Lazarus als verbeelding van overvloed en onbehagen

Toen het klooster van de Non­nen op de Gouwe, ter hoogte van het Bol­w­erk, door het

10956159ingestelde kloost­er­ver­bod ged­won­gen moest sluiten, werd er naarstig gezocht naar een alter­natieve bestem­ming. Het aan de stad­srand gele­gen gebouwen­com­plex werd uiter­mate geschikt bevon­den voor de huisvest­ing van lep­rozen. De mis­maak­ten, die leden aan deze besmet­telijke ziekte, dien­den min of meer buiten de samen­lev­ing te bli­jven en mochten alleen de stad in als zij omstanders van verre waarschuw­den met een klep­per. Het voor­ma­lige klooster werd daarom omge­doopt tot Lep­rooshuis. Zoals gebruike­lijk bij hof­jes en andere instellin­gen van lief­dadigheid, kreeg ook dit com­plex een fraai ver­sierde toe­gangspoort. De zeer pro­duc­tieve stads­beeld­houwer Gre­go­rius Cool (ca. 1570–1629), ontwierp en ver­vaardigde hier­voor in 1609 een Lazaruspoortje.

Het gebeeld­houwde reliëf boven de ingang toont de gelijke­nis van Lazarus en de rijke man uit het evan­gelie van Lucas (hoofd­stuk 16,vs 19–31). Te zien is hoe de arme en melaatse Lazarus bij een rijke man, die aan een goed gevulde dis zit, bedelt om eten. Aan beide zij­den van het tafer­eel zijn nog twee melaat­sen te zien, de een met een bedel­napje in de hand, de ander met een lazarusklep­per. De rijke negeert Lazarus volkomen.  Als bei­den ster­ven komt Lazerus in de hemel maar de rijke man niet. Daarom is Lazarus boven het tafer­eeltje nog een keer afge­beeld, maar dan in de armen van God.

Het Lazarus­poortje stond eeuwen­lang aan het Non­nen­wa­ter, maar moest in 1940 wijken voor nieuw­bouw van het Gemeen­telijke Energie Bedrijf (GEB). Zoals vaker in Gouda werd er ook met dit mon­u­men­tje gesleept (net als bijvoor­beeld met het Joodse Poortje en met diverse poort­jes van hof­jes). Het werd geschonken aan het stedelijk museum, waarna het her­rees Achter de Kerk bij de achteringang van het museum. Aan de bin­nen– en achterz­i­jde zijn diverse gevel­ste­nen toegevoegd aan het poortje, zoals het reliëf van het voor­ma­lige Oude Vrouwen­huis, dat stond aan de Kleiweg.

Catharijneconvent2

De the­matiek van Lazarus en de overvloed en onbe­ha­gen van de rijken komt ook in de schilderkunst vaak terug. Een zeer bij­zon­dere weer­gave van dit thema is momenteel te zien in de exposi­tie Thuis in de Bij­bel in het Museum Cathar­i­jnecon­vent in Utrecht. Te zien is een over­dadig stilleven. Het genot en de bijna tast­bare begerigheid die de uit­gestalde lekkerni­jen bij de beschouwer oproepen, wor­den door de schilder onmid­del­lijk beteugeld met de Bij­belse waarschuwing die is ver­pakt in de weer­gave van het ver­haal van Lazarus in de rechter­boven­hoek. Ook het kruisje rechts en het ver­pul­verde kruisje links op de voor­grond ver­wi­jzen naar de uitkomst van het ver­haal. Overvloed wordt hier op beeldende wijze beteugeld door het gevoel van onbe­ha­gen dat zich opdringt bij het zien van de arme lep­roos. Aan datzelfde gevoel werd geap­pelleerd door Gre­go­rius Cool, toen hij het reliëf voor het Lazarus­poortje ontwierp. De vraag is of de bezoek­ers van het huidige muse­um­restau­rant deze beeld­taal ook nog verstaan.

Dit bericht is geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink.

Reacties zijn gesloten.