Geuzenleider Van Swieten hoofdpersoon in nieuw canonvenster Gouwestad

 

Jonkheer Adriaen van Swieten, geuzenleider die Gouda aan de zijde bracht van Willem van Oranje

Jonkheer Adri­aen van Swi­eten, geuzen­lei­der die Gouda aan de zijde bracht van Willem van Oranje

De lokale tv-zender Gouwes­tad TV is inmid­dels een behoor­lijk eind op weg om de veer­tig ven­sters van de Goudse canon in korte uitzendin­gen van twintig minuten uit te lichten. De bedoel­ing daar­bij is dat de auteur van het betr­e­f­fende ven­ster in beeld een toelicht­ing geeft op de per­soon, het voor­w­erp of de gebeurte­nis die het ven­ster opent op een belan­grijke his­torische ontwik­kel­ing in de stad. Nadat ik eerder al inkleur­ing mocht geven aan de ven­sters van de stads­geschied­schri­jver Ignatius Walvis en de vri­j­denker Dirck Vol­ck­ertsz Coorn­hert, wer­den van­daag de opnames gemaakt van het ven­ster over jonkheer Adri­aan van Swi­eten, de geuzen­lei­der die Gouda als eerste grote Hol­landse stad aan de zijde van de prins van Oranje bracht.

Op vier locaties in de stad mocht ik het ver­haal vertellen. Uit­er­aard begonnen we op de kop van de Klei­weg, waar ooit de stad­spoort stond die op 21 juni 1572 werd geopend voor de geuzen. Daarna kwam het mid­deleeuwse stad­huis (thans even­e­menten­hal) in beeld, waar Van Swi­eten een “rauwe ansprake” (Walvis) hield tegen het stads­bestuur. Rauw was de toe­spraak zeker, waarmee hij de regen­ten aans­po­orde de eed van trouw af te leggen aan Oranje: in zijn van anti­semitisme door­drenkte toe­spraak beweerde hij namelijk dat feit­elijk de joden de kon­ing van Spanje en de katholieke kerk had­den opgestookt tegen Hol­land en dat recht­geaarde Hol­lan­ders daarom moesten breken met Spanje.

Voor de derde episode in het ver­haal werd gekozen voor het Hout­mans­plantsoen, de plek Unknownaan de Hol­landse IJs­sel waar in 1572 nog een groot kas­teel stond en waar de Span­jaar­den nog verblijf hielden. Onder bedreig­ing van enkele oude kanon­nen wer­den deze sol­daten ged­won­gen te vertrekken, waarmee de stad ste­vig in han­den van de geuzen kwam. Van de beloftes aan het stads­bestuur dat zij de katholieken met rust zouden laten kwam in de prak­tijk niets terecht. Kapellen en kloost­ers wer­den geplun­derd en in brand gesto­ken, geestelijken ver­jaagd en twee paters von­den zelfs een gruwelijke martel­dood in de tuin tussen het kas­teel en het erachter gele­gen Min­der­broed­erk­looster, door toe­doen van Lumey, een andere — beruchte — geuzen­lei­der die kort daar­voor al de Marte­laren van Gor­cum op zijn geweten had.

Bin­nen de stad groeide door deze geweld­daden de afkeer van de geuzen van Van Swi­eten en Lumey. Er werd serieus nagedacht en gecom­plot­teerd om de stad weer terug te spelen

Familiewapen van Adriaen van Swieten

Fam­i­liewapen van Adri­aen van Swieten

in han­den van de Span­jaar­den. Bij het Vlam­ing­poortje, gele­gen aan het eind van de Vlam­ingstraat, voltrok zich ver­vol­gens een klein drama. De samen­zweerders tegen de geuzen had­den zich verza­meld buiten de stad, wach­t­end op een teken om de stad bin­nen te komen en te herov­eren. De onverwachte aankomst van een vendel Engelse sol­daten in de stad gooide echter roet in het eten. Mede­standers in de stad tra­cht­ten de coup­plegers te waarschuwen, door een bode de stad uit te sturen die verkleed als kleer­maker een kluwen garen naar hen toe moest bren­gen, waarin een gecodeerd briefje ver­stopt zat. In het gedrang bij het Vlam­ing­poortje liet de zenuwachtige bode de kluwen echter uit zijn han­den vallen, die hij ver­vol­gens nogal opzichtig terugeiste. Toen omstanders het draad afwikkelden en het briefje von­den, was duidelijk dat ‘ver­raad’ dreigde. Sinds­dien heette het poortje in de volksmond ook het Verraderspoortje.

Een groot deel van de samen­zweerders wist te vluchten, maar twee ongelukki­gen raak­ten in han­den van justi­tie. Zij wer­den op de Markt onthoofd en gevieren­deeld, waarna hun lichaams­de­len op de grote stad­spoorten ten­toongesteld wer­den als afschrik­wekkend voor­beeld voor iedereen die het in zijn hoofd zou halen nog nieuwe pogin­gen te onderne­men de stad alsnog terug te bren­gen onder het gezag van de kon­ing. Vanaf dat moment bleef Gouda ste­vig in han­den van de geuzen.

Na de opnames van het gespro­ken woord gaat de ploeg — bestaande uit pre­sen­ta­trice Jane ter Steege, cam­era­man Arie ter Steege en regis­seur Nico Haber­mehl — nu aan het werk met de opnames van zoge­heten ‘stills’ van locaties, voor­w­er­pen en doc­u­menten en kan de mon­tage begin­nen. Ik ben nu al benieuwd naar het eindresultaat.

Dit bericht is geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink.

Reacties zijn gesloten.