Paul H.A.M. Abels werd op 29 oktober 1956 in Nijmegen geboren als zoon van Leo Abels (1930) uit Enschede en Wilhelmina Leenaarts (1926–1988) uit Geertruidenberg. Hij groeide op in Almelo, waar hij de Sint-Egbertusschool en het Pius X college (HAVO, 1974; VWO, 1976) bezocht. In Nijmegen studeerde hij geschiedenis, met als afstudeerrichting de Geschiedenis van het Nederlands Katholicisme voor het Herstel van de Bisschoppelijke Hiërarchie in 1853. De hoogleraar die deze bijzondere leerstoel bekleedde, prof.dr. M.G. Spiertz, zou later ook zijn promotor worden. Het thema van deze dissertatie, die in 1994 voorzien werd van het 
judicium cum laude, vormden de maatschappelijke veranderingen die zich aan het eind van de 16de en het begin van de 17de eeuw voltrokken in Delft en de omringende dorpen als gevolg van de Reformatie. Dit proefschrift was de helft van een tweeluik, dat Abels samen met A.Ph.F. (Ton) Wouters het licht liet zien onder de titel Nieuw en ongezien. Kerk en samenleving in de classis Delft en Delfland (1572–1621), 2 delen, Eburon Delft 1994.
Na zijn studie was Abels van 1981 tot 1984 werkzaam als journalist bij het toen nog zelfstandige dagblad De Twentsche Courant. Als redacteur geestelijk leven verzorgde hij de kerkhistorische rubriek Kerkesproake en schreef hij diverse artikelen die gebaseerd waren op eigen historisch onderzoek, waaronder een veelbesproken eigen theorie over de oorsprong van het Vlöggeln, een bekend Paasgebruik in Ootmarsum. Dit artikel werkte hij in 1988 om tot een bijdrage voor het Jaarboek Twente. In deze periode was Abels tevens medewerker van het 
maandblad Het Twentse leven, waarvoor hij enkele historische bijdragen schreef. Zijn doctoraalscriptie over De Broederen van Twenthe. Een studie van de eerste Twentse dominees (1597–1678) werd in in 1984 als boek uitgegeven door Uitgeverij Broekhuis en de Twents-Gelderse Uitgeverij Witkam te Hengelo.
In hetzelfde jaar 1984 verruilde Abels zijn journalistieke werk voor een baan als beleidsambtenaar bij het ministerie van Binnenlandse Zaken in Den Haag (en vanaf 2005 bij het ministerie van Justitie). Met vrouw en kind streek hij neer in Gouda, waar hij een jaar later toetrad tot het bestuur van Oudheidkundige Kring ‘die Goude’ (thans Historische Vereniging ‘die Goude’). Voor deze vereniging was hij betrokken bij het opzetten van een verenigingsblad, dat de titel Tidinge van die Goude meekreeg. Hij maakt al vele jaren deel uit van de redactie en schreef in de loop der jaren voor dit blad verschillende artikelen en boekbesprekingen. Ook verzorgt hij voor dit blad de rubriek ‘Goudana’, gewijd aan bijzondere Goudse (boek)drukken.
Namens ‘Die Goude’ maakte Abels enkele jaren deel uit van de gemeentelijke Adviescommissie voor het Goudse stadsarchief. Toen het Goudse stadsbestuur in 1985 in dit gezelschap plannen openbaarde om een deel van het waardevolle boekenbezit uit de Goudse Librije te verkopen ter dekking van gemeentelijke tekorten, trok hij aan de bel bij zijn journalistieke contacten. Ook debatteerde hij met de toenmalige burgemeester K.F. Broekens voor Radio West over deze zaak. De kwestie zou uitgroeien tot een landelijke affaire, waarbij ook de bekende boekhistoricus Bert van der Selm in de Volkskrant de Goudse plannen afkraakte en uiteindelijk minister Eelco Brinkman van CRM zijn veto uitsprak over een dergelijke ‘verramsjing’ van cultuurgoederen door overheden.
In 1986 zag een bijzondere bronnenpublicatie het licht, bewerkt door Abels en Wouters. Het betrof de notulen van de Grote Kerkelijke Vergadering in ’s-Hertogenbosch, een schriftelijke weerslag van een nationale poging om de Meijerij in 1648, na het afsluiten van de Vrede van Münster, alsnog te 
winnen voor de Reformatie. Het Rijksarchief in Noord-Brabant presenteerde deze uitgave ter gelegenheid van de opening van haar nieuwe onderkomen in de Citadel.
Abels behoorde in 1988–1989 tot de initiatiefnemers van een Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (VNK), die zich moest gaan richten op kerkhistorici en geïnteresseerden van uiteenlopende confessionele signatuur. De formele oprichting vond plaats op 22 april 1989 in de Sint Janskerk in Gouda. Bij deze gelegenheid werd ook de eerste van een lange reeks bundels van de VNK gepresenteerd, getiteld In en om de Sint-Jan. De eindredactie was onder meer in handen van Abels. In de daaropvolgende jaren was hij als 
redactielid betrokken bij diverse andere bundels en bij Kerktijd, het contactorgaan van de vereniging.
Opnieuw samen met Ton Wouters werd Abels in 1997 eindredacteur van het vernieuwde verenigingsblad voor de VNK, dat verscheen onder de naam Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis. In dit kader tekenden zij voor diverse themanummers (zoals De vrouw in de pastorie, Probleempredikanten, Heiligheid en heiligen).Voor hetzelfde blad schreef Abels diverse artikelen, columns en boekbesprekingen.
Toen Die Goude in 1997 het plan opvatte om een nieuwe Goudse stadsgeschiedenis te schrijven, nam Abels de taak op zich van eindredacteur voor het tijdvak 1572–1795. Voor dit deel schreef hij de hoofdstukken over politiek en religie. De gedeeltes over de sociale zorg en de kunst schreef hij samen met enkele andere historici. Het boek verscheen in 2002 onder de titel Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis bij 
uitgeverij Verloren in Hilversum. Bij diezelfde uitgever verscheen in dat jaar ook de Geschiedenis van Holland, met in het tweede deel een hoofdstuk over de religiegeschiedenis van het gewest, ook van zijn hand.
Met de bewerking en bezorging van een onvoltooid geschrift over Goudsche onkatolyke kerkzaken gaf Abels in 1999 de aanzet tot de uitgave van de nog resterende historische handschriften van de Goudse pastoor en stadsgeschiedschrijver Ignatius Walvis. Jan Hallebeek, Martin Parmentier lieten in hetzelfde jaar Walvis’ Het Goudsche Aarts priesterdom het licht zien en met dit tweetal, aangevuld met de Oud-Katholieke bisschop Dick Schoon, heeft Abels het afgelopen decennium de bewerking van Walvis’ meest omvangrijke geschrift, de Goudsche en andre 
daartoe dienende kerk-zaaken, ter hand genomen, dat in 2012 zal verschijnen.
Op het vlak van de bronnenuitgaven bezorgde Abels verder nog samen met co-promovendus Ton Wouters de Acta van de classis Delft en Delfland (1573–1621), dat in 2001 werd uitgegeven door het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis als deel 93 in de kleine reeks van de Rijks Geschiedkundige Publicatiën. Voor de website van de vereniging Oud-Utrecht stelde Abels in 2004 de brontekst beschikbaar van de Handelinge der Gedeputeerden des synodi in der saecken der kercken des Stichts van Utrecht, 1602, nadat hij een artikel over deze Hollandse bemoeienis met de Utrechtse kerk had gepubliceerd in haar verenigingsblad.
Het jaar 2003 stond voor Abels in het teken van de afronding van zijn studie naar Pibo Ovittius van Abbema, een markante zestiende-eeuwse Fries, waarvan hij een kwart eeuw lang de gangen was nagegaan in tientallen archieven. Het boek werd uitgeven door de Fryske Akademy, onder de titel Ovittius’ Metamorphosen. De onnavolgbare gedaantewisselingen van een 
(zielen)dokter in de reformatietijd en opgenomen in de Fryske Histoaryske Rige. Het boek trok veel aandacht, niet alleen in Friesland, maar ook in de landelijke media. Het radioprogramma OVT van de VPRO besteedde er aandacht aan, evenals diverse landelijke dagbladen en het Historisch Nieuwsblad.
Voor het door Kok Kampen in 2006 uitgegeven Handboek voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, dat het aloude handboek van O.J. de Jong moest vervangen, schreef Abels samen met Willem van Asselt het hoofdstuk over de zeventiende eeuw en met Aart de Groot het hoofdstuk over de achttiende eeuw. Dit standaardwerk wordt gebruikt door vele onderwijsinstellingen en beleefde in 2010 een tweede, herziene, druk. Aan een Engelse vertaling wordt gewerkt. Met kerkhistoricus De Groot had Abels al vanaf eind jaren tachtig contact, toen deze als eindredacteur optrad voor het Biografisch Lexicon voor de Geschiedenis van het Nederlands Protestantisme, eveneens verschenen bij Kok Kampen. Voor dit biografisch woordenboek verzorgde Abels tussen 1988 en 2006 in totaal 22 lemmata, verdeeld over de delen 3 tot en met 6.
In 2006 raakte Abels betrokken bij de discussie tussen Gouda en Rotterdam over de geboorteplaats van Erasmus. Hij nam de eindredactie op zich van een speciale aflevering van de Tidinge van die Goude, waarin de 
verschillende connecties van de grote Europese humanist met Gouda werden uitgelicht. Ook schreef hij het openingsartikel over de wijze waarop de stad Erasmus door de eeuwen heen had toegeëigend en onteigend.
Voor de cursus Goudologie van het Historisch Platform, bedoeld als introductie in de geschiedenis van Gouda voor nieuwkomers, geïnteresseerde Gouwenaars en ambtenaren die in deze stad aan de slag gaan, treedt Abels sinds 2005 op als een van de vaste docenten. Hij verzorgt voor de basiscursus het gedeelte over de religiegeschiedenis van de stad en voor de gevorderden (Goudologie) twee themasessies over ‘De gedachten van Gouwenaars over het hiernamaals’ en over ‘Goudse boekdrukkers’.
Het jaar 2009 stond voor Abels in het teken van de popularisering van de Goudse geschiedenis . Hij verzorgde twee paragrafen in het blad Erfgoud, ter illustratie van het thema ‘Gouda op de kaart gezet’ voor open monumentendag. Ook werkte hij mee aan de Goudse canon op internet (www.goudsecanon.nl), waarvoor hij vijf vensters schreef (Erasmus, Adriaan van Swieten, Coornhert, de Goudse Catechismus en Ignatius Walvis). Vanaf 2011 zijn deze vensters ook uitgewerkt in televisie-uitzendingen voor Gouwestad TV, waarin Abels toelichtingen geeft op de door hem geschreven vensters. De Goudse roem als ‘kraamkamer’ van de vrijzinnigheid in de Nederlanden trachtte hij verder te verspreiden door middel van een artikel in de afscheidsbundel voor de Groningse hoogleraar voor het remonstrantisme, Eric Cossee.
Het werk van Abels is geleidelijk steeds sterker bepaald door zijn fascinatie voor oude drukken. Hij is een gepassioneerd verzamelaar van eeuwenoude boeken, die vele veilingen en antiquariaten in binnen– en buitenland afstruint. Zijn verzameling kent een aantal thema’s, waarvan de Goudana — boeken die in Gouda zijn gedrukt, over Gouda gaan of anderszins met Gouda te maken hebben — de kern vormt. Maar ook boekwerken over de Bestandstwisten en over de Vlaamse lekenpolemist Arnout van Geluwe komen veelvuldig voor in zijn verzameling. Veel van deze geschriften stimuleren hem tot nader archiefonderzoek en vormen de basis voor nieuwe publicaties.
De verhuizing van Abels naar het hart van de Goudse binnenstad in 2010 vormde voor hem inspiratie om nieuw onderzoek te starten naar de geschiedenis van zijn nieuwe 
woonomgeving. Momenteel werkt hij aan een minutieuze analyse van de tien roerigste jaren uit de Goudse geschiedenis, 1570–1580. Ook de vooroorlogse geschiedenis van de Goudse joden heeft zijn bijzondere interesse. Samen met drs. Frans van Eekelen maakte hij in 2011 een themanummer van het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis dat geheel gewijd is aan de lekenpolemist Arnout van Geluwe. Verder had hij in dit jaar zijn vuurdoop voor de lokale TV-zender Gouwestad. Twee uitzendingen werden gewijd aan door hem geschreven canons van Coornhert en Walvis. Abels verzorgde het commentaar in deze uitzendingen en verleende ook zijn medewerking aan de twee toneelstukjes die speciaal voor deze afleveringen werden geschreven. Samen met dochter Marieke is hij ook betrokken bij de formulering van de inhoudelijke kaderteksten van de Goudse jeugdcanon, die wordt geschreven door kinderboekenschrijfster Vivian den Hollander.
Paul Abels is sinds 1981 getrouwd met zijn Almelose jeugdliefde Christa Bolscher (1959) en samen hebben zij drie dochters: Marieke (1984), Leonie (1986) en Anouk (1989)
Prijzen:
- 1980: Scriptieprijs van de vakgroep Geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (500 gulden) voor zijn doctoraalscriptie De broederen van Twenthe. Een studie van de eerste Twentse dominees (1597–1678). Deze scriptie werd in 1984 uitgegeven door Uitgeverij Broekhuis en de Twents-Gelderse Uitgeverij Witkam in Hengelo
- 1996: Eismaprijs voor de beste regionaal-historische studie voor de dissertatie over Delft en Delfland (7500 gulden). De prijs werd uitgereikt door Jan Vaassen, directeur van het Openluchtmuseum in Arnhem.
- 1998: Walvisprijs voor het beste artikel over de Goudse geschiedenis (500 gulden), met een artikel over de Goudsche onkatolyke kerkzaken van Ignatius Walvis. De prijs werd uitgereikt door de Goudse Wethouder Jan Potharst.
- 2005: Oud-Utrechtprijs voor het beste artikel over de geschiedenis van het gewest Utrecht (1000 euro en een medaille in brons). De prijs werd toekend door een jury onder voorzitterschap van Renger de Bruin (midden).
Voor publicaties van Paul Abels zie deze link.
