De overleving van een compleet parochiearchief uit Gouda

Vorige week was ik ein­delijk in de gele­gen­heid in de studiezaal van het Streekarchief Midden-Holland enkele archief­s­tukken uit de jaren 1815–1819 te raad­ple­gen, die betrekking had­den op de toewi­jz­ing van de Gasthuiskapel aan de Goudse katholieken. Deze stukken waren lang moeil­ijk raad­pleeg­baar, omdat er geen inven­taris van het betr­e­f­fende archief was gemaakt. Gelukkig is deze archiefli­jst van dit bij­zon­dere archief nu ein­delijk gereed en te gebruiken door onder­zoek­ers. De archiver­ing kent een lange voorgeschiede­nis, waarin ik zelf een inter­me­di­aire rol heb mogen spelen.

DSC07103

Het moet ergens in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw zijn geweest. Bij een bezoekje aan een anti­quar­i­aat wilde de oud­pa­pierverkoper mij een curio­sum laten zien. Hij wist dat ik kerkhis­torisch geïn­ter­esseerd was en daarom dacht hij dat ik wel wilde zien wat hij zojuist aange­bo­den had gekre­gen. Op tafel stond een groot aan­tal kar­ton­nen dozen, boorde­vol met vergeelde brieven, noti­ties, notar­iële doc­u­menten en andere schriftelijk mate­ri­aal. Na enig bladeren werd mij al snel duidelijk dat het om Goudse archief­s­tukken ging; veel negentiende-eeuws mate­ri­aal, maar ook veel oud­ere doc­u­menten, waaron­der zelfs zeventiende-eeuwse stukken. Verder was duidelijk dat het om kerke­lijke stukken ging van katholieke sig­natuur. Die con­clusie kon de anti­quaar beves­ti­gen, want het ging vol­gens hem om het com­plete archief van de Onze Lieve Vrouwe-Hemelvaartparochie, die tot de afbraak onder­dak had in een grote kerk aan de Kleiweg.

Voor mij stond meteen vast dat deze voor Gouda belan­grijke bron­nen niet in de han­del hoor­den. De Klei­wegk­erk was des­ti­jds, in 1964,  nogal respect­loos en ruw ges­loopt en blijk­baar had haar papieren rep­re­sen­tatie een­zelfde lot onder­gaan. Uit­er­aard liet de anti­quaar niet los wie hem dit archief te koop had aange­bo­den, maar ongetwi­jfeld was het (een nazaat van) iemand die betrokken is geweest bij het kerkbestuur van deze parochie.  Mijn eerste impuls was dat er een poging onder­nomen moest wor­den om het bis­dom Rot­ter­dam te informeren over deze vondst, omdat dit ver­ant­wo­ordelijk is voor alle kerke­lijke archieven in het dio­cees. Miss­chien kon het bis­dom een stokje steken voor een ‘ver­mark­t­ing’ van de stukken? Dat vond de anti­quaar niet zo’n goed idee, want hij had fors geld betaald om het te bemachti­gen. Daarom besloot ik zelf een bod uit te bren­gen. Voor 4000 gulden wer­den wij het eens en ver­huis­den de dozen naar mijn zolder. Met rode oort­jes las ik daar prachtige brieven van pas­toor Sem, die er per­soon­lijk ver­ant­wo­ordelijk voor was dat zijn parochi­a­nen de oude en ver­vallen kerk in de Keiz­er­straat kon­den ver­ruilen voor de ruimere en goed onder­houden Gasthuiskapel, die tot op dat moment nog in gebruik was van een kleine Franstal­ige Waals-gereformeerde gemeente. Felle tegen­werk­ing van de gere­formeer­den en van de stedelijke over­heid kon­den hem niet afhouden van dit voorne­men, dat slaagde met hulp van Kon­ing Willem I.

Toch vond ik van meet af aan dat dit archief niet in privéhan­den mocht bli­jven. Van­daar dat ik con­tact zocht met het bis­dom Rot­ter­dam. Daar was men zeer ver­heugd over de ‘red­ding’ van het archief en toonde men zich bereid het archief voor het­zelfde bedrag van mij over te nemen en de stukken ver­vol­gens in bruik­leen af te staan aan het Goudse archief. Zo bleef het archief bewaard en beschik­baar voor onder­zoek en ook nog in de plaats van oor­sprong. Het heeft nog bijna een kwart eeuw gedu­urd voor­dat er een degelijke inven­taris van is gemaakt, met dank aan Eve­line van der Hulst, maar dat betaalt zich nu uit door mid­del van een artikel dat ik kon schri­jven met behulp van enkele zeer inter­es­sante archief­s­tukken. Dit artikel, bestemd voor de jubileum­bun­del van de Verenig­ing voor Ned­er­landse Kerkgeschiede­nis die op 11 okto­ber 2014 zal ver­schi­j­nen, zal han­de­len over rooms-katholieke over­lev­ingsstrate­gieën in Gouda. De omgang van het archief van de OLV-Hemelvaartparochie zou je met even­veel recht een over­lev­ingsstrate­gie kun­nen noemen.

Dit bericht is geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink.

Reacties zijn gesloten.