vooraanstaand regentengeslacht. Platen en vervolg ontbreken. Gave originele perkamenten band. Eigendomsstempel Theologisch College Jezuïeten Maastricht. In 2013 andere handen overgegaan).

DIRCK VAN BLEYSWIJCK, EVERTSZOON, Beschryvinge der stadt Delft, betreffende desselfs situatie, oorsprong en ouderdom, opkomst en voortgangh, vermeerderinge van vryheydt en jurisdictie, domeynen en heerlijckheden, mitsgaders de stichtingen van alle hare publijcke gebouwen, ende wel insonderheyt de so menigvuldige kercken, kapellen, kloosteren, en andere kerckelijcke gestichten van outs aldaer geweest. Voor-af met een korte beschrijvinge van Delflandt, de steden, dorpen en heerlijcke huysen daer onder gelegen. Doorgaens bevestigt met veele oude privilegien, herkomen, handtvesten, brieven, keuren en ordonnantien. [orn.] Tot Delft, gedruct by Arnold Bon, boeckverkooper, op ‘t Marctvelt, 1667, 4o, [xxiv]+891+[lxvii] p.

(Uitgebreide editie van de Delftse stadsgeschiedenis door een telg uit een vooraanstaand regentengeslacht. Gave originele perkamenten band met in handschrift rugtekst “D.V. Bleijswijk, Beschrijving van Delft”. Met frontispici van G. Wingendorp en 3 (van 34) platen van C. Decker. Nog aanwezig zijn uitvouwbare kaarten van Overschie, het graf van Willem van Oranje en het interieur van de Nieuwe Kerk Eigendomsstempel Archief Utrecht; afgeschreven). 

PETRUS NYLANDT, M. Doctor, De Nederlandtse Herbarius of Kruydt-Boeck, beschryvende de geslachten, gedaente, plaetse, tijt, peffeningh, aert, krachten en medicinael gebruyck van alderhande boomen, heesteren, boom-gewassen, kruyden en planten, die in de Nederlanden in ’t wilde gevonden ende in de hoven onderhouden worden. Alsmede de uytlandtsen of vreemde droogens, die gemeenlijck in de apothekers winckels gebruyckt worden. Uit verscheyde kruydt-beschrijvers tot nut van alle natuur-kunders, geneesmeesters, apothekers, chirurgijns en liefhebbers van kruyden en planten, [gravure] t’Amsterdam, voor Marcus Doornick, boeck-verkooper op de Vygen-dam, in ’t Comptoir Inct-vat 1670. [achterin:] t’Amsterdam, gedruckt by Daniel Bakkamude, boeckdrucker, woonende op ’t Rockin, naest de drie Papegaeyen, Anno 1670, 4o, [viii]+342 (-14)+xxiv p.

(Eerste druk van een zeer populair zeventiende-eeuws kruidenboek. Met fraaie gravure op de titelpagina en 146 [van 152] gravures van planten en kruiden. Gehavende parkementen band, door droogte kromgetrokken en achterzijde los. Op de rug met inkt geschreven: “De Nederduitse Herbarius door P. Nylandt”. Een katern (p.129-142) ontbreekt).

WAARACHTIGE HISTORIE van ’t geslachte, geboorte, leven, bedrijf, gevangenisse, examinatie, bekentenisse, rechters, proceduren, brieven, laetste woorden en doodt van wijlen den heer J. van Olden-Barnevelt, ridder , Geer van den Tempel, Berkel, Rodenrijs, advocaat en groot-zegelbewaarder van Hollant, etc. Neffens sijn remonstrantie aen haer Ed. Gr. Mog. Alsmede de sententien van J. van Olden-Barnevelt en meer andere gevangenen. De derden druk verbetert, van merckelijcke fouten gesuivert, en vermeerdert met eenige schriften van Jan Vranken, laatst wacht-meester tot Amersfoort en in sijn jonkheit dienaar van sijn Edelheit tot sijne dood, noit te voren gedrukt [orn.] Tot Rotterdam by Jan Heindrikze anno 1670, 8o, [xvi]+654 p.

(In originele perkamenten band met titel in jaartal in handschrift op de rug. Ingebonden met stroken oud manuscript. Met 2 platen en 3 portretten, waaronder een uitvouwbare prent van de executie van Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof (licht ingescheurd op een vouw). Eigendomsinschrijving, paraaf met datum 18 april 1969).

JOANNES LINDEBORN, De leeder Jacobs. De Maegden die Godt met opzet van eeuwige reinigheit in de weereld dienen toe-gepast. Uit het Latijn door den autheur van nieuws oversien ende verbetert, in het Nederduidsch vertaelt door den Eerw. Heere Adrianus Terlou, beyde Weereldse Priesters [orn.] T’Antwerpen by Michiel Cnobbert voor Joachim à Metelen, anno 1670, 8o, [xxiv]+389+[iv] p.

(Zogeheten kloppenboek, bestemd voor vrouwen in Holland die bij ontbreken van een mogelijkheid in een kloosterleven, een geestelijk leven in de werd wilden leiden. Eigentijdse, overslaande perkamenten band, met op de rug in handschrift”Leeder van Iacob”. Schutblad voorin los waardoor fraai de bindwijze zichtbaar met middeleeuwse perkamenten handschriftstroken).

G[ERAERT] BRANDT, Historie der Reformatie en andre kerkelyke geschiedenissen in en ontrent de Nederlanden. Met eenige aentekeningen en aenmerkingen.[Eerste deel] Naerder oversien, merkelijk vermeerdert en vervolgt tot het jaer 1600. [dm] Tot Amsterdam, voor Jan Rieuwertsz., Hendrik en Dirk Boom, boekverkoopers, 1671, 4o, [xxix] + 848 + 56 + [lii] p.

[Idem], Het tweede deel. Van het jaer 1600 tot het laetste van ‘t jaer 1618 [dm] Tot Amsterdam, voor Jan Rieuwertsz., Hendrik en Dirk Boom, boekverkoopers, 1674, 4o, [xxv] + 996 + [xlviii] p.

[Idem], Het derde deel. [dm] Te Rotterdam. En is te bekomen by Barent Bos, boekverkooper, 1704, 4o, [vi] + 976 + [xlv] p.

[Idem], Het vierde deel. [dm] Te Rotterdam. En is te bekomen by Barent Bos, boekverkooper, 1704, 4o, 1116 + [xxxi] p.

G[ERAERT] BRANDT, Historie van de rechtspleging, gehouden in de jaeren 1618 en 1619 ontrent de dry gevangene Heeren mr. Johan van Oldenbarnevelt, mr. Rombout Hoogerbeets, mr. Hugo de Groot. Nooit te vooren gedrukt. [dm] Te Rotterdam by Barent Bos, boekverkooper, 1708, 4o, [vi] + 269 + [ix] p.

(Vier zwaar gehavende perkamenten banden met ruw geschilderde titel en deelnummers op de ruggen; bij deel IV is bijgebonden Brandts beschrijving van het proces tegen Oldenbarnevelt c.s.. Tekst compleet met alle gravures).

’T LEVEN EN BEDRIJF van Mr. Jan van Oldenbarnevelt, nagevolght van Mr. Jan de Wit; beyde pensionarissen van Hollandt en Westvrieslandt. Als vogels van eenderley veeren. Vermeerdert en verbetert [orn.] Gedrukt in ’t gruwel-jaar 1672, 4o, 22 p.

(Knuttel 10433. Met blauwe papieren omslag. Puntgave editie).

OPRECHTE HOLLANDTSE VENEZOEN, met een Witte saus, gebacken in den Haagh [orn.], Gedruckt in ’t jaer 1672, 4o, 4p.

(Knuttel 10611. Satire op de idee”en van Johan de Witt over de Ware Vrijheid). 

DECLARATIE van Sijn Hoogh-Furstelicke Genade, den bisschop van Munster, tegens de Staten Generael van de Vereenighde Nederlanden, aengaende den tegenwoordigen oorlogh [orn.] Gedruckt ende getranslateert na de Hoogduytsche copie, 1672, 4o, 6 p.

(Knuttel 9997. Verklaring van ‘Bommen Berend’ alias ‘Berend de koodeef’, de bisschop van Munster wiens legers samen met de Fransen, Britten en Keulsen de Nederlanden waren binnengevallen. Pamflet gedateerd op 18 mei 1672)

DEN GEVLUCHTEN UYL OF RASENDEN TWENTSCHEN DUYVEL, overgebleven Procurator Generael van den gewesen Grooten Advocaet Den Witten Duyvel. Zijnde een kort bewijs der personagien die de provintie van Over-IJssel tirannelijck gegouverneert en vervolghlijk in desen bedroefden staet gebracht hebben [orn.], Gedaen tot Delden, by Krueken Steven, na collatie getekent by Ian Streckel 1672, 4o, 16 p.

(Knuttel 10467. Pasquil op Adolph Hendrik van Raesvelt, drost van Twente en bewoner van kasteel Twickel in Delden. Met de Rasende Twentsche Duyvel wordt Van Raesvelt bedoeld, die fel wordt geattaqueerd om zijn anti-orangistische stellingname, zijn politieke en financiële kuiperijen, zijn aanschurken tegen Johan de Wit (de Witte Duyvel) en zijn steun aan de gevluchte gravin van Bentheim die na de overgang van haar man tot het katholicisme met haar kinderen toevlucht zocht in Holland. Ook werd Van Raesvelt verdacht van heulen met de vijand, in casu de bisschop van Munster. Vandaar dat hij naar Holland was uitgeweken. In 1674 zou hij daarom uit zijn (drost)ambt worden gezet. Bladen los, verder in goede staat. In 2015 in andere handen overgegaan)

DSC03264
HET OVER-YSSELS UYLE-NEST, met al die rasende eygenhoorige witte gebroetsels, of een hogers vertoog van de uylachtige dominatie in Over-Yssel [orn.] Nyctopoli, by Tatolf Raas-uyl [z.j. 1672], 4o, 16p.

(Knuttel 10469. Pamflet tegen de Twentse drost Adolph Hendrick van Raesfeldt. Zonder omslag, vlekkerig. In 2015 in andere handen overgegaan).

CONSIDERATIEN over den tegenwoordigen toestant van het Vereenigde Nederland. Gesteld door een liefhebber van ’t vaderland, tot encouragement van sijne lands-genooten, in desen bekommerlijken tijd [orn.], z.pl., Gedrukt in ’t jaar 1672, 4o, 34p.

(Knuttel 10008. Binding eenvoudig en los).

VERBREYDINGE en aenteyckeninge op de consideratien over den tegenwoordigen toestant van het Vereenigde Nederland. Mede gestelt door een liefhebber des vaderlands [orn.], 4o, z.pl. Gedruckt in ’t jaer 1672, 20p.

(Knuttel 10013. Met stevige papieren omslag. Commentaar op Lumey, Willem van Oranje, Anjou, Leicester etc).

DIEDERICK STECKE, Apologia off oprecht verhael voor d’Hre. Diederick Stecke, colonel en gewesene commandant der stadt Deventer. Tegens het gedivulgeert en hier beneden geinsereert on-waerachtig verhael, van eenige der voornaemste saecken etc. waerdoor geoccasioneert is de overgevinge der stadt Deventer. Opgestelt door last van de Burgemeesteren, Schepenen en Raden aldaar [orn.], Na de copye, gedrukt in ‘t jaer 1673, 4o, 32p.

(Knuttel 10670. Met restanten van papieren omslag. In andere handen overgegaan op 12-5-2018).

SENTENTIE van den Hoogen Krijghs-Raedt der Vereenighde Nederlanden, jegens Moyses Pain & Vin, gewesene colonel ende quartiermeester generael, gepronuncieert tot Alphen den 23. Ianuarij 1673. Nevens een verklaringe van bailliu, burgemeesteren, raden ende secretaris der stadt Goude, midtsgaders den marquis de Thouars, colonel, opperhooft van de militie, etc. [orn.], In ‘s Graven-hage by Jacobus Scheltus, ordinaris drucker van sijn Hoogheydt, woonende op het Binnen-Hoff, 1673, 4o, 12p.,

(Knuttel 10711)

WILLIAM TEMPEL, Sekere aenmerckingen over de Vereenigde Nederlandtsche Tempel2Provintien. In ‘t Engels beschreven door de heer William Tempel, ridder Baronet. De tweeden druk, opnieuws gecorrigeert en verbetert, met marginaes en aenteekeningen op de kant [DM], Tot London, gedrukt by A. Maxwell, voor Sa. Gellibrand, 1673 – Na de copye, t’Amsterdam, voor de weduwe van Joseph Bruyning, boekverkoopster op de Beurs-sluys, 4o, [v]+90p.

(Knuttel 11010. Beschouwingen van Britse diplomaat uit Den Haag over opkomst en val van de Republiek. Met waarschuwing voor in omloop zijnde roofdruk. Temple schrijft over de regering, haar toestand, over de geaardheid van de Hollanders, hun religie, hun koophandel, de inkomsten en de oorzaken van de val in 1672. Fraai door handboekbinder UVA ingebonden met perkamenten rug (met rood titelschildje) en hoeken en gemarmerde hard kartonnen platten).

DEDUCTIE van de Staaten van den Lande van Utrecht: behelsende een waarachtigh verhaal van ‘tgene gepasseert is ontrent den intocht van de Fransche Macht in de Provincie en de Stadt van Utrecht [Wapen van Utrecht], [Gedruckt in’t jaar ons ‘s Heeren 1673], 4o, 28p.

(Knuttel 10662. Zonder omslag. Aan de onderkant kort afgesneden, zonder tekstverlies, m.u.v. impressum) 

SAMUEL & IOANNES GREGORIUS RENARD, De beantwoordingh op eenen brief, ofte een broederlijck dispuet, tusschen Samuel Renard, eenen calvinischen ghereformeerden ende Ioa. Gregorius Renard, onlanghs eenen calvinischen theologant; maer nu eenen Roomschen catholijcken, die den brief van Samuel beantwoordt [DM], t’Antwerpen, by Jacob Mesens, op de Lombaerde-Veste inden gulden Bijbel. Anno 1674, 8o, [xlvi]+433+[vii] p.

(Originele perkamenten band, met naam auteur en jaartal 1674 op de rug. Titelpagina ontbreekt, evenals gravure op de achterzijde daarvan, met familiewapen ridder Petrus Pasqual de Decker, de beschermheer van de Predikheren, aan wie het boekje is opgedragen. Met portretgravure Caspar Boutats van Ioannes Gregorius RenardRenard,.Johannes Gregorius werd ca. 1655 uit Waals-gereformeerde ouders geboren in Amsterdam. Studeerde theologie in Leiden en reisde in die tijd uit nieuwsgierigheid naar Antwerpen om de “belachlycken en verfoeyelycken handel der papisten” met eigen ogen te aanschouwen. Paters jezuieten slaagden er niet in zijn overtuiging aan het wankelen te brengen. Al op zijn terugreis maakte hij rechtsomkeer omdat hij zijn bagage vergeten was. Opnieuw raakte hij toen in een dispuut, waarbij een pater Predikheer erin slaagde hem te overtuigen. Op 20 december 1673 deed hij openbare belijdenis in de Predikherenkerk. Als antwoord op een brief van zijn broer Renard verdedigt Johannes Gregorius deze stap. Dit boekje bevat deze briefwisseling. Naast een Nederlandstalige editie verscheen er in 1675 in Freiburg ook een Duitstalige versie).

[ABRAHAM DE WICQUEFORT], Getrouw advys aen de oprechte Hollanders. Rakende hetgeene gepasseert is in de dorpen van Bodegrave en Swammerdam, en de ongehoorde wreedtheeden, die de Fransen aldaer gepleeght hebben. Met een memorie van de laeste marsch van ‘t leger van den koning van Vranckrijck door Brabandt en Vlaendren [orn.], z.pl. MDCLXXIV [1674], 8o, 217 p.

(Anoniem uitgegeven geschrift. Vertaling van Abraham de  Wicqueforts Advis fidèle. In perkamenten bandje. Met ex libris W.C. Braat).

JOANNES PEETERS, CASPER BOUTTATS, ‘Ter Gouw’ [stadsaangezicht uit het Thoneel der Steden ende Sterckten van ‘t Vereenight Nederlandt, uitgegeven te Antwerpen in 1674]

(Handgekleurde versie profiel van Gouda, getekend door Peeters (1624-na 1677) en gegraveerd door Bouttats (1640-1695). De prent is onderaan door beiden gesigneerd. Bezonder aan deze prent is dat de stad wordt afgebeeeld vanaf De Gouwe, terwijl bijna alle stadsgezichten de Hollandse IJssel als voorgrond nemen.  Onder de prent staat in het Nederlands en het Frans een korte beschrijving van de stad. Hierin wordt de nadruk gelegd op de waterrijke omgeving van Gouda, die belegering tot een kansloze missie zou maken. De bijzondere omvang van de Sint-Janskerk krijgt ook bijzondere vermelding).

EEN GEESTELIJCK LUST-HOOFKEN, met schoone lieffelijcke geestelijcke gesangen beplant door eenen catholijcken pastoor. Tot geestelijcke blijdtschap der zielen, ende vermijdinge aller oneerlijcke, lichtveerdige werelts gesangen [IHS-figuur], Gedruckt tot Utrecht [by Arnoldus vanden Eynden] en men vindt se te koop tot Emmerick, [tweede helft 17e eeuw], 8o, 160 (minus 12 en 14) p.

DEN GEESTELIJCKEN NACHTEGAEL. Inhoudende geestelijcke Lof-sangen op alle de Feest-dagen van den gheheelen Iare. Midtsgaders de lof-sangen vande notabelste H.H. Maechden, met meer andere gheestelijcke Liedekens/ gestelt op twee Partijen Superius ende Bassus, om bequamelijcken gesongen ende gespeelt te werden. [achterin: t’Utrecht, [tweede helft 17e eeuw] gedruckt by Arnoldus vanden Eynden, boeckverkoper over d’Gaerd-brug in ’t Muziek-boek], 8o, 37-44, 53-54, 59-60, 129-160-189+ [iii] p.

(Versleten en incompleet convoluutje, zonder  boekband; p. 19-30 en 97-110 en vanaf p. 160 ontbreken in Lust-hoofken, waarvan de oudst bekende versie stamt uit 1632; van het tweede werk met liedjes die vogelnamen dragen – nachtegael, tortelduyfsvogel, paradijsvogel, canarijvogeltjen – resteren slechts fragmenten en een register met een colofon. Geen titelpagina. Niet in STCN).

DEDUCTIE raeckende de collatie van ‘t Drostampt van Drenthe, ende d’abisive begevinge van dien, op de persoon van Zijn Excel. d’Heer Lieutenant Generael Rabenhaupt, baron van Sucha, &c. Aen Haer Ho: Mo: d’Heeren Staten Generael overgegeven door d’Heeren Johan de Sigers ter Borch en Rudolph van Selbach, mitsgaders den Advocaet Herman Krul, te samen Gecommitteerden van welgemelte Landtschap, en dieswegen aen hoog gedagte haer Ho: Mo: afgesonden [DM, In ‘s Gravenhage by Iohannes Rammazeyn, boeckdrucker woonende in de Wagestraet, In de Boeckdruckery 1674, 4o, 44 p.

(Knuttel 11216. Gedrukt door Johannes Rammazeyn, die voorheen een drukkerij had in Gouda en na zijn faillissement een herstart maakte in Den Haag. Drukkermerk toont een zon met een letterkrans. Met 21 bijlagen. Op titelpagina staat met de hand geschreven “den 10en Augustij 1674”; een andere datum is doorgehaald. Zonder omslag. Bladzijden los).

JACOBUS CRUCIUS, Suada Delphica sive orationes LXVIII Varii argumenti, studiosae juventuti manuductio ad artem oratoriam, [DM] Amstelodami, apud Joannem Janssonium à Waesberge 1675, 8o, [x]+591 p.

(Lessen rethorica van Jacobus Crucius, rector van de Latijnse school in Delft. Met het drukkersmerk van Vrouwe Fortuna, dat voor het eerst werd gebruikt in 1606 door de bekende Goudse boekdrukker Jasper Tournay en daarna door diens Goudse collega Willem van der Hoeve (1650). Het voorwoord in deze editie – de eerste druk stamt uit 1650 – is geschreven door de bekende nadere reformator uit Delft, Dyonisius Spranckhuijzen en Dyonisius Crucius.Opnieuw ingebonden in volledig leer met stempels op de platten, ribben op de rug met titelschild. Met frontispice/titelgravure. Goede conditie. Pagina 407/408 per abuis ingebonden tussen 384-385. Keurig schoongesneden boekblok met frisse pagina’s).

JOHANNES ORISANT, Der Fransen Haes-op, of schuyf voor ‘t roer, uyt Duytslandt en de Vereenigde Provintien, &c. Mitsgaders een kort verhael der geluckighe overwinninge, ten besten van ons lieve en diergekochte vaderland, verryckt onder ‘t beleyt der Doorluchtige Heeren Princen van Orangien. Van den beginne des oorloghs tot desen tydt. Alles met hunne effigien en afbeeldsels verryckt [Orn.], Gedruckt [voor den autheur, 1675], 4o, 7+[i]+58+[ii] p.

Maurits

FH(Knuttel 11312. Kerndeel, getiteld ‘Oude-Wijn in Nieuwe Leder-zacken’ eerder gedrukt in 1670, Knuttel 9824. Johannes Orizant (ca. 1633-1675) was een uit Den Haag afkomstige dichter, die studeerde in Leiden. Papieren omslag aan voorzijde verdwenen. Rechterhoek titelpagina, met impressum, afgeknipt en hersteld met blanco papier. Met ook enige woorden tekstverlies op achterzijde. Vijf gravures van Willem I, Maurits, Frederik Hendrik, Willem II en Willem III).

DESID. ERASMI ROTERODAMI, Colloqvia nunc emendatiora cum omnium notis, Tiguri , typis Henrici Bodmeri 1677, 12mo, 589+iiip.

erasmusje

(Miniatuuruitgave (formaat 11x6x4cm) met fraaie binding in leer, met messing slotjes; bekende gravure van Erasmus met twee geleerden op titelpagina).

G[ERAERT] BRANDT, Historie der Reformatie en andere kerkelyke geschiedenissen, in en ontrent de Nederlanden. Met eenige aentekeningen en aenmerkingen. Naerder oversien, merkelijk vermeerdert en vervolgt tot het jaer 1600. De tweede druk. [dm] Tot Amsterdam, voor Jan Rieuwertsz., Hendrik en Dirk Boom, boekverkoopers, 1677, 4o, [xxix] + 848 + 56 + [lvi] p.

[Idem], Het tweede deel. Van het jaer 1600 tot het laetste van ‘t jaer 1618 [dm] Tot Amsterdam, voor Jan Rieuwertsz., Hendrik en Dirk Boom, boekverkoopers, 1674, 4o, [xxv] + 996 + [xlviii] p.

[Idem], Het derde deel. [dm] Te Rotterdam. En is te bekomen by Barent Bos, boekverkooper, 1704, 4o, [vi] + 976 + [xlv] p.

[Idem], Het vierde deel. [dm] Te Rotterdam. En is te bekomen by Barent Bos, boekverkooper, 1704, 4o, 1116 + [xxxi] p.

(Eerste band is tweede druk van Brandts standaardwerk. Vier gave perkamenten banden met op de rug geschreven titel en deelnummers; compleet met gravures, deel 1 gedrukt in donkerder inkt en met enkele andere versies van de portretten, bv. die van Erasmus. Eigendomsinschrijving en stempel van Rev. Sybren S. Cnossen uit Grand Rapids Michigan. Tevens ex libris G.N.P. Hasselaer. In deel 3 op pagina 419 de bekende door de Staten veroordeelde pagina).

JOSEPH VAN DE H. BARBARA carmelit discals, Het gheestelijck kaertspel met herten troef oft t’spel der liefde, T’Antwerpen by Michiel Cnobbaert, anno 1676, 8o, [iv]+463+[ii]p.

Kaert3

Kaert2

 

Kaert4

Kaert1

 

 

 

 

 

(Zeldzame druk van een in 1666 geschreven boekje waarin de rooms-katholieke geloofsovertuiging wordt uitgelegd aan de hand van het kaartspel. Titelpagina ontbreekt. Voorafgegaan door prent van de H. Theresia. In de tekst 14 prenten van Fred. Boutats met een weergave van de speelkaarten in religieuze termen. Met huisvlijt opnieuw ingebonden in leren band met goudopdruk van schoppen. Bijpassend foedraal met suede rug).

MATTHYS BALEN, JANSZOON, Beschryvinge der stad Dordrecht. Vervatende haar begin, opkomst, toeneming, en verdere stant. Opgezocht, in ’t licht gebracht, en vertoond, met vele voorname voor-rechten, hand-vesten, keuren, en oude-herkomen (…) [stadswapen] Te Dordrecht, gedrukt by Symon onder de Linde, boekverkooper, woonende aan de Visch Markt, in de Groote Gekroonde Druckerye, anno 1677, 4o, [xii]+915p.

(Wat slordig maar alleszins toonbaar exemplaar van de Dordtse stadsgeschiedenis, zonder de beschrijving van de geslachten (p.917-1358). Van de prenten zijn alle 5 uitslaande platen van Romeyn de Hooghe (naar A. Houbraken) en 5 van de 11 portretten nog aanwezig. Met titelpagina, maar zonder titelprent. Ook stadsplattegrond, wapenkaart en 6 portretten ontbreken. Ook ontbreken 12 pagina’s tekst (p. 119-120, 211-214, 339-342 en 823-824). Pagina’s 913-915 deels in manuscript. Perkamenten rug met titel in handschrift; platten van gemarmerd karton; ex libris van G.C.C. Crone.) 

JOHANNES SMETIUS, PATER& FILIUS, Antiquitates Neomagenses. Sive notitia rarissimarum rerum antiquarum, quas in veteri Batavorum Oppido, [Fig.] Noviomagi Batavorum, Ex typographeio Regneri Smetii Ao. 1678, 4o, [v]+283+[i] p.

(Beschrijving van archeologische vondsten in Nijmegen; in fraaie lederen band met ribben, rugornamenten en tekstschildje in donkerrood “Smetii Antique Nomag”. Titelgravure en vier gravures met tekeningen van vondsten. Eigendomsinschrijving op titelblad “Smets” (auteur?). 

ADAM BURGHABER, Theologia polemica in qua doctrinae catholicorum doctorum asseruntur ac defenduntur et errores haeriticorum hujus temporus [DM] Friburgi Helvetiorum, typis Joannis Jacobi Quentz, typ. Ord., Anno Virginei Partus 1678, fol., [ii]+552+[viii]p.

Albergen1(Katholiek polemisch werk tegen de protestanten, geschreven door de jezuïet Adam Burghaber (1608-1687). Eerste druk van dit populaire werk, dat negentien keer herdrukt zou worden. Burghaver werd in Velden in Bayern geboren. Hij trad in 1626 toe tot de jezuïetenorde, werd in 1642 hoogleraar logica aan de hogeschool van Ingolstadt, werd professor in de theologie, was rector van het Theologicum Germanicum in Rome en vestigde zich in 1676 in het Zwitserse Freiburg, waar hij rector werd van het Collegium. Vandaar verhuisde hij naar Constantz, waar hij overleed. In fraai bruinlederen band met goudornamenten. Rug gebroken. Eigenaarsinschrijving op titelblad doorgehaald. Uit handschrift op schutblad blijkt dat het boek een prijsband is geweest, die aan de school Albergen3van Rheine is uitgereikt aan de student Lambert Prinsen: “Munifica ae liberali donatione praenobilis senatus Rheinensis in publica praemiorum distributione habita 28e augusti thoe jonino (?) argumenti praemio potitum esse ingenuum ae crititum adolescentem Lambertum Prinsen. Assessor P. Demetrium Vischers, studiae gramatices classis professor. Rheinae, 28e augusti Anno 1794”. En lager: “G.B. Tusveld, pastor Albergen”. Hij was pastoor in dit Twentse dorp vanaf 1814.)

NOVUM TESTAMENTUM Domini Nostri Iesu Christi. Vulgate editionis. Coloniae apud Jacobum Naulaeum 1679, 12mo, 398 + [xvi] p.

MISSALE CARTUSIANI ordinis ex ordinatione Capituli Generalis. Anno domini 1677. Celebrati sub R.P.D. Innocentio le Masson Priore Cartusiae ac totius eiusdem ordinis Generali [Ill.] Fauratii in sabaudia, typis Ludovici du Four, sereniss. Ducis tipographi ordinarii sumptibus maioris Cartusiae 1679,  fol. (35,5:23,5 cm), [xvii]+ 416+[i]+107p.

(Missaal van de Kartuizers. Met gegraveerde titelpagina van twee monikken die de Heilige Mis opdragen voor een schilderij van St. Bruno (stichter van de Kartuizer orde) van de hand van Louis Cossin; Met drie grote gravures van resp. De Annunciatie (voor fol. 1), de geboorte van Christus (fol. 16) en Calvarie (na fol. 204); verder honderden houtsnede-initialen en diverse ornamenten met Christus en Maria. Gedrukt in zwarte en rode letters, kerkelijke kalender van 1679 -1758, heiligenkalender met enkele aanvullingen in handschrift, vele bladen met muziekschrift en goudlederen bladwijzers. Ingebonden correctie in fraai gecalligrafeerd handschrift tussen fol. 342-343. Gebonden in oorspronkelijke bruinlederen band met ribben (boven- en onderaan beschadigd); leer gespannen om zware houten platten; resten van messing boekklampen. Laatste tweehonderd pagina’s in rechterbovenhoek fors aangevreten door muizen, echter zonder noemenswaardig tekstverlies. Weale-Bohatta 1745; Brunet, Suppl. I, 1038. – Schöner Missaledruck in Rot und Schwarz in einem dekorativen zeitgenössischen Einband. “C’est une véritable curiosité typographique” (Brunet).

PIETER CHRISTIAENSZ BOR, Oorsprongk, begin, en vervolgh der Nederlandsche oorlogen, beroerten, en borgerlyke oneenigheden; beginnende met d’opdracht derselve Landen, gedaen by Keyser Karel den Vijfden, aen sijnen soon Konick Philippus van Spanjen, en eindigende met het einde van ‘t jaer MDC [1555-1600]. Waerachtelijk en onpartijdelijk beschreven door Pieter Bor Christiaensz. In XXXVII boeken, en IV stukken verdeelt. Verciert met verscheide afbeeldingen van vermaerde mannen en printen der voornaemste geschiedenissen: voorts met een byvoeghsel van authentyke stukken en nieuwe registers vermeerdert. Het eerste stuk: t’Amsterdam by de weduwe van Joannes van Someren, Abraham Wolfgangh, Hendrick en Dirck Boom 1679, fol., 1006+188 p.

[Idem], Het tweede stuk: beginnende met de koomste van Alexander Farnese, Prince van Parma, [1578] en eyndigende omtrent het laetste van junius des jaers 1587: t’Amsterdam by de weduwe van Joannes van Someren, Abraham Wolfgangh, Hendrick en Dirck Boom 1680, fol., 1002+128 p.

[Idem], Het derde stuk: beginnende met het vervolgh van de belegeringh van Sluys, onder den Prins van Parma, in den jaare 1587, en eyndigende met het jaer 1594: t’Amsterdam by de weduwe van Joannes van Someren, Abraham Wolfgangh, Hendrick en de weduwe van Dirck Boom 1681, fol., 904+28 p.

[Idem], Het vierde en laatste stuk: beginnende met de regeeringe van Ernestus in den jaare 1595, en eyndigende onder de regeeringe van Albertus in den jaare 1600: t’Amsterdam by de weduwe van Joannes van Someren, Abraham Wolfgangh, Hendrick en de weduwe van Dirck Boom 1684, fol. 696+199 p.

dsc019121

(Originele perkementen banden, met titel in inkt op de ruggen geschreven; 8 van de 40 grote prenten ontbreken).

dsc01910

(Wel met extra prent van de gestrande Walvis).

ORDRE waer nae alle school-meesters ende costers ten platten lande in den gestichte van Utrecht haer sullen hebben te reguleren. Geapprobeert by de Ed: Mo: Heeren Staten ’s Lands van Utrecht, by appoinctemente van dato den xxiiii-en martij 1676 [provinciewapen] Tot Utrecht, gedruckt by Willem van Paddenburgh, ordinaris drucker der Ed: Mog: Heeren Staten ’s Lands van Utrecht, 1681, 4o, 16 p.

(Reglement voor dorpsschoolmeesters in de provincie Utrecht. Zonder omslag. Zeldzaam. Niet vermeld bij E.P. de Booy’ s Kweekhoven der wijsheid. Op titelpagina in oud handschrift “N. 45”. Aan het eind van de tekst stempel met kerkzegel van Utrecht. Op achterzijde ornament rond ovaal. In het midden een opgegeslagen bijbel met de tekst “Compt ghy gebenedyde, besit dat ryck myns vaders” . In het randschrift staat: “Mat. Cap. V vers 8 en laet het boeck deser wet van uwen monde niet comen, maer overdenckt het dach ende nacht”.).

MENNO SYMONS, Opera omnia theologica, of alle de godtgeleerde wercken. ‘tSamen by een vervat, en nu op nieuws door eenige Beminnaers der Waerheydt, ter eeren Godts en hares Naesten welvaert in druk uytgegeven. Verrijckt met vier registers, en eenige andere schriften van den autheur, over desen nooyt in druck geweest, als mede voor yder tractaet sijn eygen tytel en voorreden gestelt, en geetrouwelijk in onse Nederduijtsche spraecke overgeset [DM] ‘tAmsterdam by Johannes van Veen, boeck- en pergament-verkooper, in de Oude Hoogstraet, tegen over ’t Oost-Indisch Huys 1681 [achterin: t’Amsterdam, gedruckt by de weduwe van Jacob de Jonge, 1681], sm. fol., 642 fol. [viii] +  + [xx] p.

INHOUD:

–       Uytgangh ofte bekeeringe van Menno Symons [fol. 1-v]

–       Fundament en klare aenwysinge van de salighmakende leere Jsu Christi, fol. [iv] – 70

–       Van het rechte christen geloove [1556], fol. 71-120

–       Schoone ende grondelyke leeringe uyt des Heeren Woord [1556], fol. 121-132

–       Troostelycke vermaninge van dat lyden, kruys, vervolginge der heyligen, fol. 133-160

–       Seer lieffelyke meditation ende godsalige oeffeninge, fol. 161-176

–       Klare onderwysinge uyt des Heeren Woord. Van de geestelyke verryssenisse ende nieuwe of hemelsche geloove, fol. 177-184

–       Grondelyk onderwys ofte bericht van de excommuicatie, ban, uytsluytinge of affrondinge der kerken Christi, fol. 185-214

–       Suyvelryk onderwys ende leere. Hoe alle vroome ouders haer kinderen (…) gehouden zijn te regeeren, te kastijden, te onderrichten en in een vroom deugdelyk en gosdsalig leven op te voeden, fol. 215-222

–       Sommarie ofte byeenvergaderinge van sommige schriftelyke bekentenissen des Geloofs (…) antwoordingen op schriften van Gellio Fabro en Joanne a Lasco, fol. 223-324

–       Seer droeffelycke supplicatie der armen en ellendigen christenen, fol. 325-330

–       Korte klaeglycke ontschuldinge der ellendige christenen ende verstroyde vreemdelingen, fol. 331-336

–       Klaer bericht ende schriftelyke aenwysinge van de excommunicatie, fol. 337-350

–       Klare onwederspreekelyke bekentenisse en aenwysinge (…), fol. 351-382

–       Vermanende belydinge van den Drie-Eenigen ende waren Godt [1597, 1600], fol. 383-392

–       Verklaringe des christelycken doopsels in den water (…), fol. 393-434

–       Oorsake waerom dat ick Menno Symons niet af en late te leeren ende schrijven, fol. 435-456

–       Grondelicke en klare bekentenisse der armen en ellendigen christenen [1552], fol. 457-478

–       Seer grondelycke antwoort (…) op Zylis en Lemmekes oververdiende lasterlycke faemrooven, achterklappen, ongesoutene en bittere schelt-woorden, fol. 479-490

–       Weemoedige ende christelyke ontschuldinge ende verantwoordinge over de bittere, nydige leugenen (…) onser misgunstigen, fol, 491-516

–       Korte en klare belydinge ende schriftelycke aenwysinge (…) Johan a Lasco, fol. 517-545

–       Gantsch duidlyck ende bescheyden antwoordt (…) Martini Microns [1553], fol. 543-598

–       Seer hertgrondelycke (doch scherpe) sendt-brief aen Martinum Micron, fol. 599-618

–       Gantsch duidtlyck ende klaer bewys (…) tegen de grouwelicke en grootste blasphemie van Jan van Leyden, fol. 619-631

–       Lieflycke vermaninge of onderwysinge uyt Godts Woordt, fol. 631-637

–       Menno Symons schrijven aen syne medebroederen t’Amsterdam, fol. 637-641

–       Tweede brief door Menno Symons, fol. 641-642

(Verzameld werk van de enige echte Nederlandse reformator uit Witmarsum; inclusief levensbeschrijving, maar helaas zonder zijn portret van Luyken. Originele lederen band om houten platten, met koperbeslag en boekklampen. Leer op rug bovenaan weggesleten. Boekblok gaaf, met een ekele boekenworgaatjes en enkele vochtvlekken in de margerand). 

[Fragment] CORNELIS RHYNENBURGH, Vreughden-bergh, bestaende in ziel-suchten, bruylofts-gesangen en stichtelycke vermaeckelyckheden, Tot Amsterdam by Michiel de Groot op den Nieuwendijck in den Bybel [z.j.], 16o obl. (p.1-50 ontbreken) 186+vi+201+vi p. [hierbij gebonden] ‘t Nieuwe kleyne harpje, 122 p. (einde ontbreekt)

UYTLEGGINGE van de wijt-beroemde en seer konstige glasen, binnen de voor-Glazengids1treffelijcke en vermaerde int Jans Kerck tot Gouda. Tot dienst en gerief, soo voor de inwoonders deser stadt, als voor de vreemdelingen, die dit konstigh werck komen te aanschouwen. Den tweeden druck. Vermeerdert met den brand der selver kerck, in den jare 1552 en veersjes op aller Glasen inhoudt [stadswapen] Ter Gouda, by Andries Endenburgh, boeckverkooper op de Marckt, in de Chronijck 1682, 8o, [xxxviii p.]

Glazengids2(Met ingevouwen dubbelportret van de gebroeders Dirck en Wouter Crabeth uit 1661, gemaakt door de Goudse graveur Reynier Persyn en voorzien van een gedicht van Joost van den Vondel. Onderaan de laatste bladzijde staat vermeld dat deze ‘afbeeltsels’ ook los te koop zijn bij de Goudse drukkers Dyvoort en Endenburgh. Tweede druk van het Goudse Glazengidsje, een jaar na verschijning van de eerste editie. Met eenvoudige, sleetse omslag van gemarmerd papier en versleten omslag. Voor de portretten ontbreekt één pagina. De hoeken zijn afgesleten door veelvuldig gebruik).

 

ZACHARIAS WEBBER, Kort verhael van de Confessie van Augsburg. Mitsgaders hetgeene soo voor, in, als oock nae ’t overleveren derselvigen aen keyser Carel de V is voorgevallen. Hier achter is oock in ’t kort bygevoeght het leven van D. Martin Luther [Orn.], t’Amsterdam by Christiaen Moele, boekverkooper op de Cingel op de hoek van de Huyssitten-steeg, in de Hebreeusche Bybel, Anno 1682, 8o, [ix]+258+[xxiv]p

AugsburgCONFESSIE OFTE BELIJDENISSE DES GELOOFS. Van sommige Keurvorsten, vorsten ende steden des H. Roomschen Rijcks aen keyser Karel de V. op den Rijcks-dagh te Augsburg Anno MDXXX overgelevert. Alle vrome godtsalige christenen ten dienste uyt ’t Hoogduytsch in onse Nederlantsche tale overgeset [Orn.], t’Amsterdam by Christiaen Moele, boekverkooper op de Cingel op de hoek van de Huyssitten-steeg, in de Hebreeusche Bybel, Anno 1682, 8o, 56p.

(Met dubbelzijdige titelgravure van S. Savrij uit eerste druk uit 1650 van de auteur zelf, boekverkoper in de Huissitten-steegh. In het boek kleine prentjes van Luther in actie op p.29, 35, 54 – ‘Hier stae ick, ick en kan niet anders, Godt helpe my’ en 64 (identiek aan p. 54). Perkamenten band, vuil door gebruik met kleine licht blauwe verfsporen op hoekje achterplat en op achterplat in oud handschrift ‘Hr. Jer. Kaufringe dür Elzas’. Binnenwerk vuil en licht vochtvlekkerig. p. 65 t/m 68 rechter onderhoekje afgescheurd met miniem tekstverlies. Laatste p. 56 van Confessie half afgescheurd).

WILHELMUS GOEREE, De Republyk der Hebreen, of Gemeenebest der Joden. Onder de Wet der Ceremonien en Dienstbaar Jerusalem. Vervolgd op de drie boeken van de heer Petrus Cunæus. Uyt de naargelaten schriften van wijlen H.W. Goeree (in sijn leven doctor in de God-geleerdheyd en genees-oeffenaar binnen Middelburg in Zeeland) by een versamelt door een lief-hebber der Joodse oud-heden. Verrijkt met naauwkeurige print-verbeeldingen, rakende den Tabernakel-bouw van Moses en andere ceremoniele Heyligdommen des Ouden Testaments [Orn.] t’ Amsterdam, by Wilhelmus Goeree, boek-verkooper op ‘t Rokin in Cicero,1683, 8o, [xxiv]+558+[xxiv] p.

hebreeen1

hebreeen3

(Prachtexemplaar met alle negentien fraaie (uitvouwbare) kopergravures van Jan hebreeen4Luiken op stevig papier. In gave perkamenten band. Frisse en witte pagina’s, met een paar zeer lichte vochtplekken in enkele katernen. Frontispice zegt abusievelijk dat het om het tweede deel zou gaan. Compleet. De gravure van de Tabernakel heeft zelfs een pop-up).

[PIERRE JURIEU] Histoire du Calvinisme & celle du Papisme mises en parallele: Ou Apologie pour les Reformateurs, pour la Reformation, & pour les Reformez, divisée en quatre parties, contre un libelle intitulé l’Histoire du Calvinisme par Mr. Maimbourg [DM] A Rotterdam, chez Reinier Leers, 1683, 12o, 2 (van 4) dln., 40+575 en 611 + 6 p.

(Met gegraveerd frontispice; originele perkamenten bandjes; rug van eerste deeltje bovenaan ingescheurd; bandje tweede deel gaaf met titel in handschrift op de rug; bibliotheekstempeltje op beide titelpagina’s – “Libri di Gio. Rossi” – beide boekjes missen blanco schutblad; laatste blad door zilvervisjes licht aangevreten)

CORNELIUS HAZART, S.J., Triomph vande christelycke leere ofte grooten catechismus met eene breede verklaringhe van alle syne voornaemste stucken ende eene korte wederlegginghe vanden catechismus der calvinisten, T’Antwerpen by Michiel Knobbaert, by het Professen-huys in S. Peeter 1683, 2vol., folio, [xii]+ 716 + [viii] en [xiv] + 738 (=740) + [viii] p.

(Polemisch werk van de jezuïet Cornelius Hazart, 1617-1690. Tweede deel met gegraveerd wapen; titelpagina’s in rood en zwart; ruggen in kalfsleer, met titelschildjes in rood en deelnummers in groen; sleetse boardkartonnen plattenop schutblad eerste deel prijsinscriptie: “waer in den eerste prijs bekoomen heeft Anna-Catharina van Aken, den 28 october 1827 in de parochiale kerk te Turnhout”).

P[IETER] RABUS, Het leven van Dirk Rafelsz Kamphuizen, nooit voor dezen gedrukt. Hier voor is gevoegt het vaars van P. Rabus op Kamphuizens Geestelijke dichtkunde [orn.] Te Rotterdam. By Barent Bos, boekverkoper. Anno 1683, 4o, [x]+28 p.

(Niet in Knuttel; wel in STCN. In latere drukken is een portret van de predikant/dichter D.R. Camphuysen (1587-1627) toegevoegd. Gedicht van Rotterdamse dichter en publicist Pieter Rabus (1660-1702). Met rafelige papieren omslag).

ADRIAEN PAETS, Copie van een Remonstrantie, geschreven door de Heer Adriaen Paets, Raedt en Vroetschap der Stadt Rotterdam, aen de Ed : Groot Mog: Heeren Staten van Hollandt en Westvrieslandt [orn.], Na de copie van Rotterdam. In ‘s Gravenhage, gedruckt by Gerrit Rammazeyn 1684, 4o, 8p.
ADRIAEN PAETS, Copie Nader Remonstrantie, 4o, 3p.

(Knuttel 11993. Gerrit Rammazeyn was ‘boekdrukker in de Houtstraat, by ‘t Plein, in ’t Scherm’. Hij was telg uit boekdrukkersgeslacht uit Gouda. Remonstrantie met omslagje en titelschild. Nadere Remonstrantie zonder titelblad, los bijgevoegd).

DE REGELS EN BESLUYTEN van het Alderheylighste ende Algemeyn Concili van Trente. Gehouden onder de pausen Paulus den III, Julius den III, ende Pius den IV. Getrouwelijk van nieuws overgezet door N.S.P.A. Hier is ook achter-by-gevoegt de verklaering van eenige bezondere woorden, die in ‘t Concili gebruykt worden [AFB.] t’Antwerpen, voor Frederick van Metelen, 1684, 8o, [i] + 436 + [xviii] p.

(Titelpagina voorafgegaan door een titelpagina van een oudere editie, uitgegeven in Antwerpen door Balthasar Moretus in 1657; 18de-eeuwse leren band, boek ingeboden met behulp van stroken van een incunabel. Achter de initialen N.S.P.A. gaat Nicolaes van der Steen of Stenius, pastoor van Akersloot schuil, die in 1650 werd geportretteerd door Frans Hals. Stenius leverde ook enkele lofdichten voor de gezangenbundel “De singende swaen” van de Goudse pastoor Willem de Swaen, die in 1655 ook een lied schrijft op de 50ste verjaardag en 25-jarig priesterjubileun van Stenius.). 

CONVOLUUT
FACTUM voor de neven ende erfgenaemen van zal: Jan Otto Acquoy, ende de neven van den Doorluchtigsten ende Hoogwaerdigsten Heer Cornelius Jansenius, bisschop van Yperen, als eysschers in cas van injurie. Tegen den Eerw: P. Cornelkius Hazart, priester S.I. binnen Antwerpen, ende mijn Heer Anthony Hoefslach, priester ende keurmeester der boecken, als verweerders, 1684, 4o, 15p.
(Zonder titelblad; kort afgesneden, met enig tekstverlies van voetnoten)
HET HOF VAN ROMEN. Bestaande in desselfs paus en kardinalen, zo als het geconstitueert was ten tyde van de laatste verkiezinge van paus Benedictus den XIII. op den 29. may 1724. Door een voornaam liefhebber byeen verzamelt en opgestelt [Orn.], T’ Amsterdam by Johannes van Septeren, boekverkoper, op de eerste Leydse straat, tusschen de Heere en Keizers graft, 1724, 4o, [ii]+82p.
T’SAMEN-SPRAECKE tusschen eenen coopman ende eenen advocaet van Brussel, aengaende de saecke van den Heere pastoor van Ste. Catherine derselver stadt, tegens Syne Hoogw. Den Heere Arts-bisschop van Mechelen. Dienende tot wederlegginge van den ghedreyghden Ban van Excommunicatie, van deselve Syne Hooghw. van den 17. februarii 1708 ende andere quade roepen uytghestroeyt tegens denselven pastoor, z.pl. [1708], 4o, 68p.
(Knuttel 15745a)
CASPARUS HEESPER, De ydele verwachting der joden, na de komste van den Messias. Getoond in een Doop-predicatie, ter gelegenheyt wegens het doopen van een bekeerd jood. Uytgesproken den 14. april 1721 door Casparus Heesper, Leeraar der Augsburgse HeesperConfessie tot Gouda [DM], Tot Gouda, gedrukt by Andries Endenburg, ordinaris drukker van de stad, op de Markt in de Chronyk 1721, 4o, [ii]+18p.
(Knuttel 16553. Met zeer fraai drukkersmerk van Endenburg, verbeeldende Romeinen 12 vs. 12 n randtekst “In oratione perdurantes”. Heesper, geboren in het Duitse Werden, meldt zijn lezers dat de preek is uitgegeven op aandrang van zijn kerkenraad. Hij excuseert zich bij voorbaat voor eventuele taalfouten, “wel wetende, dat myn styl en spellinge, zo zuyver Nederduyts niet en is, als die van een geboren Hollander”. Voor Heesper in 1705 naar Gouda kwam was hij veldpredikant en vanaf 1701 luthers predikant in Edam. Hij zou in Gouda blijven tot zijn emeritaat in 1734 en overleed in 1736)
KORTE VERANTWOORDING voor de Roomsgezinden dezer Republiek, waarin hare kerkelyke regeringe, van outs bestiert door pausselyke vikarissen, bewezen, verdedigt en gezuyvert wort. Tegens het kort geding, tegens die priesters en andere menschen, die hier te lande onder de Rooms-Catholyke ingesetenen de onrust stoken; vervat in de forme van een brief aan een regent geschreven [Orn.], Gedrukt voor den autheur, en zyn ook te bekomen t’Utrecht, by Harmanus Besseling, boekverkoper in de Lyn-Markt, 1726, 4o, [ii]+23p.
(Knuttel 16695. Anti-jansenistisch geschrift. Met de vermelding dat van de 600.000 katholieken in de Republiek er slechts 20.000 het jansenisme aanhingen. Met kleine toevoeging in oud handschrift aan het eind).
JOAN CHRISTIAEN VAN ERCKEL, Brief van het Aerts-Bisschoppelyk Kapittel van Utregt, aen den doorlugstigsten Heer Joseph Spinelli, abt van Ste. Catharina, pauselyken Inter-Nuntius aen het Hof tot Brussel [Orn.], Tot Amsterdam, gedrukt by Nicolaes Potgieter, 1724, 4o, 40p.
FABRICIUS CARD[INAAL] PAULUCIUS, Brief geschreven aan den Aarts-bisschop van Sebasten, uit last van Zijn Heiligheid den paus van Romen, 12 oktober 1703, 4o, 3p.
(Brief aan apostolisch-vicaris Petrus Codde)
BRIEF wegens het onregtmatig gedrag van den Hoogwaardigsten en Doorlugtigsten Heer Joannes Bussi, nuncius te Keulen. Waarin bevat wordt het bevel van Syne Keurvorstelyke Hoogheid den Heer Aertsbisschop van Keulen, Bisschop van Luyk, enz. tegen denzelven Bussius, als schender van ’t bisschoplyk regt, en het gebod waardoor die nuncius het bevel van den Keurvorst nietig en kragteloos durft verklaren [Orn.], Anno 1709, 4o, 8p.
TWEEDE BRIEF wegens het onregtmatig gedrag van den Hoogwaardigsten en Doorlugtigsten Heer Joannes Bussi, nuncius te Keulen; ofte beklag van Syn Hoogheid den Palts-graaf aan den Rhyn, Keurvorst van ’t H. Roomsche Ryk, en den Doorl. en Hoogw. Vorst en Bisschop van Munster aan Syne Heiligheid Clemens den XI tegen het onvoorzigtih en vermetel verwerp-schrift van den Hr. Joannes Baptista Bussi (…) [Orn.], 1709, 4o, 8p.
HEILZAME EN NOODWENDIGE WAARSCHOUWINGE aan alle verstandige en vroome katholyken, tegens zeekere laster-zugtige, ziel-verderfelyke en rust-stoorende brief van den abt Spinelli, pauselyke inter-nuntius te Brussel, aan verscheide priesters hier te lande toegezonden, 4o, [z.j.]
THEODORUS DE COCK, aan alle vrede-lievende inwoonders van de Vereenigde Nederlandsche Provincien, [Leiden, 1702], 4o, 8p.
(Plaats en jaar van uitgave in potlood op eerste pagina.Met catalogus van boeken en geschriften die worden toegeschreven aan Petrus Codde)
HOOGNODIGE RETORSIE, ofte afweering, tegen zeker manifest uytgegeven met dezen tytel: Theodorus de Cock, Aen alle vrede-lievende inwoonders van de Vereenigde Nederlandsche Provincien, [1702], 4o, 8p.
MEMORIE raakende den tegenwoordigen toestant der gevlugte France geestelyken in Hollandt nopende de religie [Orn.], Gedrukt na de copye van Parys: tot Gendt, by Corenlis Meyer op d’Hoogpoort in ’t Gekroond Sweird [1728], 4o, 22p.
(Knuttel 16763. Laatste pagina’s vochtvlekkerig).
J.C. VAN OUWERKERK, Bericht aen de waerheid lievende Catolijken van Nederland, wegens twee decreten van Romen, ten laste van de Eerwaerdige vaders jesuyten onlangs uytgekomen; waervan het eene twee schandelijke ketteryen of dolingen, het andere hun levens-beschryvinge van den H. Ignatius betreft, z.pl. [1690], 4o, 18p.
BEKNOPTE ONDERREGTING wegens het verschil over het Formulier ofte de vijf stellingen van Jansenius: voorgesteld met vragen en antwoorden, z.pl. 1708, 4o, 8p.
(Knuttel 15759)
THOMAS PHILIPPUS door Godts bermhertigheyt van den titel van den H Caesareus, der H. Roomsche Kerck proester cardinael D’Alsace, De Boussu, Aetsbisschop van Mechelen, Primaet der Nederlanden, etc. etc., tot Mechelen, by Laurentius vander Elst, 20 augustus 1728, 4o, 4p.
(Rechter onderhoekje afgescheurd; zonder tekstverlies).
THOMAS PHILIPPUS door Godts bermhertigheyt van den titel van den H Caesareus, der H. Roomsche Kerck proester cardinael D’Alsace, De Boussu, Aetsbisschop van Mechelen, Primaet der Nederlanden, etc. etc., tot Mechelen, by Laurentius vander Elst, 29 augustus 1708, 4o, 8p.
HENRICUS JOSEPHUS VAN SUSTEREN, by de gratie Godts ende des H. Apostolycken Stoel, bisschop van Brugghe, t’Antwerpen, by de weduwe van Petrus Jacobs, 19 juli 1729, 4o, 4p.
FR. CAROLUS uyt het order der capucinen, by der gratie Godts, ende des Apostolycken Stoel van Roomen, bisschop van Antwerpen, t’Antwerpen by Hieronymus Verdussen, drucker van Syne Doorluchtighste Hooghweerdigheyt, wooende op de groote Merckt, in s. Augustinus, 1 augustus 1729, 4o, 4p.
DECREET van de vierschaer van Romen, genaemd inquisitie, by hetwelke, na een rijp ondersoek, onder anderen opnieuw verboden en verdoemd worden drie verscheide schriften van den Hr. Adriaen van Wijk, pastoor in de Kethel, z.pl. 1693, 4o, 8p.
NAEDER DEKREET van de Roomse vierschaer, genaemd inquisici: by het welke onder anderen verdoemt wort het smeekschrift van Heer Adriaen van Wyck, pastoor in den Kethel [Orn.], 1694, 4o, 8p.
P.M., Korte aentekeningen over zekere vier stellingen, door Heer Adriaen van Wijk ten onregt aengevreven aen A.V.H. [Alardus van Haeften], z.pl., z.j., 4o, 4p.
CONSTITUTIE UNIGENITUS tot de grond toe verdelgt: en vor eeuwig tot de duysternis verwesen, door een dame weduwe van Parys, in een samespraek met een jesuit, weerdig om gelesen te worden, z.p., [1736?], 4o, 8p.
JOAN SOANEN, Brief van Mijn Heer den bisschop van Senez aen alle de bisschoppen van Vranckryk, aengaende het Concilie Ambrun, t’Utrecht by Corn. Guil. le Febvre, op de Marie-Plaets 1727, 4o, 8p.
(Knuttel 16728)
[AEGIDIUS DE WITTE], Bericht aen de gemeyne geloovigen, over zekere Bulle, nieulijks van Roomen gekomen op den naem van Clemens XI, paus van Roomen: verbiedende 100 stellingen, en eene daer-by [Orn.], 1713, 4o, 11p.
(Knuttel 1601a)
MEMORIE aan de Hoog Mogende Heeren Staaten Generaal der Vereenigde Nederlandsche Provintien; rakende de kerken ordre van Haare Rooms-Catholyke ingesetenen: vanwegens de Republyk van Venetien overgegeve door derselver resident, in september 1725, in ’s-Gravenhagen, by Hendrik Scheurleer, 1732, fol., 4p.
(Opgevouwen in het boek, met scheurtjes)
ZEDIG EN BONDIG BEWYS der wettige zending van den Heer Jakob Krys in de pastory van den Eerw. Heer Godefridus Kool zal. t’Amsterdam, tot antwoord op zekeren brief in deszelfs gemeente, den 16. April 1708 uitgestrooit, z.pl. [1708], 55+[i] p.
(Knuttel 15749)
ANTONI VAN HARDEVELDT, Drie brieven, betreffende de eene pausselyke Bulle van het Jubile te Rome, met den jare 1750 (…) / De andere zekere Contra-Bulle of ernstige recommandatie van een geestelyken in Holland, wegens gemelde pausselyke Bulle (…) / De derde de zaak der janzenisten in osn landt, aangaande eenen zoogenaamden vicaris, of wel eenen genraalen bisschop of kerkoversten, over alle Roomsche pastoors en gemeentens, [Orn.], Tot ’s Hertogenbos, by de wed. van H. Palier en Zoon, 1750, 4o., 32p.
ZEND-BRIEF, raekende den overlast, met dewelke eenige jesuiten beledigen seker jesuitVos tot Gouda [Orn.], Gedrukt in ’t jaar, anno 1686, 4o, 16p.
(Knuttel 12552. Betreft de kwestie Jacob de Vos. Zie Paul H.A.M. Abels, Hij kwam binnen, zonder kloppen. De worsteling van pater Jacobus de Vos met zijn geestelijke dochters, in: Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis E13 (2010) 73-84. Ook verschenen in Erfgoed. Genealogisch Magazine 19 (2011/mrt-april) 10-16 (eerste deel) en (2011/mei-juni) 3-11 (tweede deel).
CORNELIUS JOHANNES, door de genaede van Godt aertsbisschop van Utrecht, aen alle aertspriesters, pastoors, priesters en catholijken, zoo van ons aertsbisdom van Utrecht, als vordere onderhoorige bisdommen, 30 december 1725, z.p. [1725], 40, 17p.
[AEGIDIUS DE WITTE], In ’t jaer MDCCXXI den 17. april, s’avonds ontrent ten negen uuren rustte van zijnen arbeit, om tot het eeuwig ligt en rust over te gaan, de Zeer Eerwaerde en wytberoemde Heer Aegidius de Witte, voor deezen pastoor en deken van onze Lieve Vrouwe Kerke over Deil te Mechelen etc., z.pl., [1721], 4o, 7p.
MEMORIE aan de Ed. Groot Mog. Heeren Staaten van Holland en West-Vriesland overgegeven uit den naam en vanwegens de regte Rooms-Catholyke burgeren en ingesetenen deser landen. Omme door de goederetierenheid van Haar Ed. Groot Mog. te worden bevryd van de dominantie des zoogenaamden Aartsbisschops van Utregt en zyn praetense capitulairen, met win zy zig om der conscientie wille onmogelyk kunnen conformeeren, en vorders, om hunne godsdienst by conniventie als voor dezen volgens de intrinsique regels van hun geloof te mogen exerceren, z.pl., z.j. [1727], 4o, 10p.
(Knuttel 16742)
VOOR-UITGAANDE BEMERKINGEN over een boek, ’t welk onder den naam van den Eerweerdigen Heer Cornelius Paulus Hoynk van Papendregt in ’t licht gekomen is, en den titel voert van Historie der Utregtsche kerke enz., Uit het Latyn vertaald door F.M. [Orn.], Te Delft, by Adriaan Beeman, boekverkooper 1727, 4o, 88p.
(Knuttel 16747)
VERDEDIGING der zaliger gedachtenisse van den Hoogwaerdigsten en Doorluchtigsten Heer, de Heer Peterus Codde, Aertsbisschop van Sebaste, Apostolischen Vicarius in het Verennigde Nederlandt [Orn.], 1711, 4o, 31p.
(Knuttel 15995)
BRIEF voor den Aertsbisschop van Sebaste geschreven aen de katholyke ingezetenen van het Vereenigde Nederland [Orn.], t’Utrecht gedrukt by Theodorus vanden Eynden, boekverkoper in ’t Musiek-boek, 1704, 4o, 12p.
(Knuttel 15326)
TWEEDE BRIEF van den Aertsbisschop van Sebaste aen de katholyke ingezetenen van het Vereenigde Nederland, [Orn.], t’Utrecht gedrukt by Theodorus vanden Eynden, boekverkoper in ’t Musiek-boek, 1704, 4o, 12p.
(Knuttel 15346)
BRIEF van den Heer bisschop van S. Pons aan den Heer Aartsbisschop van Cameryk, in dewelke hy verdedigt de 19 bisschoppen die in het jaar 1667 aan den paus en den koning van Vrankryk geschreven hebben over de zaak van de IV beroemde bisschoppen, namelyk van Alet, van Pamier, van Beauvais, en van Angers, z.pl., z.j. [1705], 4o, 18p.
(Knuttel 15432)
VERKLARING van de ledematen der Universiteyt van Leuven, die om de Bul Unigenitus uyt dezelfde gestooten zynde, gedwongen zyn geweest het landt te verlaten, t’Utrecht by Corn. Guillelmus Le Febvre 1729, 4o, 7p.
TRANSLAET in den naem des Heeren. Amen. Wy Carolus van d’Orden der Capucinen (…) bisschop van Antwerpen (…). Tot Loven, by Martinus van Overbeke, by de Halle ende tot Mechelen by Laurentius vander Elst, 1728, 4o, 8p.
JOANNES TIBBEL, Verklaring gedaan binnen Schiedam over ’t stuk van het eeren vande H. Maegd Maria [Orn.], Te Delft by Henricus van Rhyn anno 1703, 4o, 8p.
(Knuttel 15122)
ANTWOORD op zeekere brief uyt Amsterdam, den 28 meert 1727 in ’t Latyn geschreven aen den zeer Doorlugtigen en Aenzienelyksten Heer N.N. In dewelke den schryver tragt te bewyzen dat de Rooms-Catholyke zig niet moogen onderwerpen aen het geestelijk regtsgebied van de H. Aertsbisschop Cornelius Joan Barchman Wuytiers, Tot Amsterdam, te bekoomen by Nicolaes Potgieter, boekverkoper, 1727, 4o, 11 p.
(Knuttel 16746)
CORNELIUS JOHANNES BARCHMAN WUYTIERS, Brieven geschreven aen Zyn Heyligheid den paus Benedictus XIII over zynde verkiezinge in inwydinge tot het Aerts-Bisdom van Utrecht, z.pl., z.j. [1725], 4o, [xii] p.
(Knuttel 16676)
CORNELIUS JOHANNES BARCHMAN WUYTIERS, Harderlyke brief van den Hr. Aertsbisschop van Utrecht, door dewelke hy zijn appel tot een algemeen concilie, over zeekere brief, voerende den naem van Zijn H. Benedictus XIII van den 6. december 1725, kenbaer maekt aen de catholijken van het Aertsbisdom van Utrecht, en van de onderhorige bisdommen [Orn.], Tot Utrecht, by Theodorus vanden Eynden, boekverkoper in ’t Musiek-boek, 1726, 4o, 15p.
(Knuttel 16702)
CORNELIUS JOHANNES BARCHMAN WUYTIERS, Appel van den Hr. Aerts-bisschop ende het Roomscatholyke Capittel van Utrecht tot een algemeen concilie over zekere brief, voerende den naam van Zyn H. den paus Benedictus XIII. Geschreven aen alle catholyken der Vereenigde Nederlanden, den vi. December 1725, en te Brussel uytgegeven door den H. nuntius Spinelli den 28. january 1726, [Orn.], Tot Utrecht 1726, 4o, 49p.
(Knuttel 16701. Een van de ondertekenaars is Theodorus van der Kroon, canonnik, pastoor tot Gouda en aartspriester van Schieland)

(Convoluut van 44 pamfletten in originele, achttiende-eeuwse band. 42 keer betreft het geschriften die te maken hebben met de problematiek van het jansenisme en twee keer specifiek Goudse zaken die daar los van stonden. Het titelschildje op de rug met ornamenten vermeldt: “Varia de Janssenio et Goddaeo”, waarbij de laatste term kennelijk een verbastering is van het woord Goudana. Gemarmerd op snee, voor- en achterplatten geschaafd, voorplatten bovenaan los)

HUIG DE GROOT, Aentekeningen over het Evangely van Mattheus. Door den Heere Huig de Groot, koninglijken gezant ; Met het leven des schrijvers. Uit het Latijn vertaelt door David van Hoogstraten, Med. Doctor [orn.] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, boekverkooper, Anno 1685. Met privilegie voor vijftien jaren [achterin : Te Dordrecht, gedrukt by Nicolaes de Vries, woonende in de Nieustraet, by de Latijnsche School anno 1685], 4o, [xxxvii]+652+[viii] p.

HUIG DE GROOT, Aentekeningen over de Evangelien van Markus, Lukas, en Joannes, en de handelingen der apostelen [DM] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, 1688 [achterin : t’Amsterdam, by J. Krellius 1688], [xx] p.
– Aentekeningen over het Evangely van Markus, [DM] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, 1688, [ii] + 80 p.
– Aentekeningen over het Evangely van Lukas, [DM] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, 1687, [ii] + 81-386 + [ii] p.
– Aentekeningen over het Evangely van Joannes, [DM] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, 1687, 391-620 p.
– Aentekeningen over de handelingen der apostelen, [DM] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, 1688, [iv] + 627-840 + [xvi] p.
HUIG DE GROOT, Aentekeningen over de brieven van den apostel Paulus aen die van Rome, Korinten, Galatie, Ephesen, Philippi, en Kolossen [DM] T’Amsterdam by Albert Visscher, achter de Noorder Kerk en Barent Visscher, in de Dirk van Assensteeg 1693, [vi] + 594 + [vi] p.
HUIG DE GROOT, Aentekeningen over de brieven van den apostel Paulus aen die van Thessalonica, Timotheus, Titus, Filemon, Hebreen ; nevens de algemeene brieven en openbaringe [DM] T’Amsterdam by Albert Visscher, achter de Noorder Kerk en Barent Visscher, in de Dirk van Assensteeg 1694, [vi] + 692 + [viii] p.

(Complete set van vier uniforme banden met theologische werken van Hugo de Groot. Uit het Latijn vertaald door David van Hoogstraten. De eerste twee delen gedrukt voor de Goudse boekverkoper Abraham van Loon, die een privilege van de Staten van Holland verwierf voor de duur van vijftien jaar. Hij verkocht het privilege voor de laatste twee delen aan de Amsterdamse boekdrukkers Albert en Barent Visscher. Eerste deel met een korte biografie van Hugo de Groot).

SIMON VLIETHOORN, e.a. [Brief van de afgescheiden leden van de vroedschap van Leiden aan de Staten van Holland, [z.pl., z.j. 1685], 4o, 12 p.

(Knuttel 12414A. Kwestie over vergeving van ambten. Als voorbeeld figureert ook de Goudse regent Swaenswijck, die in 1677 niet in aanmerking komt omdat hij geboren is in Indië, terwijl hij telg uit een Goudse geslacht is, poorter van Gouda en vier jaar kapitein was van de schutterij. De kwestie is door zijn overlijden niet afgerond).

HUIG DE GROOT, Aentekeningen over het Evangely van Mattheus. Door den Heere Huig de Groot, koninglijken gezant ; Met het leven des schrijvers. Uit het Latijn vertaelt door David van Hoogstraten, Med. Doctor [orn.] Tot Gouda, voor Abraham van Loon, boekverkooper, Anno 1685. Met privilegie voor vijftien jaren [achterin : Te Dordrecht, gedrukt by Nicolaes de Vries, woonende in de Nieustraet, by de Latijnsche School anno 1685], 4o, [xx]+652+[viii] p.

(Uitgave van de Goudse boekverkoper Abraham van Loon, voor hem gedrukt in Dordrecht door Nicolaes de Vries. Met bericht van “De boekverkooper aen den lezer”. Op laatste schutblad klein stempeltje antiquariaat Wever te Franeker. In originele perkamenten band. Titel met hand geschreven op de rug, slordig. “H. De Groot over Matteum”).

[ANONIEM], “Wonderbaere veranderinge van de wereltse liefde in de Goddelijcke ofte seltsaeme bekeeringe van Maria Magdalena. In rijmdight voor oogen gestelt aen alle soo wereltse liefhebbers als Godt-minnende zielen oft tot beternisse des levens oft tot vermeerderinge van de liefde Godts”, 8o, z.pl., z.j. [ca. 1685], [ii]+83 p.

(Manuscript met tien religieuze gedichten over het leven van Maria Magdalena, 970e23c0-c7cd-11e4-9f50-7c9f54dc0d3dgeschreven voor de geestelijke dochter (klopje) Elisabeth Blesen. Met pen en inkt geschreven in fraai handschrift, voorafgegaan door gravure van Maria Magdalena, vervaardigd door P. Clouwet, in fraai lederen band , ribben en rijk versierde rug. Enkele wormgaatjes in de achterste lege bladen. Op de laatste bladzijde op de kop een opdracht: “Aen Mejuffrouw Elisabeth Blesen geestelijcke dochter”).

GEORGIUS HORNIUS, BALTHAZAR BECKER, Kerkelycke historie, van de scheppinge des werelts, tot ‘t jaer des Heeren. Aengehecht met een korte wereltlyke historie van ‘t begin der eeuwen tot den selven tijdt. Waer aen is bijgevoegt de kerkelyke historie en vervolg op de wereltlyke historie sedert den jare 1666 tot 1684, verçiert met twintig kopere plaeten en vaersen, den tweeden druck [orn.] T’Amsterdam bij Baltes Boeckholt, boeckverkooper op de Leytse-straet , 1685, 8o, [xii]+394+[xxviii]+[vi]+62+[ii]+78p

hornius1Hornius2(Kerkgeschiedenis van de Leidse hoogleraar Hornius en de Amsterdamse predikant Becker. Opnieuw ingebonden met gemarmerde platten en nieuw-perkamenten rug met ribben. Titel in handschrift op de rug. Met enkele fraaie illustratie, waaronder een paginagrote gravure van Calvijn en Servet).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PETRUS RIBADINEIRA, HERIBERTUS ROSWEYDUS, Generale legende der heylighen met het leven Iesu Christi ende Marie. Vergadert wt de H. Schrifture, Oude Vaders, ende Registers der H. Kercke. Den sesden druck, met veel levens der H.H. vermed. , met een register, dienende tot de sermoenen des iaers, T’Antwerpen by Ian Baptist Verdussen in de Cammerstraet in de 2 oyevaers, Anno 1686, fol., [xxviii]+686p.

PETRUS RIBADINEIRA, HERIBERTUS ROSWEYDUS, Idem, Het tweede deel,T’Antwerpen by Ian Baptist Verdussen in de Cammerstraet in de 2 oyevaers, Anno 1686, fol. [vi]+662+[xxiv]p.

Heiligen1

(Reusachtig foliant met heiligenlevens. Fraaie titelgravure, paginagrote gravures van Jezus en Marie en per maand miniafbeeldingen van alle beschreven heiligen. Om originele, verstevigde, perkamenten band, voorzien van twee nieuwe sluitleertjes. Vernieuwde rug met V-kras. Scheurtje in eerste twee slordig met tape gerestaureerd, evenwel zonder beschadiging van titelgravure).

LA CONFESSION DE FOY des Eglises Reformées des Païs-Bas, [DM] à Amsterdam, chez Henry & la Veuve de Theodore Boom 1687 [xxvi]+92+52+32+47p.

(Exemplaar afkomstig uit het archief van de Sint Jan in Gouda).

N. Pr. [= JOHAN CHRISTIAAN VAN ERKEL], Ruyme zeden-leer, van verscheyde aenzienelijke paters jezuyten, getrouwelijk voorgesteld tot bescherming van de Catholijke kerk, en waerschouwing der eenvoudigen, tegen het boek Laetste Duyvels-drek &c, ende diergelijke [orn.], tot Keulen, by Balthazar van Egmont [= Utrecht, A. van den Eynden?], 1688, 8o, [xxxvi]+214+[ii]+[xxxvi]+274 p.

(Twee delen in eigentijdse perkamenten band. Perkament wat vuil, oud label op rug en in vaag handschrift de titel. Met oud kloosterstempel op verso titel: “Bibliotheca Slangenburgensis”. Gedeeltelijk met wat oude watervlekken. Met oude handgeschreven tekst van de oude eigenaar op schutblad: “Humanista Gabriel Davina est possessor hujus libri Amstelodami pralo dabit quadraginta tribus stuseros (?). Liber isse venusties constitit uber ego per diligenter eo. Decimo octavo die Martis anno 1746 Ave” en op achterste schutblad: “Chranci (?) Davina 1777”. Davina was hofmeier op het Hof Espelo in het Twentse Lonneker. Franciscus was zijn zoon. Felle veroordelingen van de geschriften van vooraanstaande jezuïeten inclusief het vaak ontbrekende katern m van deel 2, post-scriptum, over Romæi palæopisti aenmerckinge, dat later toegevoegd werd).

DECLARATIEN VAN SYN HOOGHEYT WILHEM HENRIK, by der gratie Gods, Prince van Orangien, &c. Behelsende de redenen die hem bewegen met de wapenen in het koningrijck van Engelant over te gaen tot bescherming van de protestantse religie, ende tot herstellinge van de wetten en vryheden van Engelant, Schotlant en Yerlant. Hier zyn bygevoegt de brieven van hoogstgemelte syne hoogheit aen de zee- en land-militie van Engelant, mitsgaders het gebed voor de tegenwoordige expeditie / uyt het Engels vertaelt [Wapen], In ‘s Gravenhage by Arnout Leers, boekverkooper op de Zael, 1688. Door expresse ordre van Sijn Hoogheit, 4o, 30p.

(Knuttel 12776. Verklaring waarin de grondslag wordt beschreven voor de Glorious Revolution. Dat was de machtsovername door de Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassou en zijn echtgenote Maria Stuart als koning en koningin van Engeland, Schotland en Ierland in 1688-1689, op verzoek van protestantse leiders in Londen. Groot kwarto, rafelig aan de randen, met origineel en door gebruik gevouwen lichtblauwe papieren omslag. Bronverwijzing naar Bor in oud handschrift op de titelpagina).

GILBERT BURNET, Kort-begryp van de historie der Reformatie van de Kerk van Engeland: Beginnende met de regeeringe van koning Hendrik den Achtsten, en eyndigende met het begin der regeeringe van koninginne Elizabeth (…) in ’t Nederduitsch gebragt door Wm. Sewel, t’Amsterdam, by de weduwe van Steven Swart, boekverkoopster bezyde de Beurs 1690, 8o, [xxxii]+448p.

 (In originele perkamenten band en handgeschreven titel op de rug. Binding zwak. Met fraaie frontispicie, waarop scenes uit de reformatiegeschiedenis en portretten van Hendrik VIII, kardinaal Thomas Wolsey en Anna Boleyn). 

[EDWARD STEPHENS], Reflectien op de ontmoetingen des voorleden jaars, van denStevenVanLeven 5/15 november 1688 tot den 5/15 november 1689. Waarin de gelukkige voortgang der laetste revolutie, en het ongelukkig succes der affaires sederd dien tijd worden geconfidereerd, en meteen de oorsprong van ’t laatst genoemde ontdekt, en de rechte hulpmiddelen daartoe voorgesteld en gerecommandeerd [Orn.], Naar de copye gedrukt tot London 1690 en gedrukt in de stad Gouda, by Steven van Leven, op de Markt, in ’t ABC, 1690, 4o, 46p.

(Knuttel 13408. Merkwaardig impressum, met waarschijnlijk verzonnen drukkersnaam en -adres?. Met bibliotheekstempel “Biblioth. Amsteland” met gemeentewapen Amsterdam op titelblad. Eerste pagina’s los).

[HUYSMANS, DANIEL] Leven ende deughden vande weerdighe Agnes van Heilsbagh, gheestelycke dochter onder de bestieringhe der Societeyt Iesu door eenen priester der selve Societeyt [orn.], T’Antwerpen by Michiel Knobbaert, by het Professen-huys der Societeyt Jesu, in S. Peeter 1691, 4°, 336+ii p.

(Fraai gerestaureerde lederen band met ribben en tekstschildje – “ Leven van ene heylighe” – op de rug; levensbeschrijving van een Roermondse klop uit het begin van de zeventiende eeuw; wellicht ontbreekt een portret. Vlekkerig, maar gaaf exemplaar)

P[IETER] RABUS, De weergalooze dichter P.J. Beronicius, ten deele voor de Nederduitsche vertaalt, met een byvoegsel in de voorreden van ’s mans leven [DM], Te Rotterdam by Pieter vander Slaart, boekverkooper in Cicero 1691, 8o, [xxviii+168 p.

(Met gave perkamenten band en titel in handschrift op de rug. Betreft uitgave uit het eerste jaar van het bestaan van deze Rotterdamse drukkerij en de eerste met het kenmerkende drukkersmerk. Zie over Pietrer vander Slaart: P.H.A.M. Abels, A.P.F. Wouters, Pieter vander Slaart, boekdrukker en boekverkoper in Cicero, 1691-1702, in: H. Bots, O.S. Lankhorst, C. Zevenbergen (red.), Rotterdam bibliopolis. Een rondgang langs boekverkopers uit de zeventiende en achttiende eeuw, Rotterdam 1997, p. 327-363).

ORDONNANTIE ende keuren van de wees-kamer der Stad Gouda [stadswapen] Tot Gouda, Gedrukt by Cornelis Dyvoort, Stads Drucker, op de Markt, in ‘t verguld’ A B C, 1692, 4o, 85.+ [xi] p.

(Puntgaaf exemplaar van regeling voor de Goudse weeskamer, vastgesteld op 14 november 1691. Gebonden in perkamenten omslag met opschrift ‘Weeskamer’ en doorgehaald eigendomskenmerk).

PHILIPPUS A LIMBORCH, Historiae inquisitionis cui subjongitur liber sententiarum inquisitionis Tholosanae ab anno Christi MCCCVII ad annum MCCCXXIII [DM] Amstelodamum apud Henricum Wetstenium 1692, fol., [xiv]+383+[vi]+[vi]+397+[xix] p.

limborch3

(Geschiedenis van de inquisitie, geschreven door de Goudse remonstrantse predikant en latere hoogleraar Van Limborch. Nieuw ingebonden gaaf exemplaar in rood linnen en rood leer en ribben; titel en auteur in goud op de rug; titelpagina ontbreekt;

DSC00799

Verder compleet, inclusief 8 kopergravures waarvan vier uitvouwbaar; met exlibris van Writers Library London).

WIR Burgermeister und Rath der Statt Zürich [Manifest von Bürgermeister und Rath  der Stadt Zürich wegen des ehem. Capuciners Claudius Schobinger von Luzern], Zürich,

1692, 4o, 6 p. (Pamflet met halve pagina-groot stadswapen en groot W-initiaal. Betreft reactie van stadsbestuur Zürich op geruchten in Wenen en elders over gedrag van de voormalige Kapucijner monnik, pater Perfectus, die na zijn afval van de rooms-katholieke kerk in 1684 onder zijn eigen naam Claudius Schobinger als reformatorisch predikant werkzaam was in het weeshuis. In deze publicatie wordt ingegaan op een vermeend hostie-bloedwonder en een duivelspact. Schobinger (1642-1702) zou later nog furore maken met een tweetal polemische boeken, getiteld “Schriftmässige Waag-Schale” (1695) en “Der schlimme Alchymist” (1699). In andere handen overgegaan op 24 september 2011).

HUGO DE GROOT, Van de waarheid des christelyken godsdiensts. Vervat in zes boeken. Uyt het Latijn vertaalt; met byvoeginge van alle de zelfs aantekeningen. In dezen druk op veel plaatsen merkelijk geholpen; en doorgaans, in alle de aangetrokke vaarzen, met een Bosjezachter leidinge bevalliger gemaakt. Door Joachim Oudaan Fransz. [DM], Te Rotterdam, bij Barent Bos, boekverkoper, 1693, 8o, [xvi]+372p.
SIMON PATRIK, ‘T zevende boek van de waarheid des christelijcken godsdiensts, tegens de tegenwoordige Roomsche Kerk, in het Engels beschreven door Dr. Simon Patrik, tegenwoordig bisschop van Ely [in ’t Neerduits overgezet] Tweede druk [DM], Te Rotterdam, bij Barent Bos, boekverkoper, 1693, 8o, [ii]+373-430+[x] p.

(Nederlandse vertaling van De Groots werk over de ware religie. In een uitgave van Barent Bos, wiens fraaie drukkersmerk de eerste titelpagina siert, met de tekst “So baard een bos zijn beste vruchten”. Gave originele perkamenten band, met in handschrift op de rug “H.D. Groot Christel. Godsdient”. Binnenwerk compleet, maar licht watervlekkerig). 

JOHANNES HUWÉ, ‘t Welvaren van de catholijke godsdienst in de Vereenighde Nederlanden. Bestaende in twee deele, waervan het eerste bevat: De plight der leekens en het reght der geestelijke. Het tweede: De pligt der geestelijke en het regt der leekens, [dm] Tot Gouda gedrukt by Justus vander Hoeve 1694, 8o, [xxxix] + 620 + [xxvii] p.

(Originele perkamenten band; titel en auteursnaam in oud handschrift op rug; uit bibliotheek J.H. Hofman, Schalkwijk; bibliotheekstempel op titelblad: “Bibliotheca seminarii Culemborgensis”; enkele literatuurverwijzingen op schutblad).

WILLEM VAN FOCQUENBROCH, Alle de werken. Tweede deel. t‘Amsteldam by de wed. van Gysbert de Groot op den Nieuwen dyk, in de groote Bybel. 1696, 8o, 469p.

(Los deel; met interessante brieven over het verblijf van de auteur voor de WIC in West-Afrika).

ABRAHAM MAGYRUS, Almanachs heyligen, of history der dsc01977opkomst, voortgang, en viering, van alle de heyligen, die doorgaens met roode letters in den almanach aengewesen zijn, en door de Roomsgesinde met gods-dienstige eer gediendt worden. Joks- en ernsts-wyze verhandeld. Derde druck veel vermeerdert en verbetert. [dm] T’Amsterdam by Jan ten Hoorn, boekverkooper over ‘t Oude Heere Logement, in de History-schryver. 1698, 8o, [xi]+426+[ii]p.

(Gereformeerd strijdschrift tegen de in de zeventiende eeuw zeer populaire almanakken. Met name de vermelding van vele heiligennamen stuitte op bezwaar, omdat zo de herinnering aan de hele ‘Roomse santenkraam’ levend werd gehouden).

D[IRCK] R[AFAEL] CAMPHUYSEN, Theologische werken, bestaende in drie deelen: I. Van ‘t onbedriegelijk oordeel II. In predicatien III. In brieven en extracten. Met brieven, kantteekeningen en registers vermeerdert. Alsmede ‘t leeven van den autheur en desselfs beeltenis [dm] t’Amsteldam by de Wed. P. Arentz. en C. vander Sys, boekverkoopers in de beurstraat, In de drie Raapen, anno 1699, 4o, 674+[xxvi] p.

(Verzameld werk van deze remonstrantse predikant en dichter. Met originele handtekeningen van de drukkers en gravure van de auteur. Voorin is foto geplakt van gedenksteen uit Dokkum. Originele perkamenten band; binnenwerk los; licht vlekkerig).

GERARD BRAND, Kort verhaal van de Reformatie en oorlog tegen Spanje in, en ontrent de Nederlanden tot den jare MDC. Uyt verscheyde geloofwaardige historien, en authentyque stukken onpartydiglyk bijeengestelt. De derden druk. Daar nog by is gevoegt, het chronyxke der Nederlandsche geschiedenisse, zedert het jaar 1600 tot het jaar 1689 [orn.], Te Rotterdam by Pieter vander Veer, boekverkooper, 1699, 8o, [i]+[iv]+231+[xxvi] p.

GERARD BRAND, Onpartydig chronyxken der voornaamste Nederlandsche geschiedenissen, zoo kerkelyk als politycq, ‘t zedert den jare 1600. Den vyfden druk merkelyk vermeerdert, en voltrocken tot op het jaar 1689, [orn.], Te Rotterdam by Pieter vander Veer, boekverkooper, 1699, 8o, 240+[vii] p.

(Twee bij elkaar horende werkjes in één nieuw leren bandje met ribben. In eerste werkje frontispice en portretgravures van Brandt en Van Oldebarnevelt. In het tweede werkje alleen de portretgravure van Willem III. De portretten van de gebroeders De Witt en Hugo de Groot ontbreken).

HENRICUS VOS, Theologia metrica ofte God-geleerdheyt naae den inhoud en in gelijk-formigheyd van de leere, in de Onveranderde Augsburgse Belijdenisse begreepen, ende uyt Gods Woord op bekende sang-wyse gebragt. Op versoek van verscheyde liefhebbers en goede vrienden om des werks stightelijkheyd met den druk gemeen gemaakt, door J. Visser [DM], Tot Amsterdam by Jan Visser, boek-drukker op de Nieuwezyds-Agterburgwal, op de hoek van de klim-op-steeg, agter de Lutherse Nieuwe Kerk, 1699. Ende zijn mede te bekoomen tot Gouda, by Lukas Kloppenburg, boek-verkooper, 8o, [xx]+159+[xvi] p.

(Lutherse theologie op rijm gezet door ds. Vos, luthers predikant te Amsterdam. Boekje ook verkocht door de Goudse drukker en boekhandelaar Kloppenburg, zelf lidmaat van de lutherse kerk aldaar. Onder de lofprijzingen in het voorwerk ook een gedicht van de Haagse dominee Johannes Colerus, wiens lijkpredikatie op de Goudse predikant Clemens Bijleveldt door Kloppenburg gedrukt werd. Doorleefde perkamenten band, met rafelige schutbladen. Eigendomsinschrijvingen van Lammert R. de Wit, 1875 en oudere handtekeningen van Balthasar Conraatsz en Derk Hessels).

Reacties zijn gesloten.