Calvinistisch Nederland in een foto gevat

In het Volk­skrant Mag­a­zine maakt Theo Aude­naerd, hoofd van de fotoredac­tie, al geruime tijd furore met het selecteren en toelichten van bij­zon­dere foto’s. Het zijn foto’s die — hoewel een momen­top­name — een heel ver­haal vertellen aan de beschouwer. Hij leert de lez­ers kijken naar bij­zon­dere fotografis­che details. Deze details zeggen iets over de achter­grond, sfeer of omstandighe­den van de gebeurte­nis die op de gevoelige plaat is vast­gelegd. Soms stuit je als kran­ten­lezer ook zelf op zo’n foto, die in een oogop­slag soms meer zegt dan een vuist­dik boek. Zo’n foto, gemaakt door Bram Gebuys, trof ik van­daag aan in de Groene Hart edi­tie van het Alge­meen Dag­blad, bij een artikel van Anne Kom­pag­nie waarin zij ver­slag doet van een tax­atiemid­dag van anti­quaar en veil­ing­meester Arie Molendijk.

Aan de ruwe eiken­houten tafel zit de tax­a­teur met een oud boek rech­top in de hand voor zich. Anders dan menig ander han­de­laar in oude boeken is hij keurig gek­leed. Hij draagt een donker kos­tuum met vest, dat tegen­wo­ordig alleen nog gedra­gen wordt door min­is­ter Piet Hein Don­ner en de gemid­delde gere­formeerde oud­er­ling. Omdat de tax­atie over­duidelijk in een refor­ma­torische kerk plaatsvindt — we herken­nen de Goudse Sint-Jan — detoneert zijn kled­ing niet. Dat geldt ook voor zijn gezicht­suit­drukking, waarin bedachtza­amheid en zake­lijke cal­cu­latie verenigd zijn. Tegen­over hem zit een statige dame, die door haardracht, bril en gri­jze kled­ing vol­doet aan alle ken­merken van een vrouwelijk lid­maat van de gere­formeerde gemeente. Haar gezicht­suit­drukking is verwacht­ingsvol, maar lijkt al plaats te maken voor teleurstelling. De waarde van de door haar — waarschi­jn­lijk in de fiet­stas — meege­brachte boeken ligt lager dan zij altijd stiekem heeft gehoopt. De boeken die voor haar op tafel liggen ogen negentiende-eeuws en zullen daarmee waarschi­jn­lijk geen hoge tax­atiebedra­gen oplev­eren. Vooraan op de tafel is de porte­mon­naie van de han­de­laar herken­baar, met een openges­la­gen briefje van 5 euro. Uit het bor­dje dat ervoor op tafel ligt valt af te lei­den dat het geld­bil­jet hoogst­waarschi­jn­lijk door de vrouw aan de tax­a­teur moest wor­den gegeven om van hem te horen dat de boeken van weinig waarde zijn. De twee plas­tic bek­ert­jes en de waterkan op tafel benadrukken de spreek­wo­ordelijke calvin­is­tis­che zuinigheid die deze foto uit­drukt. De kerk als locatie op de achter­grond ver­sterkt het gere­formeerde karak­ter van het tafer­eel. Rest alleen de vraag hoe gere­formeer­den deze vorm van han­deldri­jven in de tem­pel op bij­belse gron­den kun­nen verantwoorden…