De staat van de stad: historisch Gouda in 2013

Het allerbeste nieuws voor his­to­rieminnend Gouda van het afgelopen jaar was het

Wethouder Bergman hoopt nog steeds de gouden pot te vinden als beloning voor het veramsjen van monumenten

Wethouder Bergman hoopt nog steeds de gouden pot te vin­den als beloning voor het ver­am­sjen van monumenten

won­der­baar­lijk snelle her­s­tel van stad­shis­tori­cus Nico Haber­mehl, die een ern­stige ziekte heeft over­won­nen en zich alweer terug heeft gemeld aan het front. Via diverse pub­li­caties en lezin­gen heeft hij alweer volop van zich laten horen. Mede dankzij zijn niet afla­tende inspan­nin­gen kon­den dit jaar twee delen van het vierdelige ‘straat­na­men­boek’ – met de wat mis­lei­dende titel Stad van de Gouwenaren – ver­schi­j­nen, waarmee His­torische Verenig­ing die Goude een waarde­volle aan­vulling op de stads­geschiede­nis en de mon­u­mentengeschiede­nis uit 2002 realiseert.

Dit jaar bleek ook dat tra­di­ties in Gouda elastisch kun­nen zijn. Na decen­ni­alang Kaarsje­savond op de dins­dag te hebben gehouden, besloot de organ­isatie van dit ooit door de Kaarsen­fab­riek Stearine bedachte even­e­ment te kiezen voor een andere dag. Om de com­mer­cie ter wille te zijn wer­den de kaarsjes in en rond het stad­huis nu op een vri­jdag ontsto­ken, in de hoop dat er meer toeris­ten op af zouden komen en dat zij langer in de stad zouden bli­jven. Ook de komende twee jaar zal dit gebeuren. Vooral­snog is niet over­tu­igend aange­toond dat deze ‘re-invented tra­di­tion’ het beoogde doel ook zal bereiken.

Bij­zon­der posi­tief zijn de ontwik­kelin­gen rond Museum Gouda. Deze schatkamer van Gouda is onder de bezie­lende lei­d­ing van haar directeur Ger­ard de Klein onver­droten doorge­gaan in de ontwik­kel­ing tot een heus stadsmu­seum. Zo werd na vele jaren ein­delijk de restau­ratie van de zij­pan­e­len van het Joze­fal­taar afgerond. Belan­grijk is ook het open mag­a­z­ijn dat dit jaar is gere­aliseerd in de grote zieken­zaal. Daarmee wordt het depot­prob­leem voor een belan­grijk deel opgelost en zijn meer Goudse voor­w­er­pen voor het pub­liek zicht­baar gewor­den. Om toch vol­doende ruimte te houden voor wis­se­l­ex­posi­ties zijn ver­vol­gens de zoge­heten ‘sti­jlka­mers’ ontru­imd, die te gener­iek waren voor een Gouds museum. Op deze plek zullen  in de toekomst de grote ten­toon­stellin­gen wor­den gehouden waarmee het museum de aan­dacht voor het pub­liek moet proberen vast te houden. Met de exposi­tie over de Franse schilder Henri Fantin-Latour – van wie zich ook een werk in de col­lec­tie Arntze­nius bevindt -  is hier­mee een veel­belovende start gemaakt. Duizen­den belang­stel­lende wis­ten hier­voor al de weg naar Gouda te vin­den. Maar het museum kijkt nu al vooruit naar de komende jaren, waarin ook Goudse onder­w­er­pen aan bod zullen komen. Zo zal in het voor­jaar van 2015 onder de titel Uit­gelezen! een grote exposi­tie wor­den gewijd aan de Goudse boek­drukkunst, waar­voor nu al een vier­tal gast­con­ser­va­toren aan de slag zijn gegaan.

Veel röring veroorza­akte het plan van de gemeente om het oude Weeshuis­com­plex en de Jeruza­lemkapel te verkopen aan een pro­jec­ton­twikke­laar, die hierin een vijf­ster­ren­ho­tel wil ves­ti­gen. De details van dit plan wer­den hartje zomer bek­end, toen vakantievierend Gouda in een diepe zomer­slaap was. Het His­torisch Plat­form, onder aan­vo­er­ing van de fonkel­nieuwe voorzit­ter Ineke Verkaaik, was echter klaar­wakker en begon samen met onder­getek­ende een actie voor een waardige bestem­ming van dit mon­u­ment in de navel van his­torisch Gouda. De gebouwen komen leeg te staan door het vertrek van bib­lio­theek en streekarchief naar het voor­ma­lige gemeen­tekan­toor – voorheen choco­lade­fab­riek – aan Klein Amerika, dat voor het enorme bedrag van 1,9 mln euro wordt ver­bouwd.  Ver­ant­wo­ordelijk wethouder Daphne Bergman heeft zich deze finan­ciële last op de schoud­ers gehaald, in de over­tuig­ing dat het geld gedekt kan wor­den met de verkoop van diverse mon­u­menten. Zo offert deze Goudse D’66-bestuurder kost­bare mon­u­menten op aan eigen poli­tieke ambities. Zij wil het plan voor dit hotel ‘Berg-mania’ coûte que coûte doorzetten en elk alter­natief is voor haar onbe­spreek­baar. Zelf medew­erk­ing aan een lan­delijke sub­si­dieaan­vraag voor een haal­baarhei­d­son­der­zoek naar het alter­natieve plan van het His­torisch Plat­form werd door haar geweigerd. Een beroep op de Wet Open­baarheid Bestuur kon haar niet ver­lei­den tot open­baar­mak­ing van de inten­tiev­erk­lar­ing die zij met de pro­jec­ton­twikke­laar – J. de Jonge uit Reeuwijk – heeft ges­loten (en al tot twee keer toe heeft ver­lengd). Het jaar 2014 zal voor haar cru­ci­aal zijn. Als zij niet slaagt in haar opzet, kri­jgt de kiezer in maart de kans om D’66 en haar wethouder de reken­ing te presenteren.

In de tussen­tijd gaat het His­torisch Plat­form onver­droten voort in het ontwikke­len van het alter­natieve plan. Nog steeds bli­jft het onbe­gri­jpelijk waarom het streekarchief in het kiel­zog van de bib­lio­theek wordt meege­zo­gen in het finan­ciële moeras van de choco­lade­fab­riek. Omdat het echter uit­slui­tend om de baliefunc­tie gaat (de stukken komen in een nieuw gebouwd depot aan de Gouwe, ver buiten de stad te liggen), is het terug­draaien van dit voorne­men nog altijd mogelijk. Voor de bib­lio­theek is ook het uur van de waarheid aange­bro­ken. Daar waar de leen­func­tie van boeken in hoog tempo verd­wi­jnt, zal dit insti­tuut op zoek moeten naar alter­natieve func­ties. In de nu voorliggende plan­nen wordt het meer een mix van buurthuis en cul­tureel cen­trum, dat in die hoedanigheid zal moeten opbok­sen tegen onder meer de Garen­spin­nerij. Deze voor­ma­lige fab­riek aan de Turf­sin­gel wordt op dit moment ingri­jpend ver­bouwd om hier een groot aan­tal cul­turele func­ties onder te bren­gen, zoals de muziekschool en een jon­ger­en­cen­trum. Ook deze beweg­ing leidt weer tot nieuwe mon­u­men­tale leeg­stand, zon­der dat een oploss­ing is gevon­den die geen afbreuk doet aan het mon­u­men­tale karak­ter van de binnenstad.

Met span­ning wordt er ook gekeken naar de lot­gevallen van het Mid­deleeuwse stad­huis op de Markt, dat zijn eerste jaar in ver­hu­urde staat heeft gek­end. De gemeente heeft blijkens het via de WOB open­baar gewor­den beheer­scon­tract gede­tailleerde afspraken gemaakt die de open­bare toe­ganke­lijkheid van dit gebouw moeten waar­bor­gen, alsmede de beschik­baarheid van het gebouw voor de gemeente voor rep­re­sen­tatieve gebeurtenis­sen (kaarsje­savond, ont­vangst van de Sint etc.). De gemeente heeft deze beschik­baarheid afgekocht met een jaar­lijks bedrag (dat natu­urlijk weer geheim wordt gehouden; democ­ra­tis­che con­t­role bli­jft moeil­ijk). Van de zijde van de huur­der, Teka-holding, is inmid­dels het nodige gedaan om het interieur te ver­fraaien, mede met behulp van eigen­dom­men van de gemeente die in bruik­leen (gratis?) zijn afges­taan. Toch ligt aan­tast­ing van het open­bare en his­torische karak­ter van het gebouw nog steeds op de loer. Zo is er blijk­baar toestem­ming gegeven voor het plaat­sen van glaswan­den onder het ‘schavot’ , waar­door het achter­aanzicht van het gebouw ern­stig wordt ontsierd. Die vraag is of Mon­u­menten­zorg scherp genoeg is op dit punt. Als trouwlo­catie lijkt het stad­huis in de toekomst alleen nog betaal­baar voor de happy few, want de huur­der heeft aangekondigd de tarieven fors op te krikken en er zijn indi­caties dat de beschik­baarheid toch meer en meer de vorm kri­jgt van een ged­won­gen winkel­ner­ing voor trouwlustige stellen, die ook zaken als recep­tie en diner moeten afnemen.

Klein­schaliger heeft het Bin­nen­haven­mu­seum laten zien hoe op ver­ant­wo­orde wijze nieuw leven inge­blazen kan wor­den in het havenkwartier. Met Dick Winkel­man als nieuwe uit­bater van het Schip­per­swacht­lokaal is in deze indus­triële hoek van de stad veel ten goede veran­derd en weten toeris­ten en liefheb­bers van oude schepen de weg te vin­den naar dit sni­jpunt van Hol­landse IJs­sel en Gouwe. Iets verderop, in het Hout­mans­plantsoen, werd het door bron­sroof geteis­terde mon­u­men­tje voor de Gebroed­ers de Hout­man dit jaar weer in ere her­steld door de gestolen scheep­srompen te ver­van­gen door replica. In diezelfde hoek ligt ook de won­ing van de dit jaar overleden heer Smit, die jaren gele­den het ini­ti­atief nam om de zich onder zijn huis bevin­dende onder­aardse gewel­ven van het Kas­teel van Gouda open te graven. Later heeft ook zijn buur­man de spade te rhand genomen en zijn ze elkaar tege­moet gaan graven. Dankzij beide eigenaren beschikt de stad nu over een fraai onder­gronds monument.

Onder­gronds bevin­den zich ongetwi­jfeld nog veel meer mon­u­menten. Dit kalen­der­jaar bood aan arche­ol­o­gis­che Verenig­ing Golda de kans om op diverse plaat­sen peilin­gen te doen, aangezien vuil­con­tain­ers wor­den aan­gelegd. Zo kon­den de restanten van een muur­toren nabij de Vlam­ing­poort – het zoge­heten ‘Ver­rader­spoortje’ wor­den bloot­gelegd. Bij het ‘rechtzetten’ van de OnzeLieveVrouwen­toren aan de Nieuwe­haven wer­den daar­naast ook delen van de muur van de naast­gele­gen kapel aangetrof­fen, de plek waar in 1572 de allereer­ste protes­tantse kerk­di­en­sten bin­nen de stadsmuren mochten wor­den gehouden.

Herbe­strat­ing van het Non­nen­wa­ter bood in principe een unieke kans om deze in de jaren vijftig gedempte gracht weer open te leggen. Plan­nen daar­toe wer­den enkele jaren gele­den inder­daad gemaakt, maar het koste­naspect gooide uitein­delijk roet in het eten (of toepas­selijker: zand in het water). De vorm van de bestrat­ing, met een brede mid­den­strook, maakt het water gelukkig in ste­nen vorm bijna tast­baar. De Grote Sint-Janskerk bleek ook weer eens toe aan een ingri­jpende restau­ratie, omdat de zuilen van het koor langzaam verza­kken. De Her­vor­mde Gemeente heeft ander­maal haar ver­ant­wo­ord­ing genomen en draagt fors bij aan deze noodza­ke­lijke en ingri­jpende operatie.

Al met al was 2013 vooral een jaar van naderend mon­u­men­taal onheil, dat (nog) niet kon wor­den afgewend. Een klein licht­pun­tje daar­bij is dat de wethouder na alle pub­liciteit over het vijf­ster­ren­ho­tel razend­snel liet weten dat het oor­spronke­lijke plan om een par­keer­garage onder het Weeshuis aan te leggen van tafel is – sterker nog – vol­gens haar nooit had bestaan. De geschied­schri­jv­ing zal het uitwi­jzen of zij de waarheid heeft gespro­ken. Belan­grijker is dat dit onza­lige plan hoe dan ook van tafel is. Nu het boven­grondse deel van het plan nog.

 

 

 

 

Dit bericht is geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink.

Reacties zijn gesloten.